V SA/Wa 1710/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi P. A. L. - [...] na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków unijnych; oddala skargę. Przedmiotem skargi P. A. L. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] jest decyzja Zarządu Województwa [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję [...] Jednostki Wdrażania Programów Unijnych z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] zobowiązująca skarżącego do zwrotu dofinasowania projektu w kwocie 52.500,00 zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: w dniu 22 listopada 2011 r. została zawarta pomiędzy skarżącym, a Województwem [...] reprezentowanym przez Zarząd Województwa [...], w imieniu którego działała [...] Jednostka Wdrażania Programów Unijnych, umowa o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego pt. "[...]", nr [...], zwana dalej umową o dofinansowanie. Umową o dofinansowanie projektu, zmienianą kolejnymi aneksami zawartymi: w dniu [...] marca 2012 r. nr [...], w dniu [...] kwietnia 2012 r. nr [...] oraz w dniu [...] grudnia 2012 r. nr [...], przyznano skarżącemu dofinansowanie w wysokości 82 940,00 PLN, w tym EFRR 70 499,00 zł i Budżet Państwa 12 441,00 zł. W umowie określono m.in. warunki i cele realizacji projektu, wskaźniki do osiągnięcia, obowiązujące procedury. Projekt zakładał zakup środków trwałych: sprzętu komputerowego i oprogramowania, wyposażenia biurowego oraz zatrudnienie czterech osób w celu wprowadzenia na rynek nowego produktu w postaci systemu informatycznego - platformy komunikacji i zarządzania ryzykiem. Projekt miał być zrealizowany w okresie od 5 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. Termin zakończenia realizacji projektu został na podstawie aneksów do umowy, wydłużony do 31 grudnia 2012 r. Ostatecznie skarżącemu przekazano dofinansowanie w dniu 4 lipca 2012 r. w kwocie 52 500,00 PLN, stanowiące pierwszą transzę. Skarżącemu nie wypłacono pozostałej części dofinansowania z uwagi na niewypełnienie przez niego zobowiązań określonych w umowie o dofinansowanie. [...]JWPU stwierdziła, że skarżący nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z postanowień umowy o dofinansowanie i na mocy § 19 ust. 1 i 3 przedmiotowej umowy pismem z dnia 24 września 2013 r. rozwiązała ją oraz nakazała zwrot udzielonego dofinansowania. [...]JWPU wskazała, że przyczynami rozwiązania umowy było niezrealizowanie projektu w terminie, co wiąże się z nieosiągnięciem zakładanych wskaźników produktu i rezultatu, m.in. wskaźnika zatrudnienia oraz niezłożenie wniosku o płatność końcową, który zgodnie z § 10 ust. 1 umowy Beneficjent powinien był to zrobić w terminie 60 dni od finansowego zakończenia realizacji projektu (który zgodnie z aneksem nr 3 upłynął 31.12.2012 r.). Ponieważ skarżący nie zwrócił dofinansowania [...]JWPU wszczęła postępowanie administracyjne i następnie decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] zobowiązała skarżącego do zwrotu dofinasowania projektu. Organ w decyzji tej oprócz ww. naruszeń wskazał, że skarżący nie wypełnił obowiązków sprawozdawczych, nie składał aktualnych harmonogramów wydatków i harmonogramów rzeczowo-finansowych. Od powyższej decyzji odwołał się skarżący. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Zarząd Województwa [...] utrzymał w mocy decyzję [...]JWPU z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...]