V SA/Wa 1674/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi [...] (zwanego dalej skarżącym, wnioskodawcą) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej organem, Zakładem) z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2014r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - za okres 10.2009 r.-08.2014 r. w łącznej kwocie 36 635,49 zł. Przedmiotowa decyzja zapadła następującym stanie faktycznym.. Wnioskiem z 24.09.2014 r. [...]. wraz małżonką [...]. zwrócił z prośbą o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, powołując się na bardzo zły stan majątkowy , sytuację rodzinną wynikającą z tego powodu oraz całkowitą nieosiągalność wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek. Poinformował, że opłacenie zobowiązań wobec ZUS pozbawi rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że obecna sytuacja wynika z niezadowalających przychodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca powołał się również na sprawy, w których były bądź nadal są prowadzone wobec nich postępowania egzekucyjne. W dniu [...].10.2014r. dostarczył do wniosku następujące dokumenty : - formularz informacji przedstawiany przy ubieganiu się o pomoc de minimis, - kserokopię decyzji w sprawie umorzenia podatku od nieruchomości z dnia [...].01.2014r., wystawioną przez Wójta Gminy [...], - zaświadczenie o pomocy de minimis z dnia [...].01.2014r., wystawione przez Wójta Gminy [...]. W dniu [...].10.2014r. oświadczył, że jest mikroprzedsiębiorcą, a działalność prowadzona jest na terenie kraju. Zobowiązał się do dostarczenia do Zakładu oświadczenia o stanie majątkowym. W dniu [...].10.2014 r. wnioskodawca sprecyzował swój wniosek z dnia [...].09.2014r. ( wpływ do Zakładu [...].09.2014r.) i zwrócił się z prośbą o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, tylko w zakresie dotyczącym jego osoby. Ponadto oświadczył, że z uwagi na trudne sprawy rodzinne nie mógł dostarczyć niezbędnej dokumentacji i złożyć stosownych wyjaśnień. W dniu [...].11.2014r. dostarczył informacje dotyczące stanu rodzinnego i majątkowego oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości oraz przedstawił dokumenty dotyczący jego sytuacji finansowej oraz dokumentację medyczną dotyczącą leczenia córki [...].: Podał, że u córki [...] ponad 7 miesięcy temu zdiagnozowano poważne i niebezpieczne schorzenie kręgosłupa, ponadto dziecko leczone jest na metaboliczną chorobę genetyczną [...]. Ma również zdiagnozowany rumień wielopostaciowy oraz problemy hormonalne pod postacią torbieli. Z tego powodu była hospitalizowana. Poinformował, że o ile można liczyć na częściową refundację leków i leczenia, to powolna i opieszała działalność Narodowego Funduszu Zdrowia, skutecznie uniemożliwia wprowadzenie natychmiastowego leczenia, pozwalające na pogłębianie postępu choroby. Stwierdził także, że jego zdaniem konieczne jest podniesienie wydatków na wizyty u lekarzy specjalistów oraz badań niwelujących ryzyko wielomiesięcznego oczekiwania na decyzję dotyczącą przeprowadzenia operacji. Jednocześnie wyjaśnił , że powodem niedotrzymania terminu złożenia niniejszych informacji były prywatne problemy organizacyjne, pogłębione działaniami leczniczymi wobec schorzeń dziecka. Stwierdził, że już sam ten fakt, negatywnie wpływa na podejmowanie stosownych działań, które pozwolą poprzez regularne i płynne wykonywanie obowiązków zawodowych, wyeliminować ciążące obecnie ryzyko zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej pod postacią spółki cywilnej. Oświadczył, iż trudna sytuacja finansowa zmusiła go do podjęcia innych działań mających na celu odciążenie krytycznej sytuacji ekonomicznej, co w efekcie przyniosło wymierne i częściowe korzyści, poprzez uznanie próśb tj. uzyskanie zgody na zawieszenie postępowań bądź całkowite umorzenie dochodzenia roszczeń. Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił [...] [...] umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - za okres 10.2009 r.-08.2014 r. w łącznej kwocie 36 635,49 zł. Organ podniósł, że powołane we wniosku argumenty oraz zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ zauważył, że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą z której osiąga dochody. Również żona wnioskodawcy z którą prowadzi wspólne gospodarstwo, osiąga dochody z prowadzonej działalności. W związku z powyższym organ nie stwierdził, że wnioskodawca i jego rodzina pozbawieni są możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Podniósł również, że wnioskodawca nie ma ze względów zdrowotnych przeciwwskazania do wykonywania pracy (lub wykonywania jej w ograniczonym zakresie), a także z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może pozyskiwać dochodów niezbędnych do uregulowania zadłużenia. Organ wskazał, że żona wnioskodawcy [...] w 2014 r. osiągnęła dochód z prowadzonej działalności w wysokości 6.548,23 zł. