V SA/Wa 172/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2009 r. sprawy ze skargi R B na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata J T (Kancelaria Adwokacka ul.[...] ): tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 309 zł 80 gr. (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52 zł 80 gr. (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem innych udokumentowanych wydatków pełnomocnika. Przedmiotem skargi wniesionej przez R B jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o nr [...] z [...] grudnia 2008 r. Decyzją tą Kierownik Urzędu -w oparciu o przepis art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.)- utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2008 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. ,,b’’ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm., dalej: ustawa o kombatantach), w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] października 2008 r. R B zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Uzasadniając wniosek wskazał na pobyt w hitlerowskim obozie karnym w D w listopadzie 1940 r. Jednocześnie wyjaśnił, iż chodzi tu o pobyt jego ciężarnej matki. Zaznaczył też, że urodził się przed [...] w 1941 r., przy czym jako datę urodzenia wskazał dzień [...] października 1941 r. (tj. dzień wpisany w jego dowodzie osobistym). Do wniosku załączył m.in. oświadczenia świadków: L P - siostry, I B - siostry oraz K W i A B. Wszystkie te osoby -jak podały- posiadają uprawnienia kombatanckie za pobyt w listopadzie 1940 r. w obozie karnym w D. Wszystkie te osoby wskazały też, że w tym okresie, tj. w listopadzie 1940 r., matka wnioskodawcy przebywając w obozie karnym w D była w ciąży, spodziewała się narodzin wnioskodawcy. Decyzją z [...] października 2008 r. o nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił R B przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu ,,Obóz Hitlerowski’’. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż strona nie przedstawiła wiarygodnych dowodów podlegania represji na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. ,,b’’ ustawy o kombatantach. Zaznaczył przy tym, iż świadkowie występujący w sprawie potwierdzili, że byli osadzeni z matką wnioskodawcy w obozie hitlerowskim w D w listopadzie 1940 r. Jednakże, zdaniem Kierownika Urzędu, w tym czasie A B nie była jeszcze w ciąży albowiem wnioskodawca urodził się dopiero w dniu [...] października 1941 r., czyli 11 miesięcy później. Pismem z [...] listopada 2009 r. R B złożył odwołanie od powyższej decyzji Kierownika Urzędu, podtrzymując swój wniosek i złożone dotychczas wyjaśnienia i prosząc o ponowne rozstrzygnięcie sprawy. Dodatkowo wskazał, iż w dniu [...] listopada 1940 r. jego rodzice, wraz z innymi mieszkańcami wsi, w której mieszkali, zostali wywiezieni do obozu karnego w D. W tym czasie jego matka była w ciąży. Podał też, iż jego bliscy przebywali w tym obozie do [...] listopada 1940 r., a następnie zostali wywiezieni do powiatu O. W poszukiwaniu pracy osiedlili się w powiecie [...] w miejscowości U. W tej też miejscowości wnioskodawca -jak podał- urodził się przed [...] w 1941 roku. Zaznaczył jednocześnie, że jego ojciec nie mógł od razu go zameldować z uwagi na pracę u [...] pracodawcy, który nie chciał udzielić ojcu zwolnienia w celu dokonania tej urzędowej czynności. Natomiast matka skarżącego nie mogła tego uczynić z uwagi na niemożność zapewnienia nad nim oraz jego rodzeństwem opieki. Dopiero w październiku 1941 r. pracodawca udzielił ojcu zwolnienia z prac, w celu jego zameldowania, które to nastąpiło w dniu [...] października 1941 r. Decyzją z [...] grudnia 2008 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż z odpisu skróconego aktu urodzenia zainteresowanego -nadesłanego przez niego przy piśmie z [...] grudnia 2008 r.- wynika, że urodził się on w dniu [...] października 1941 r. w miejscowości U. Dostrzegając powyższe wyjaśnił, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Dlatego też Kierownik Urzędu uznał, iż strona urodziła się [...] października 1941 r., a tym samym nie mogła przebywać jako dziecko poczęte w obozie hitlerowskim w D w 1940 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] grudnia 2008 r. skarżący – R B wniósł o uchylenie tej decyzji w całości oraz o zaliczenie go do osób represjonowanych i przyznanie mu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skargi wskazał na okoliczności podnoszone już w toku postępowania administracyjnego. Podał, że urodził się przed [...] 