V SA/Wa 1718/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant sekr. sąd. - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2015 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego; uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z 31 lipca 2013r. E.P. zwrócił się do Wojewody [...] z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu grzywny wynikającej z mandatu karnego [...] z nałożonego w dniu [...] lipca 2014r. w kwocie 600 zł za poruszanie się samochodem osobowym bez wymaganych uprawnień, nie mając włączonego oświetlenia. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną, w jakiej się znajduje oraz faktem, że jest osobą niepełnosprawną, od czerwca 2014r. podjął pracę na czas oznaczony z wynagrodzeniem 5,93 zł brutto za godzinę. Wskazał, że jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się z zasiłków OPS i renty socjalnej przyznanej na niepełnosprawnego syna. Do wniosku załączył dokumenty potwierdzające sytuację materialną zobowiązanego. W odpowiedzi na wezwanie organu dłużnik przy piśmie z 26 sierpnia 2014r. (data wpływu do organu) dołączył oświadczenie o sytuacji materialnej oraz kopie decyzji o przyznaniu mu statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] sierpnia 2014r. bez prawa do zasiłku. Na podstawie zebranych informacji, decyzją z [...] grudnia 2014r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił umorzenia należności wynikającej z mandatu karnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że w sprawie nie zostało definitywnie wykazane, iż wnioskodawca znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, że nie jest możliwe dobrowolne uiszczenie grzywien lub że nie zostanie to uczynione w drodze egzekucji administracyjnej. Organ podkreślił, iż ukaranie grzywnami za wykroczenia, podobnie jak aktualna sytuacja skarżącego, jest pochodną jego działań wynikających z zawinionego naruszenia prawa. Wnioskodawca jest winny popełnienia wykroczeń, a umorzenie grzywien mogłoby nie spełnić represyjno – wychowawczych celów kar. Po rozpoznaniu odwołania, Minister Finansów decyzją z [...] lutego 2015r. nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Minister Finansów po przeprowadzeniu analizy zebranych dokumentów uznał, że strona nie udowodniła, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej stwierdzenie ważnego interesu dłużnika. Jak zaznaczył organ odwoławczy, łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi ok. 1934 zł, natomiast stałe miesięczne wydatki wynoszą ok. 975 zł. W ocenie Ministra gdy dochód przewyższa wydatki o kwotę ok. 959 zł miesięcznie, to gospodarstwo skarżącego nie znajduje się w stanie uniemożliwiającym poniesienie wydatku przez skarżącego na zapłatę grzywny np. w niewielkich ratach. Jednocześnie stwierdził, że osobisty dochód skarżącego stanowi pomoc z ośrodka pomocy społecznej w kwocie 150 zł, zatem należy uznać, że jego możliwości finansowe są ograniczone i utrudniają spłatę zobowiązania w kwocie 600 zł. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 53 m² i ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności do dnia 31 marca 2015r. Zdaniem Ministra Finansów umorzenie w całości należności naruszałoby interes publiczny ze względu na karnoprawny charakter należności i uzasadniony interes Skarbu Państwa poprzez uszczuplenie dochodów budżetu państwa. Nadmienił ponadto, że zwolnienie strony z opłaty skarbowej nie stanowi przesłanki uzasadniającej umorzenie zobowiązania, a rozstrzygnięcia innych organów nie wiążą Ministra Finansów. Biorąc pod uwagę powyższe i działając w ramach uznania administracyjnego organ odwoławczy odmówił umorzenia należności ze względu na interes publiczny, wskazując, że interes publiczny polega na przestrzeganiu zasady sprawiedliwości i równości wobec prawa. Umorzenie należności wynikającej z grzywny nałożonej na skarżącego naruszałoby zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa, ponieważ prowadziłoby do powstania przekonania, że trudna sytuacja finansowa uzasadnia, w ocenie organów władzy publicznej, bezkarność dla sprawców wykroczeń. W skardze na decyzję Ministra Finansów z [...] lutego 2015r., jej autor podkreślił, że został zwolniony z ponoszenia opłaty skarbowej w wys. 10 zł, z uwagi na jego ubóstwo, co uzasadnia umorzenie również przedmiotowego zobowiązania. Wskazał ponadto, że zapłata mandatu