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat związanych z użytkowaniem mieszkania wynoszą 5.500,00 zł, koszty związane z leczeniem około 2.000 zł oraz pozostałe wydatki w formie zaległych wypowiedzianych umów kredytowych i postępowania komorniczego około 6.000 zł. Organ podkreślił, że ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem siebie i rodziny nie stanowi podstawy do umorzenia. Ponoszone wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi regulować wnioskodawca. Zdaniem organu także ponoszenie kosztów leczenia córki nie stanowi podstawy do umorzenia zadłużenia. Organ stwierdził, iż wnioskodawca nie udowodnił, że brakuje mu środków finansowych na niezbędne leczenie dziecka. Wyrażony został pogląd, że podstawą umorzenia zaległości nie stanowi okoliczność uważana przez stronę za ważną. Udzielenie ulgi powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie jego własnego przekonania opartego na poczuciu krzywdy, czy niezrozumienia przez organ jego trudnej sytuacji. Organ ustalił, na podstawie zebranego materiału dowodowego, że wnioskodawca posiada nieruchomości gruntową o powierzchni 0,1264 ha położoną w miejscowości [...] gm. [...] przy ul. [...] nr [...]. Ponadto posiada nieruchomość gruntową w miejscowości [...] gm. [...] o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość gruntową położoną w [...]. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył [...].. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozpoznając sprawę ponownie organ stwierdził, ze decyzja I instancji została wydana prawidłowo, a w sprawie nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład wskazał, iż naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jednocześnie podniósł, że skarżący posiada majątek nieruchomy na których przysługuje zakładowi hipoteka przymusowa o której mowa w art. 26 ust. 1 ww. ustawy. Podniósł również, iż wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub opieki społecznej. Organ stwierdził, że z dokumentacji sprawy nie wynika, aby z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania całodobowej opieki nad chorym członkiem rodziny wnioskodawca nie mógł pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia zaległości. Organ podniósł, że powoływanie się przez skarżącego na okoliczność ponoszenia strat w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie uzasadnia umorzenia przedmiotowych należności. Także w sprawie zdaniem Zakładu nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności spowodowane sytuacja losową, która sprawiła, że opłacenie należności mogłoby pozbawić wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, że w sprawie brak jest również potwierdzenia, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W skardze wskazał, iż organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny co do posiadanych nieruchomości. Wyjaśnił, że nieruchomość gruntowa o pow. 0,1264 ha jest to droga dojazdowa do działki, na której znajduje się dom , w stosunku do której prawem współwłasności dysponuje przynajmniej 10 współwłaścicieli (ich liczba może się różnić, jednakże z pewnością nie jest jedynym właścicielem). Podniósł, że druga z kolei działka pod postacią nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m2 stanowi obszar, na którym znajduje się dom mieszkalny w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Ponadto podkreślił, że nie posiada nieruchomości gruntowej w [...], a organ nie wyjaśnił co to za nieruchomość. Stwierdził, że ZUS jako jednostka publiczna, nie może zgodnie z prawem poświadczać nieprawdę tylko dla zaspokojenia potrzeb wynikających z chęci utrzymania swojego stanowiska za wszelką cenę. Jest to świadome działanie na niekorzyść płatnika składek, a w konsekwencji do jego upodlenia i doprowadzenia do bankructwa. W kraju o ustroju demokratycznym jakim jest Polska, taka sytuacja w pełni powoduje utratę zaufania do jednostek publicznych. Zwrócił uwagę na niefrasobliwości ZUS i zbyt powierzchowną ocenę jego sytuacji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS wymaga respektowanie prawa przez przedsiębiorców, a sam jako jednostka tego nie czyni, zagrażając wypłacie przyszłych emerytur. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zarzuty skargi należy uznać za częściowo uzasadnione. Na wstępie należy zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jednolity), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem legalności, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi oznacza m.in., że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez ten sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy. Stosownie do unormowania art. 28 ust. 1 i 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz 23 j.t.), powoływanej jako k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 1 i 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące odmowy umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanych wymogów należy uznać, iż proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niepełny, organ nie podjął niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organ dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego ponieważ nie wyjaśnił z jakich źródeł posiadał informację, że skarżący jest właścicielem nieruchomości w [...], a taką informacje zawarł w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym. Zauważyć należy, że skarżący twierdzi, że jest właścicielem jednej nieruchomości na której zamieszkuje, a organ nie wyjaśnił tej rozbieżności. Podnieść należy, że organ niedostatecznie wyjaśnił stan faktyczny sprawy co do choroby córki i jej wpływu na sytuację życiową skarżącego. Z akt sprawy wiadomo, że córka wnioskodawcy jest chora. Skarżący co prawda nie przedstawił dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków, ale nie zwalania to Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Wyjaśnić należy, że organ również prowadząc tego typu postępowanie – wnioskowe, oparte na informacjach, które powinna dostarczyć strona, powinien aktywnie uczestniczyć w prowadzeniu postępowania dowodowego. Jeżeli organ uzna, że tak jak w tym przypadku, jakieś okoliczności wpływające na sytuację życiową strony istnieją (tu choroba córki), to winien zwrócić się do strony o przedłożenie dodatkowych dokumentów lub złożenie dodatkowych wyjaśnień. Równocześnie za całkowicie chybione należy uznać wywody skarżącego dotyczącej sytuacji Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i jej wpływu na jego sytuację. Podnieść należy, że każdy ma obowiązek ponoszenia swoich obciążeń związanych z ubezpieczeniami społecznymi. Natomiast udzielenie ulgi w tym obciążeniu jest zawsze przywilejem, wyjątkiem od reguły. Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia, wynikające z wadliwej wykładni art. 28 ust.3 a u.s.u.s. i z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało/mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz 1365) z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, i art. 77 §1 k.p.a.). Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające z niniejszego uzasadnienia. Organ przeprowadzi zatem rzetelną ocenę spełnienia przesłanek umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ powinien wziąć pod uwagę stan majątkowych skarżącego (posiadane nieruchomości) oraz rozpatrzyć, czy choroba córki i wydatki związane z jej chorobą wpływają na realną możliwość spłaty zadłużenia w kontekście zaspokojenia wszystkich życiowych potrzeb. Dopiero bowiem wnikliwe ustalenie sytuacji skarżącego umożliwi podjęcie odpowiedniej decyzji w przedmiocie jego wniosku o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych Przekładając powyższe na niniejszą sprawę, organ powinien zważyć, czy sytuacja materialna skarżącego istotnie pozwala na spłatę całego zobowiązania wynikającego z nieuiszczonych składek, biorąc pod uwagę skalę tego zadłużenia, strukturę i poziom dochodów jego i małżonki oraz chorobę córki . Samo bowiem wskazanie, że strona posiada źródło dochodów, jak również majątek trwały (nieruchomości) nie stanowi przekonującego uzasadnienia dla tezy, iż możliwe jest uregulowanie zobowiązań wobec Zakładu bez zaistnienia ciężkich skutków, o jakich mowa w 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Zwłaszcza, jeśli ten majątek ogranicza się do domu mieszkalnego, w którym wnioskodawca zamieszkuje wraz z rodziną i który , co istotne, praktycznie nie może być zmieniony na lokum mniejsze z uwagi na obciążenia hipoteczne. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe uwagi Sądu, przeprowadzi merytoryczne postępowanie w sprawie i mając do dyspozycji przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 powołanego wyżej rozporządzenia rozważy, czy zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku strony, chociażby częściowego. Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.