. Organ odwoławczy podniósł, że skarżący nie dotrzymał obowiązków wynikających m.in. z § 3 ust. 6 i 7 umowy o dofinansowanie w związku z niezłożeniem wniosku o płatność końcową, wniosków sprawozdawczych, harmonogramów wydatków, harmonogramów rzeczowo-finansowych. Organ II instancji powołując się na § 19 umowy o dofinansowanie — sankcje za niedotrzymanie warunków umowy stwierdził, że wystąpiło co najmniej kilka okoliczności wyszczególnionych w ust. 1, na podstawie których [...]JWPU może rozwiązać umowę, tj. pkt 3. pkt 7, pkt 8, pkt 14, pkt 15. Podkreślił znaczenie wskaźników, których osiągnięcie i utrzymanie zadeklarował skarżący. Podniósł, iż są to elementy, które podlegają weryfikacji i są punktowane podczas oceny wniosku o dofinansowanie przez asesorów. Na podstawie kryterium "liczba utworzonych miejsc pracy w (wyniku realizacji projektu" wnioskodawcy zostały przyznane punkty, które decydowały o tym, czy projekt otrzyma dofinansowanie, tzn. czy zostanie podpisana umowa o dofinansowanie projektu. Dla danego kryterium podstawą oceniania był wskaźnik rezultatu, czyli liczba miejsc pracy utworzonych w związku z realizacją projektu. Celem kryterium było promowanie projektów przede wszystkim o największej liczbie powstających miejsc pracy, zwiększających poziom zatrudnienia na danym obszarze. Organ odwoławczy wskazał, że [...] zadeklarowała utworzenie 4 miejsc pracy. Na tej podstawie wniosek otrzymał określoną liczbę punktów (od 1 do 2 miejsc pracy - 3 pkt; od 3 do 5 - 6 pkt; od 6 do 10-9 pkt; powyżej 10-11 pkt). Stwierdził, iż z tych też względów nie osiągnięcie lub nie utrzymanie wskaźników produktu lub rezultatu, stanowi istotne naruszenie i niedopełnienie warunków umowy i jest powodem do rozwiązania umowy. Organ odnosząc się do treści odwołania, w którym jest mowa o upadku projektu i braku możliwości jego zakończenia wskazał, iż podane okoliczności, nie mogą stanowić podstawy do uznania, że nie doszło do wystąpienia nieprawidłowości w realizacji projektu obligujących do zwrotu dofinansowania. Podkreślił, że kwestia nieregulowania w terminie należności przez inne firmy, którym [...] świadczyła usługi, np. niejasno wskazana "międzynarodowa i znana Korporacja" czy też delegacja europosłów PO-PSL, nie może być uznane za działanie siły wyższej, co próbował wykazać skarżący w pismach kierowanych do [...]JWPU. Wskazał, że trudno za siłę wyższą uznać zaleganie w spłatach przez usługobiorców, gdyż termin "siła wyższa" z definicji swej nie obejmuje sytuacji, które można było przewidzieć wiedząc o naturze jakiegoś zjawiska. Natomiast okoliczności, które przytacza skarżący, chociaż oczywiście niekorzystne dla niego, są powszechnym zjawiskiem na rynku, które należy wpisać w ryzyko dla prowadzonej działalności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. A. L. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji i ewentualnie- anulowania-umorzenia kwoty dofinansowania tj: 52.500,00 PLN, a także o zarządzenie kosztów sądowych. Wskazał, iż obiektywne warunki uniemożliwiły wykonanie zobowiązań wynikających z umowy, a na dzień dzisiejszy nie jest w stanie zwrócić kwoty dofinansowania ponieważ faktycznie firma jest bankrutem. W skardze powołując się na ,,siłę wyższą", o której jest mowa w zapisach umowy i aneksach wskazał, że delegacja PO-PSL w Parlamencie Europejskim płaciła [...] za usługi nawet 113 dni po terminie, w sumie spóźniając się 610 dni w ciągu niespełna 3. lat współpracy. Te spóźnienia spowodowały wypowiedzenie kredytów przez Bank [...], wyrok sądu i wydanie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego (BTE) oraz zajęcie kont przez Kancelarię Komorniczą. Obecnie został złożony pozew o odszkodowanie w znaczącej kwocie przeciwko Członkom Delegacji w Sądzie Okręgowym w [...]. Podniósł, że Sąd Rejonowy w [...] wzywał go na rozprawę o nadaniu BTE pisząc na nieprawdziwy adres zamieszkania jaki dostał od Wierzyciela (Banku ) w wyniku czego nie stawił się na posiedzeniu. Gdyby miał szansę wyjaśnić Sądowi, że spłacił niemal cały kredyt mimo recesji na rynku reklamowym może sprawa nie trafiłaby do Komornika. Podniósł również, iż międzynarodowa i znana korporacja nie zapłaciła [...] za usługi znacznej kwoty. Obecnie został złożony pozew przeciwko tej firmie do Sądu Okręgowego w [...]