V SA/Wa 1726/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2008r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia ... kwietnia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne - oddala skargę - Wnioskiem z dnia ... października 2007r. J. J. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: Zakładu) o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wnioskodawczyni stwierdziła, że w okresie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej interpretacja przepisów dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego nie wskazywała na konieczność opłacania przez nią składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wskazała ponadto, że jest w trudnej sytuacji materialnej, otrzymuje ok. ... zł miesięcznie świadczenia przedemerytalnego, a stan jej zdrowia wymaga częstych wizyt w Przychodni ...w S. Decyzją z ... stycznia 2008r. nr ..., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [tekst jednolity: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.], dalej: u.s.u.s. Zakład odmówił J. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres od .../1999r. do .../2000r. w łącznej kwocie ... zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. Uzasadniając swą decyzję organ wyjaśnił, że w dacie prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego obowiązywała ustawa z 06.02.1997r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym i zgodnie z jej przepisami prowadzenie działalności gospodarczej, niezależnie od tego czy wnioskodawczyni jako osoba prowadząca działalność podlegała z innego tytułu obowiązkowemu, czy też dobrowolnemu ubezpieczeniu, rodziło obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto w dniu ....11.2007r. w związku z przedawnieniem należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres .../1999r. do .../1999r. w kwocie ... została wydana decyzja o odpisaniu zadłużenia w tym zakresie. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Zakład Ubezpieczeń uznał, że za odmową umorzenia należności przemawia obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, jak również to, iż w stosunku do J. J. nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. całkowita nieściągalność bowiem wnioskodawczyni posiada dochód w postaci świadczenia przedemerytalnego. Nie występują w sprawie również okoliczności, które pomimo niezaistnienia przesłanek stanu całkowitej nieściągalności, umożliwiają umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 pkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne), ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. J. powołała się na okoliczności, które jej zdaniem świadczą o nieistnieniu zadłużenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Podniosła, że odsetki od zadłużenia powstały z winy ZUS-u, natomiast dokonane przez nią dotychczas wpłaty powinny zostać zaliczone na poczet składek. W dniu ... kwietnia 2008r., decyzją z nr... wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy ponownie wyjaśnił, iż sam fakt zgłoszenia przez J. J. działalności gospodarczej do ewidencji rodził obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności niezależnie od braku dochodu jak również nieopłacania podatków. W przedmiotowej sprawie należność z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie ...zł została ustalona na podstawie dokumentów rozliczeniowych oraz po odpisaniu zadłużenia za okres od .../1999r. do .../1999r. w związku z przedawnieniem należności. W dalszej części uzasadnienia decyzji Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) ponownie wyjaśnił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości, a konstatując stwierdził, iż w stosunku do J. J. nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 u.s.u.s. tj. całkowita nieściągalność, umożliwiające umorzenie zadłużenia wobec Zakładu. Również w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. nie stwierdzono okoliczności umożliwiających umorzenie zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. J. J. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że nie było jej zamierałem unikanie opłacania składek, ale ówczesne interpretacje przepisów i uzyskane informacje z prasy utwierdziły ją w przekonaniu, że opłacanie składek nie było konieczne. Zwróciła również uwagę na pięcioletni okres przedawnienia jej zaległości składkowych, a przedstawiając świadczenie przedemerytalne jako źródło dochodu stwierdziła, że umorzenie odsetek pozwoliłoby jej uniknąć dalszego zadłużenia. Na końcu swojej skargi wniosła zamiennie o wydanie orzeczenia o przedawnieniu należności składkowych lub o umorzenie odsetek za zwłokę. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Dodatkowo wyjaśnił, że przedmiotowe należności nie podlegają przedawnieniu, gdyż stosownie do art. 33 ustawy z 23.01.2003r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia, w brzmieniu obowiązującym od 01.07.2004r. należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne przedawniają się po upływie 10 lat od dnia ich wymagalności. Okres 5-letniego terminu do dochodzenia składek na gruncie cyt. ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w pierwotnym brzmieniu upływał odpowiednio ....08.2004r, ....09.2004r., aż do ... czerwca 2005r. , a więc w dacie wejścia nowelizacji art. 33 ustawy wydłużającego okres dochodzenia należności, zobowiązania te nie były przedawnione i można ich było skutecznie dochodzić, a wobec tego składki te podlegały 10-letniemu okresowi przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Sąd Administracyjny zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Biorąc po uwagę brak związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.) rozstrzygając sprawę Sąd odniósł się również do sytuacji materialnej skarżącej i jej oceny na tle przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74), choć w skardze ograniczono się w zasadzie do podniesienia zarzutu przedawnienia nieopłaconych składek jako podstawy ich umorzenia. Rozstrzygając w powyższym zakresie sprawę, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2008r. jakkolwiek w bardzo skondensowanej formie, zawiera ustalenia co do sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej skarżącej J. J. Sytuacja finansowa skarżącej wskazuje, że nie zachodzi w stosunku do niej przesłanka całkowitej nieściągalności, o której jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym kontekście Sąd miał na uwadze ustalenia organu co do stałego dochodu skarżącej w postaci świadczenia przedemerytalnego w wysokości ... zł miesięcznie (oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o umorzenie składek, k - ... akt sądowych) oraz niekorzystanie przez J. J. z form pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., co może świadczyć o braku konieczności udzielenia wnioskodawczyni takiej pomocy (zaświadczenie MGOPS z dnia ....10.2007r., k-...akt administracyjnych). Nie bez znaczenia jest również w sprawie uregulowanie przez skarżącą całości zaległych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za okres od .../1999r. do .../1999r. oraz części zaległych składek za .../1999r. w łącznej kwocie ...zł, co przemawia za przyjęciem, że warunki finansowe skarżącej umożliwiały jej wcześniejszą spłatę powstałego zadłużenia. Należy ponadto zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w sprawie nie zostały również spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów, z których wynikałoby, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawczyni nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. W toku postępowania administracyjnego skarżąca, wezwaniem z dnia ...11.2007r. została zobowiązana do nadesłania dokumentów przedstawiających jej aktualną sytuację finansową, jednakże dokumentacja w tym zakresie, nie została przez nią uzupełniona, a tym samym nie zostało wykazane, że w sprawie ma zastosowanie w/w rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003r. W tym miejscu należy podkreślić, że argumentacja skarżącej zarówno w toku postępowania administracyjnego ( wniosek o umorzenie k ... akt. adm., pismo wyjaśniające z dnia ....11.07r., k ... , stanowiące odpowiedź na wezwanie Zakładu do udokumentowania aktualnej sytuacji materialnej, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy k ... ), jak i zarzuty zawarte w skardze do sądu zasadniczy nacisk kładą na niezasadne obciążenie jej zaległym zadłużeniem, w szczególności odsetkami oraz podkreślają przedawnienie zadłużenia. W pełni podzielając pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia ... marca 2008r. sygn. akt II GSK 421/07 oraz odnosząc się do wniosku strony zawartego w skardze, a dotyczącego wydania przez Sąd orzeczenia o przedawnieniu składek należy wyjaśnić, że jeżeli zdaniem skarżącej nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek, to zarzut przedawnienia może być zgłoszony wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być egzekwowane i z tego samego powodu nie staje się przedmiotem postępowania o jego umorzenie. O tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł orzec sąd administracyjny przy skorzystaniu ze sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Odnosząc się natomiast do żądania skarżącej, którego przedmiotem było ewentualne umorzenie odsetek za zwłokę wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Tym samym nie mógł uwzględnić w/w żądania zawartego w skardze cyt. "o orzeczenie o przedawnieniu składek lub o umorzenie odsetek za zwłokę". Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W związku z powyższym należy przyjąć, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Na koniec należy zwrócić uwagę , iż w przypadku zmiany stanu faktycznego dotyczącego sytuacji osobistej skarżącej lub uzyskania nowych dowodów, skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia ... kwietnia 2008r. jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.