nastąpiłaby ze środków stanowiących dochód członków rodziny, a nie samego zobowiązanego. Jednocześnie wskazał na zły stan zdrowia i orzeczony stopień niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów – żądając jej oddalenia – podniósł argumenty zbieżne z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Pismem z 26 października 2015r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał stanowisko wyrażone w treści skargi i zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu: - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157 z 2009 r. poz. 1240 ze zm.); dalej: "u.f.p." w zw. z art. 55 w zw. z art. 56 ust. 1 pkt. 3 i 5 w zw. z art. 60 pkt 7 u.f.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na braku umorzenia grzywny w całości pomimo istnienia przesłanek do jej umorzenia, wynikających zarówno z faktu, iż uzasadnionym jest przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej aniżeli koszty dochodzenia i egzekucji tej należności, a także z uwagi na fakt ważnego interesu dłużnika oraz interesu publicznego; 2. art. 31 ust 3 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na naruszeniu istoty wolności i praw obywatelskich poprzez brak umorzenia należności wynikającej z grzywny w przypadku zaistnienia ważnego interesu Skarżącego oraz z uwagi na interes publiczny; 3. art. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na naruszeniu zasady sprawiedliwości społecznej poprzez brak umorzenia należności wynikającej z grzywny w przypadku zaistnienia ważnego interesu Skarżącego, a także ze względu na interes publiczny. - naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego poprzez pominięcie istotnych okoliczności dotyczących stanu materialnego Skarżącego, jego wieku, wykształcenia, umiejętności oraz aktualnej sytuacji rynkowej, świadczących o tym, iż zachodzą przesłanki do umorzenia spornej grzywny w całości; 2. art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej ocenie materiału dowodowego przez organ poprzez uwzględnienie wyłącznie okoliczności korzystnych dla organu, z pominięciem okoliczności świadczących na rzecz stanowiska Skarżącego wyrażonego w jego skardze; 3. art.107 § 3 k.p.a. polegające na braku precyzyjnego uzasadnienia faktycznego nieuwzględnienia okoliczności, iż w niniejszej sprawie istnieje zarówno przesłanka umorzenia grzywny w całości w postaci interesu publicznego, jak i ważnego interesu dłużnika, a także przesłanka nieskutecznego postępowania egzekucyjnego. W dalszej części pisma pełnomocnik strony skarżącej rozwinął podniesione wyżej zarzuty wskazujące, w jego ocenie na zasadność przyjętego stanowiska i uzasadniające umorzenie zobowiązania. W piśmie z 6 listopada 2015r. pełnomocnik Ministra Finansów – odpowiadając na ww. zarzuty – podkreślił, że działając w ramach uznania administracyjnego konieczne jest znalezienie szczególnie uzasadnionych przyczyn, dlaczego należność wynikającą z grzywny należałoby umorzyć. W ocenie organu sytuacja finansowa skarżącego jest dolegliwa i pomniejsza komfort życia, jednakże nie jest ona wystarczająca, aby uznać, że w interesie publicznym leży umorzenie należności skoro interes publiczny powinien być rozpatrywany w oparciu o wartości wspólne dla całego społeczeństwa takie jak: obowiązek przestrzegania prawa, równość wobec prawa, czy porządek publiczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd zważył co następuje: Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena czy Minister Finansów prawidłowo oraz zgodnie z przepisami procedury administracyjnej zastosował tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego została wydana decyzja odmawiająca E.P. umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Należy zauważyć, że w sądownictwie administracyjnym poddano weryfikacji dotychczasowe rozumienie uznania administracyjnego jako uzależnioną jedynie od woli organu administracji możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, opubl. ONSA 1981, nr 1, poz. 57, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zakres swobody organu administracji, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a., co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. Rozpoznawana sprawa została zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie należności w łącznej wysokości 600 zł z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Wobec