. Wskazał, że Kancelaria Komornicza zajęła konta [...], mimo że Naczelnik tego Urzędu wydała zgodę na rozłożenie zobowiązań [...] na raty. Nastąpiło to w wyniku błędu pracownika I Urzędu Skarbowego lub nieporozumienia w korespondencji między I US, a Kancelarią Komorniczą. Podkreślił, że konto bankowe do prowadzenia projektu było założone w [...]. Nie wiadomo dlaczego bank pozwolił zająć konto do prowadzenia projektu Kancelarii Komorniczej i US, mimo że konto to było kontem osobistym ze specjalnym przeznaczeniem do prowadzenia projektu unijnego o czym Bank wiedział. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga P. A. L. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, poz. 938, poz. 1646 i z 2014 r. poz. 379), zgodnie z którym przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ww. ustawy t.j. "Wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu" - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji. W niniejszej sprawie naruszenie procedur przy wykorzystaniu przyznanych skarżącemu środków europejskich dotyczyło umowy o dofinansowanie projektu z dnia 22 listopada 2011 r., która zmieniana była kolejnymi aneksami zawartymi: w dniu 8 marca 2012 r., w dniu 23 kwietnia 2012 r. oraz w dniu 12 grudnia 2012 r. Termin realizacji projektu upływał zgodnie z ostatnim podpisanym aneksem nr 3 - w dniu 31 grudnia 2012 r. Wynika to z tego, że jakkolwiek skarżący złożył wniosek o przedłużenie terminu realizacji Projektu, na który organ wyraził zgodę w piśmie z dnia 27 czerwca 2013 r. (tj. do 30 czerwca 2013 r.) nie podpisał on kolejnego aneksu do umowy o dofinansowanie. Należy wskazać przy tym, że usprawiedliwieniem zaniechania ze strony skarżącego nie może być okoliczność, że pismo w sprawie wyrażonej zgody otrzymał on dopiero 22 lipca 2013 r. co wynika z treści jego pisma z 26 lipca 2013 r. W piśmie tym informuje on jednocześnie o swojej chorobie, która miała trwać do 6 sierpnia 2013 r. W ocenie Sądu skarżący powinien po ustaniu choroby zgłosić się do podpisania aneksu. Termin otrzymania przez niego pisma organu z 27 czerwca 2013 r. i fakt choroby, musiałyby bowiem zostać wzięte pod rozwagę przez organ i mieć wpływ na kwestię zachowania organu w tym przedmiocie. Tymczasem z akt jak również z wyjaśnień skarżącego nie wynika, ażeby podjął on starania zmierzające do podpisania aneksu, a zaznaczenia wymaga, że zgodnie z treścią § 6 ust. 2 umowy zmiana terminu realizacji projektu wymagała zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jak wynika z akt sprawy skarżący naruszył § 3 ust. 6 i 7 umowy o dofinansowanie, ponieważ nie zakończył projektu w terminie, nie złożył wniosku o płatność końcową, wniosków sprawozdawczych, harmonogramów wydatków, harmonogramów rzeczowo-finansowych. Należy podkreślić, że w § 2 umowa określała m.in. zasady realizacji projektu a w § 1 pkt 33 zawierała definicję wydatków kwalifikowanych, przez które należy rozumieć wydatki poniesione przez beneficjenta w związku z realizacją Projektu w ramach RPO WM, zgodnie z Wytycznymi określonymi przez IZ w "Zasadach kwalifikowania wydatków w ramach RPO WM 2007-2013 oraz zgodnie z prawem unijnym i krajowym, które kwalifikują się do Dofinansowania ze środków przeznaczonych na realizację RPO WM, w trybie określonym w Umowie" W treści § 1 pkt 36 umowy wskazano, że przez zakończenie rzeczowe realizacji Projektu należy rozumieć datę w której m.in. wykonano pełny zakres rzeczowy Projektu zgodnie z Umową o dofinansowanie oraz harmonogramem rzeczowo finansowym, co oznacza zrealizowanie wszystkich zadań/etapów realizacji Projektu. Zgodnie z § 3 ust. 5 umowy beneficjent realizuje Projekt zgodnie z