1941 r. w miejscowości U w gminie K w powiecie [...] . Ponownie też podał, że w listopadzie 1940 r. jego rodzice -wraz z innymi mieszkańcami wsi- zostali przetransportowani do obozu hitlerowskiego w D. W tym czasie jego matka była w ciąży. W celu potwierdzenia faktu ciąży matki oraz faktycznej daty swojego urodzenia skarżący wskazał na oświadczenia świadków: A B, KW oraz jego dwóch sióstr w tym I B. Zaznaczył też, że ojciec nie mógł przez pewien czas zgłosić faktu jego urodzenia. Było to możliwe dopiero w dniu [...] października 1941 r. Jednakże wówczas -z obawy przez konsekwencjami- jako datę narodzin syna podał dzień [...] października 1941 r., który nie był zgodny ze stanem faktycznym. Na koniec skarżący podniósł, iż w wyniku wybuchu niewypału jako mały chłopiec doznał obrażeń[...]. Nie otrzymał z tego tytułu żadnych świadczeń. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 22 lipca 2009 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu uzupełnił zarzuty skargi podnosząc, iż skarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 78 i art. 80 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), dalej: ustawa o kombatantach, oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd uznał, iż decyzja ta nie narusza prawa. We wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich skarżący powołał się na pobyt jego ciężarnej matki - A B z domu S w obozie hitlerowskim w D w listopadzie 1940 r. W toku postępowania wyraźnie wskazywał, że w okresie od [...[ listopada 1940 r. do [...] listopada 1940 r. jego rodzice wraz z rodzeństwem przebywali w tym obozie. Podnosił przy tym, że on sam urodził się przed [...] w 1941 r., w miejscowości U wobec tego matka jego będąc w obozie w D spodziewała się jego narodzin. Jednocześnie we wniosku o przyznanie uprawnień skarżący jako datę urodzenia podał [...] października 1941 r. Taka też data widnieje w jego dowodzie osobistym oraz odpisie skróconym aktu urodzenia. Ze względu na podnoszone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego okoliczności, z którymi wiąże on swoje uprawnienia kombatanckie i na poparcie których do akt sprawy złożył oświadczenia świadków, w sprawie na uwagę zasługiwał przede wszystkim przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy o kombatantach. Zgodnie z jego treścią, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Określenie m.in. miejsc odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c), ustawodawca pozostawił przepisom wykonawczym. Na mocy cytowanego przepisu uprawnienia określone w ustawie o kombatantach przysługują także dziecku poczętemu, którego matka przebywała w okresie ciąży z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady bądź w innych miejscach odosobnienia, o których mowa w ww. art. 4 ust. 1 pkt 1. W wyroku z 20 lipca 2006 r. (sygn. akt II OSK 986/05, lex nr 275521) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pod pojęciem osób podlegających represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych należy rozumieć także dziecko poczęte, pod warunkiem, że urodziło się żywe. Również w wyroku z 5 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II OSK 596/06, lex nr 344597), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uprawnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach muszą przysługiwać także dziecku poczętemu, które w łonie matki doznawało cierpień w wymienionych w tym przepisie miejscach kaźni. Zatem, organ orzekający w niniejszej sprawie miał za zadanie w prowadzonym postępowaniu dowodowym ustalić, czy wnioskodawcy przysługują uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach - z tytułu pobytu jego ciężarnej matki w obozie hitlerowskim w D w listopadzie 1940 r. Jak wynika z akt sprawy, Kierownik Urzędu przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia powyższego i w zakresie koniecznym z uwagi na zgłoszone przez stronę okoliczności. Postępowanie to, w ocenie Sądu, zostało przeprowadzone z zachowaniem reguł rządzących postępowaniem dowodowym, przewidzianym w Kodeksie postępowania administracyjnego i innych przepisach. Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, iż spór w sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy faktycznie matka skarżącego -przebywając w listopadzie 1940 r. w obozie w D- była w ciąży. Kierownik Urzędu nie kwestionował pobytu rodziny wnioskodawcy w obozie hitlerowskim w D. Nie prezentował też innej niż wskazana powyżej wykładni przepisów ustawy o kombatantach, odmawiając na tej tylko podstawie przyznania uprawnień wnioskodawcy jako dziecku poczętemu, którego matka przebywała w okresie ciąży w miejscach wskazanych powyżej i z przyczyn wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Mając na uwadze cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kierownik Urzędu stwierdził natomiast, że Pani A B przebywając w obozie hitlerowskim w D w listopadzie 1940 r. nie była jeszcze w ciąży. Stwierdzając powyższe Kierownik Urzędu powołał się na to, że wnioskodawca urodził się [...] października 1941 r., a więc po[...] miesiącach od pobytu jego matki w obozie. Datę urodzin wnioskodawcy Kierownik Urzędu ustalił na podstawie złożonego przez stronę odpisu skróconego aktu urodzenia z [...] września 2008 r. (k. 36 akt adm.). W konsekwencji przyjął, iż skarżący jako dziecko poczęte nie mógł przebywać w obozie hitlerowskim w D w listopadzie 1940 r. W ocenie Sądu takie stanowisko organu jest jak najbardziej prawidłowe, uzasadnione stanem faktycznym sprawy i obowiązującymi przepisami prawa. W szczególności wskazać trzeba, iż wydając zaskarżoną decyzję i oceniając materiał dowodowy Kierownik Urzędu nie mógł pominąć przepisów ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm.). Zgodnie z art. 4 tej ustawy akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Cytowany przepis ma charakter wiążący we wszystkich rodzajach postępowań, w tym w postępowaniu administracyjnym. Oznacza on, iż ustalenia poczynione na podstawie odpisu aktu stanu cywilnego mają wyłączność dowodową co do zdarzeń w nich stwierdzonych. Dowód z treści aktu stanu cywilnego nie może zostać zastąpiony innymi dowodami, w tym z dokumentów czy zgodnych oświadczeń stron postępowania. Zatem, Kierownik Urzędu oceniając dowody zgromadzone w sprawie i ustalając stan faktyczny nie mógł przyjąć innej daty urodzenia skarżącego niż wynikająca ze złożonego przez niego odpisu skróconego aktu urodzenia Urzędu Stanu Cywilnego w K z [...] września 2008 r. Z dokumentu tego wynika zaś, iż skarżący urodził się [...] października 1941 r. i ta data musiała być przyjęta jaka data urodzenia skarżącego, pomimo tego, że zdaniem skarżącego nie odpowiada ona prawdzie. Na ocenę sprawy i ustalenie daty urodzenia wnioskodawcy nie mogły wpłynąć ani argumenty i wyjaśnienia skarżącego, ani też oświadczenia jego świadków. Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód daty urodzenia. Są wiążące tak dla organów administracyjnych, jak również dla sądów. Dowód z aktów stanu cywilnego może być obalony tylko w odrębnym postępowaniu – tj. w postępowaniu cywilnym o niezgodność z prawdą aktu stanu cywilnego. Konkludując Sąd wyjaśnia, iż nie mógł uwzględnić skargi i argumentów w niej zawartych. Za datę urodzenia skarżącego należało przyjąć datę jego urodzenia wynikającą z akt stanu cywilnego. Tym samym należy stwierdzić, iż zasadnie Kierownik Urzędu odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. Na koniec Sąd zaznacza, iż oceniając sprawę nie dopatrzył się żadnych uchybień procesowych w działaniu organu orzekającego, w tym dotyczących stosowania zasad ogólnych k.p.a. jak i przepisów regulujących prowadzenie postępowania dowodowego. Okoliczność sporna występująca w tym postępowaniu mogła być ustalona tylko na podstawie dowodu w postaci aktów stanu cywilnego i tak też organ orzekający uczynił. Oświadczenia świadków strony oraz wersja zdarzeń z 1940 i 1941 roku przedstawiona przez wnioskodawcę nie mogła tego dowodu obalić. Z wymienionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).