V SA/Wa 1691/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia ...02. 2008 r. nr ... Wnioskiem z dnia ... lutego 2006r., K. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż nie posiada środków na spłatę zadłużenia. Decyzją z dnia ... czerwca 2006r., o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej wysokości ... zł. Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes ZUS decyzją z dnia ... lipca 2006r., o nr ... utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Po rozpatrzeniu skargi na powyższą decyzję Prezesa ZUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 marca 2007r. sygn. akt VSA/Wa 213/07 uchylił zaskarżoną decyzję podnosząc, iż decyzja Zakładu i decyzja Prezesa Zakładu została wydana przez tę samą osobę, wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem decyzji Prezesa ZUS. Po przekazaniu organowi akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia ... lutego 2008r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekając ponownie w sprawie, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) odmówił K. P. umorzenia należności w łącznej kwocie ... zł wskazując brak zaistnienia w sprawie przesłanek warunkujących umorzenie należności w oparciu o okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak również w oparciu o § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja została opatrzona pouczeniem o możliwości złożenia od niej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. Po rozpoznaniu wniesionego w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu z dnia ... lutego 2008r., orzekając ponownie w sprawie, Prezes ZUS decyzją z dnia ... maja 2008r. o nr ... utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia ... lutego 2008r. o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie ... zł. W pierwszej części uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego określił sytuację finansową wnioskodawcy, jako trudną, jednakże niepozbawiającą jego rodzinę zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) organ I instancji słusznie stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, a także nie wystąpił ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. W uzasadnieniu skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. P. stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr ... z dnia ... maja 2008r. jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Jest bowiem w trudnej sytuacji materialnej ponieważ jego żona korzysta z urlopu wychowawczego i nie pobiera żadnych świadczeń, a uprawiane przez jego matkę gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych realnych dochodów. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji z dnia ... maja 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze, jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej wskazane. Oceniając powyższą sprawę, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu z dnia ... lutego 2008r., o nr ... wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co prowadziło do stwierdzenia ich nieważności w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podstawę prawną do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wskutek rażącego naruszenia prawa stanowi art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w literaturze przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 1997 r. III SA 422/96, Glosa 1998/10, poz. 29; z dnia 22 października 1997 r. III SA 1702/96, Biuletyn Skarbowy 1998/4, str. 14; z dnia 17 września 1997 r. III SA 1425/96, Poradnik VAT 1998/3 str. 24). Pogląd ten stanowi kryterium oceny, czy w konkretnym przypadku miało miejsce zwykłe naruszenie prawa, czy też przybrało ono postać naruszenia kwalifikowanego, z którym ustawa wiąże skutek w postaci nieważności decyzji. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób oczywisty, jasny i bezsporny. Innymi słowy, rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2001 r., sygn. akt III SA 1110/00 niepublikowany). Należy zwrócić uwagę, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, który to Sąd uwzględniając skargę uchylił wydaną w drugiej instancji decyzję Prezesa ZUS z dnia ... lipca 2006r. nr ... Tym samym punktem wyjścia organu przeprowadzającego ponownie postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Sądu, winien być wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia ... lipca 2006r. ( k ... akt admin.), a wydana w wyniku tego postępowania decyzja, jako decyzja drugoinstancyjna powinna odpowiadać warunkom zawartym w art. 138 k.p.a. Organ odwoławczy ma obowiązek rozpoznania sprawy na nowo w oparciu o stan prawny i faktyczny sprawy obejmując zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji (decyzja z dnia ....06.06r.), jak i ocenę przez ten organ stanu faktycznego sprawy. Tymczasem po wyroku Sądu, który uchylił wyłącznie decyzję II instancji, organ ponownie wydał dwie decyzje - pierwszoinstancyjną, w dniu ... lutego 2008r. i zaskarżoną niniejszą skargą decyzję drugoinstancyjną, w dniu... maja 2008r. Zatem w ocenie Sądu, ZUS rozpatrując ponownie sprawę naruszył jedną z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego - tzn. zasadę dwuinstancyjności. Istota zasady dwuinstancyjności sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawy administracyjnej. Pogwałcenie zasady dwuinstancyjności jest rażącym naruszeniem prawa.( por. B Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2004. str. 97) . Także w wyroku z 10.04.1989 r., NSA wskazał "Wydanie decyzji z pogwałceniem zasady dwuinstancyjności obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (art. 15 k.p.a.) godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela i musi być ocenione, jako rażące naruszenie prawa" (II SA 1198/88 publ. ONSA 1989, Nr 1 poz.36). Tym samym wskazana powyżej wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia ... maja 2008r., stanowi okoliczność przesądzającą o treści niniejszego rozstrzygnięcia. Nieważna jest również poprzedzająca zaskarżoną, decyzja z dnia ... lutego 2008r., gdyż jest to druga decyzją pierwszoinstancyjna wydana w tej samej sprawie. Decyzja z dnia ... czerwca 2006r. nie została uchylona i jako funkcjonująca w obrocie prawnym nie mogła zostać " zastąpiona" inną decyzją pierwszoinstancyjną. Wdając kolejną decyzję w pierwszej instancji organ, oprócz naruszenia zasady dwuinstancyjności, naruszył również zasadę związania organu własną decyzją administracyjną, wyrażoną w art. 110 k.p.a. Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, skutkująca stwierdzeniem ich nieważności, sprawia, że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze, odnoszących się do meritum sprawy. Wyrokowanie zdeterminowane zostało, bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Stwierdzenie nieważności obu decyzji ZUS - u nie oznacza, że wniosek Skarżącego o umorzenie należności składkowych uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta, jak już wyżej wyjaśniono, stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez organ. Przy ponowny rozpoznaniu sprawy organ rozpozna wniosek skarżącego z dnia ... lipca 2006r. i wyda decyzję odpowiadającą treści art. 138 k.p.a. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 i 135 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.