V SA/Wa 1714/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy: oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M. S. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 73.288,08 zł. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z [...] lutego 2017 r. Skarżący zwrócił się do organu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. W uzasadnieniu wniosku podniósł kwestię przedawnienia należności z tytułu składek. Ponadto powołał się na ważny interes Wnioskodawcy oraz swoją ciężką sytuację materialną. Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] ZUS rozpatrzył odmownie wniosek Skarżącego o umorzenie zadłużenia w wysokości 73.288,08 zł, z tytułu nieopłaconych składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 08/2004 r. - 02/2006 r., 05/2010 r. - 10/2011 r. w łącznej kwocie 35.468,21 zł, w tym z tytułu: składek – 17.951,41 zł, odsetek za zwłokę liczonych na 27.02.2017 r. – 16.991 zł, dodatkowej opłaty - 517,00 zł, kosztów upomnienia - 8,80 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09/2003 r. - 02/2004 r., 05/2004 r. - 10/2011 r. w łącznej kwocie 35.196,02 zł, w tym z tytułu: składek – 17.817,22 zł, odsetek za zwłokę liczonych na 27.02.2017 r. – 17.131 zł, dodatkowej opłaty - 151 zł, kosztów upomnienia - 96,80 zł, Fundusz Pracy za okres od 11/2004 r. - 02/2006 r., 05/2010 r. - 10/2011 r. w łącznej kwocie 2.623,85 zł, w tym z tytułu: składek – 1.378,85 zł, odsetek za zwłokę liczonych na 27.02.2017 r. – 1.211 zł, dodatkowej opłaty - 34 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", umorzenie zaległych należności z tytułu składek jest możliwe w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności lub także pomimo braku tego stanu, jednak gdy zostaną spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie". Pismem z 10 maja 2017 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS wydał decyzję z [...] lipca 2017 r. nr [...], na mocy której utrzymał w mocy decyzję podjętą przez organ I instancji, uznając jej słuszność pod względem faktycznym i prawnym. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazano, iż każdy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek rozpatrywany jest indywidualnie w zakresie żądania strony i na podstawie dokumentów przedstawionych przez stronę oraz zgromadzonych przez ZUS w toku prowadzonego postępowania. Jest to postępowanie, w którym wydawane rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy. Przesłanki zaś do umorzenia tych należności są szczególne i związane z sytuacją finansową, zdrowotną i rodzinną osoby występującej o uzyskanie takiego uprawnienia. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ stwierdził, że w przypadku Strony taka sytuacja nie ma miejsca. Organ wskazał, że średniomiesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa w okresie od marca do maja 2017 r. wyniósł 5.202,51 zł netto (wynagrodzenie za pracę Wnioskodawcy i Jego małżonki). Jednocześnie według oświadczenia, Strona ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 1.030 zł miesięcznie (opiaty eksploatacyjne), spłaca zobowiązania finansowe w miesięcznych ratach po 1.139 zł. Natomiast, według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w grudniu 2016 r., minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.817,36 zł, zatem dochód gospodarstwa domowego Wnioskodawcy przekracza minimum socjalne. Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Wnioskodawca dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości o powierzchni 0,0535 ha położonej w M. (KW [...]) oraz trzech samochodów osobowych. ZUS nie dopatrzył się również spełnienia którejkolwiek z przesłanek pozwalającej na umorzenie należności z tytułu składek wskutek ich całkowitej nieściągalności. Na bazie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną opłacenie tych należności nie pociągnie za sobą nadmiernie ciężkich skutków dla Skarżącego i jego rodziny, pozbawiających możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Odnośnie kwestii przedawnienia ZUS wyjaśnił, że nowelizacja przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych weszła w życie 1 stycznia 2012 r. wraz z ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorstw (Dz. U. nr 232 poz. 1378). Jednak 5-letni okres przedawnienia liczy się od 1 stycznia 2012 r. zachowując jednocześnie 10-letni okres przedawnienia dla należności powstałych przed 1 stycznia 2012 r. Przy obliczaniu terminu przedawnienia stosuje się zasadę korzystniejszą dla płatnika, a więc wybierając datę przedawnienia, która nastąpi wcześniej, tj. 10-letni okres przedawnienia dla należności powstałych w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r., lub 5-letni okres przedawnienia dla należności powstałych po 1 stycznia 2012 r. Należy wziąć pod uwagę, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany w przypadku odroczenia terminu płatności, rozłożenia spłaty należności na raty i każdej innej czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik. W niniejszej sprawie [...] lutego 2016 r. zawarto układ ratalny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji ZUS nr [...] z [...] lipca 2017 r. oraz rozważenie uchylenia wcześniejszych aktów wydanych przez ten organ. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie iż w.wym. przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie bez uwzględnienia sytuacji szczególnej finansowej Wnioskodawcy, która powinna być brana pod uwagę przy interpretacji niniejszego przepisu, 2. prawa procesowego, a w szczególności art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej: "K.p.a.", w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez nie podjęcie wszelkich kroków w celu niezbędnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a jedynie proste powtórzenie ustaleń organu I instancji, podczas gdy organ II instancji ma obowiązek dokonać własnych ustaleń, 3. prawa procesowego, a w szczególności art. 8 K.p.a. poprzez brak działania w celu pogłębienia zaufania obywateli do organów Państwa spowodowany wydaniem decyzji administracyjnej bez wzięcia pod uwagę istotnych okoliczności, jakimi w przypadku Skarżącego jest brak możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu, w związku z czym jest utrzymywany przez swoją rodzinę, z uwagi na stan zdrowia, 4. art. 107 § 1 K.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie przez organ, co do całości żądania Wnioskodawcy, skutkujące orzeczeniem wyłącznie w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników z pominięciem rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie składek dotyczących samego Wnioskodawcy, 5. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko i argumentacje zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż poza przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, że w stosunku do Skarżącego nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe. W ocenie Sądu zgodzić należy się z ZUS, nie można stwierdzić, że Skarżący nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności. Prawidłowo ZUS wskazał w odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., że żaden organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować należności. Tym samym, w ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przechodząc do oceny możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać należy na przesłanki umorzenia, określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Niewątpliwie w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem sam Skarżący nie podnosił by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Sąd podziela stanowisko organu w zakresie niewykazania wystąpienia ostatniej z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący wykonuje pracę zarobkową, co prowadzi do wniosku, że nie cierpi na przewlekłą chorobę, która pozbawiłaby go możliwości uzyskiwania dochodu. Nadto nie przedłożył żądnego dokumentu lekarskiego, z którego wynikałoby, że jest pozbawiony możliwości zarobkowych z uwagi na konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że z treści powołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia przedmiotowych należności jest jej uznaniowy charakter. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle orzecznictwa sądowego decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli podlega to, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Należy zatem stwierdzić, że decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd w przypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Organ ustalił i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia wnioskowanej należności. Zgodnie z treścią powołanych wyżej przepisów sam fakt znajdowania się dłużnika w trudnej sytuacji materialnej, nie może stanowić przesłanki umorzenia przedmiotowych należności. W ocenie Sądu, poczynione w tej kwestii ustalenia organu są również prawidłowe. Z akt sprawy wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z Żoną M.S.. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a zgodnie z dokumentami znajdującymi się w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, jego średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie od marca do maja 2017 r. wyniosło 4.227 zł brutto (3.011,54 zł netto). Żona jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, a jej średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie od marca do maja 2017 r. wyniosło 3.049,14 zł brutto (2.190,97 zł netto). Jednocześnie Skarżący stwierdził, że jego stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 1.030 zł, a zobowiązania finansowe 1.139 zł. Skarżący posiada nieruchomość o powierzchni 0,0535 ha położoną w M. KW nr [...] (ustalono na podstawie informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) oraz trzy samochody osobowe: [...]. (dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów). Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, iż brak podstaw do ich uwzględnienia. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów, na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 K.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.