tak sformułowanego żądania strony zastosowanie w sprawie miał art. 64 ust. 1 u.f.p., w myśl którego właściwy organ może - na wniosek zobowiązanego - udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy. W myśl tego ostatniego przepisu środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Zgodnie zaś z art. 55 u.p.f. należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. W myśl art. 56 ust. 1 u.p.f. należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, m.in. jeżeli: zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne (pkt 3); zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny (pkt 5). Z art. 64 ust. 1 i art. 55 i 56 u.p.f. wynika, że decyzje wydawane na podstawie tych przepisów mają charakter decyzji uznaniowych. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Oczywistym przy tym jest, że wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji. W szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania. W ramach uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może – w przypadku stwierdzenia przesłanki – uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w myśl art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W świetle art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej. To zaś oznacza, że orzekając o umorzeniu należności, organ za podstawę rozstrzygnięcia może mieć albo przesłankę ważnego interesu dłużnika, albo przesłankę interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 i powołane w nim orzecznictwo oraz stanowisko doktryny, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyroki NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12, z dnia 21 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1632/12 i w sprawie II GSK 335/13, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny interes. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, opubl. OSNCP 1994/9/181). Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, przypomnieć trzeba, iż organ odwoławczy ustalił w toku postępowania, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej albowiem prowadzi czterooosobowe gospodarstwo domowe, którego jedyny dochód stanowi pomoc z ośrodka pomocy społecznej. Organ przyznał, iż wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim do dnia 31 marca 2015 r., jednakże może w czasie trwania zobowiązania podjąć odpłatną pracę odpowiednią do jego stanu zdrowia i kwalifikacji, która umożliwi mu polepszenie jego sytuacji bytowej. Zdaniem Sądu, powyższa argumentacja organu jest wadliwa. Z akt sprawy wynika bowiem, że rodzina skarżącego utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej oraz renty socjalnej niepełnosprawnego syna. Organy wskazując, iż istnieje uzasadnione przypuszczenie, że w czasie trwania zobowiązania wnioskodawca podejmie odpłatną pracę nie odniosły powyższego stwierdzenia do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Brak jest w szczególności jakichkolwiek rozważań czy schorzenia, które dotykają wnioskodawcę mają znaczenie dla podjęcia przez niego pracy, zważywszy na bieżącą sytuację rynkową w miejscu jego zamieszkania, biorąc pod rozwagę jego wiek, umiejętności i wykształcenie. Organ winien ponadto dokonać ustaleń w zakresie aktualnego stanu zdrowia niepełnosprawnego syna skarżącego w kontekście przesłanki ważnego interesu dłużnika, która wyraża się w konieczności zapewnienia właściwej opieki nad synem oraz możliwym uszczerbku w dochodach, który byłby związany z koniecznością uiszczenia grzywny. Gdyby jednak okazało się, że skarżący nie ma rzeczywistych możliwości podjęcia pracy organ rozważy czy w przedmiotowym stanie faktycznym celowym byłoby uwzględnienie jego wniosku. Pamiętać bowiem należy że należność o umorzenie której wnosi jest równa kwocie 600 zł, stąd twierdzenie iż uwzględnienie tegoż wniosku spowoduje naruszenie interesu Skarbu Państwa poprzez uszczuplenie jego dochodów jest nieuzasadnione. Nie przekonuje również teza organu iż brak umorzenia grzywien byłby niezasadny ze względu na prawnokarny charakter należności obciążających skarżącego, tym bardziej że organy obu instancji nie wskazały jakich to wykroczeń i w jakich okolicznościach dopuścił się skarżący. Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe i rozważy potrzebę uwzględnienia wniosku skarżącego. Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.