Wnioskiem o dofinansowanie Projektu oraz zgodnie z Harmonogramem rzeczowo finansowym. Beneficjent może aktualizować Harmonogram rzeczowo-finansowy pod warunkiem zgłoszenia tych zmian i uzyskania akceptacji [...]JWPU z zachowaniem formy pisemnej pod rygorem nieważności. Z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie zrealizował w pełni Projektu zgodnie ze złożonym wnioskiem, co sam przyznaje w składanych pismach np. w piśmie z 14 marca 2013 r. (str. 6 pisma), w którym końcowo wspierając zawarte w piśmie wnioski odnoszące się do poprzednio składanych próśb o przedłużenie terminu i zmianę zakresu rzeczowo- finansowego wskazuje, że będzie mógł zakończyć projekt w tym zwiększyć zatrudnienie ponad deklarowane we wniosku (4 osoby). Z zebranego materiału wynika jednak, że skarżący nie osiągnął wskaźników rezultatu jaki zadeklarował we wniosku o dofinansowanie, ponieważ jak sam przyznaje zobowiązał się do utworzenia 4 miejsc pracy, a jak wynika z dokumentów i co potwierdza sam skarżący, zatrudnił tylko jedną osobę (umowa o dzieło z A. K. W.). Powoduje to, że naruszył tym samym treść § 18 ust. 12 umowy, która nie przewiduje możliwości zmiany umowy w zakresie zmiany wskaźników rezultatu. Przypomnieć ponadto należy, że skarżący powinien także zgodnie z § 10 ust. 1 umowy złożyć wniosek o płatność końcową w terminie 60 dni od finansowego zakończenia realizacji projektu – czego nie uczynił.. Skarżący w odwołaniu jak i następnie w skardze powołał się na zapisy umowy oraz aneksów dotyczących ,,siły wyższej", której wystąpienie powinno zwolnić go z obowiązku zwrotu otrzymanych środków. Jego zdaniem takim zdarzeniem powodującym wystąpienie ,,siły wyższej" było zaleganie w spłatach na jego rzecz przez usługobiorców. Nie można się zgodzić z takim stanowiskiem skarżącego. Rację ma bowiem organ, który odnosząc się do tego argumentu i powołując konkretne wyroki SN wskazał, że o ,,sile wyższej" można mówić tylko w przypadku kiedy zdarzenie spełnia następujące kryteria: zdarzenie musi mieć charakter zewnętrzny; zdarzenie musi być niemożliwe do przewidzenia w tym sensie, że stopień jego pojawienia się jest mało prawdopodobny w określonej sytuacji przy zachowaniu obiektywnych kryteriów dla oceny, czy możliwe było przewidzenie zdarzenia; zdarzenie musi być niemożliwe do zapobieżenia. Jeśli wszystkie wyżej wymienione przesłanki są spełnione, można mówić o wystąpieniu siły wyższej, a tym samym np. wyłączeniu odpowiedzialności za szkodę. Siłę wyższą stanowić mogą takie zdarzenia, jak huragan, trzęsienie ziemi, wojna, strajk itp. Na tej podstawie można przyjąć, że za siłę wyższą przyjmuje się zdarzenie zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia, co obejmuje również nikłe prawdopodobieństwo jego zajścia w danej sytuacji i niemożliwe do zapobieżenia, przy czym w zasadzie chodzi o niemożliwość zapobieżenia nie tyle samemu zjawisku, co jego następstwom. W niniejszej sprawie nie doszło do żadnego ze zdarzeń, które można byłoby uznać za siłę wyższą. Podnieść należy, iż okoliczności, które przytacza skarżący, są powszechnym zjawiskiem na rynku, które należy wpisać w ryzyko prowadzonej działalności, zwłaszcza, że działalność skarżącego polega m.in. na zarządzaniu ryzykiem w przedsiębiorstwie. Jeśli chodzi zaś o przedstawiane przez skarżącego kwestie związane z nieprawidłowym jego zdaniem, działaniem Sądu Rejonowego czy Komornika, to działania te nie podlegają ocenie WSA. Przedstawione okoliczności dotyczące realizacji Projektu dowodzą, że nie został on zrealizowany, a jego cele osiągnięte, zatem niezależnie od tego jak duża jego część została w istocie wykonana, nie można wydatkowanych na Projekt środków, co słusznie zauważył organ- uznać za kwalifikowane. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.