V SA/Wa 1734/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 16 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 16 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 16 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania D. sp. z o.o. w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powodem odmowy było niewykazanie, że Skarżąca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Spółka nie przesłała bowiem wszystkich dokumentów finansowych, o które wezwał ją referendarz sądowy. W ustawowym siedmiodniowym terminie Spółka złożyła sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie Skarżącej od kosztów sądowych. Wskazała, że nie przedłożyła dokumentów żądanych przez referendarza sądowego, tj. CIT-8 za rok 2016 i deklaracji VAT-7, gdyż nie jest w ich posiadaniu. W kwietniu 2016 roku dokumenty księgowe zostały zabezpieczone i zabrane przez CBŚP w R. Dodała, że rozpoczynając działalność rolniczą nie mogła przewidzieć, że spory z ARiMR od 2012 roku oraz brak dopłat unijnych spowoduje jedynie niewielkie przychody ze sprzedaży plonów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym musi on przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Jeżeli zatem strona nie dopełniła w całości lub w części obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, to fakt ten uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (patrz: J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wyd. II, Warszawa 2006 s. 527). W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim Skarżąca nie przesłała dokumentów finansowych mających najistotniejsze znaczenie dla rozpoznawanego wniosku, tj. dokumentów finansowych za rok 2016: zeznań podatkowych, rocznego sprawozdania finansowego, bilansu, rachunku zysków i strat, jak również dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie rachunku bankowego (według oświadczenia "pod koniec 2016 r.), a także kopii raportów kasowych za wskazany w wezwaniu okres. Fakt zabezpieczenia tych dokumentów przez Policję nie usprawiedliwia niedostarczenia ich do Sądu na wezwanie referendarza. Trudno bowiem zrozumieć, że Spółka jako profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego, nie posiada kopii tych dokumentów w formie papierowej czy choćby elektronicznej. Co więcej Skarżąca z łatwością mogła uzyskać ich kopie udając się do swojego sądu rejestrowego oraz urzędu skarbowego. Co więcej przedłożenie jedynie bilansu oraz "jednostronnego rachunku zysków i strat" za rok 2015 r. nie stanowi wypełnienia wezwania do przesłania sprawozdania finansowego za ten rok. Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.), sprawozdanie finansowe składa się z: 1) bilansu; 2) rachunku zysków i strat; 3) informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. Dokumentów z trzeciej pozycji Spółka nie dostarczyła. Jednocześnie, jak zasadnie wskazał referendarz sadowy w konsekwencji nieprzedłożenia wskazanych dokumentów niemożliwym staje się ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej Spółki. Zauważyć należy, iż z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 16.03.2018 r.) wynika, że Spółka złożyła roczne sprawozdanie finansowe za rok 2016 w dniu 7 lipca 2017 r. (Dział 3, Rubryka 2.1). Jeżeli chodzi natomiast o oświadczenie Prezesa Zarządu Spółki o zamknięciu rachunku bankowego, to stwierdzić należało, iż nie zostało ono poparte żadnym dokumentem, w szczególności żądanym dokumentem bankowym o zamknięciu rachunku. Niewiadomą pozostaje zatem okoliczność, w jakiej dacie Spółka "zamknęła" rachunek bankowy, tym bardziej, że zgodnie z odnośnymi przepisami o rachunkowości, czy też przepisami podatkowymi, osoby prawne obowiązane są posiadać rachunek bankowy do rozliczeń z urzędem skarbowym czy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych Sąd zauważa, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (lata 2014-2015) nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia jej z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi bowiem oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Należy podzielić pogląd referendarza sądowego zgodnie z którym, Spółka nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Oznacza to, że Skarżąca ma możliwość uzyskania środków na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie wynoszącego 200 zł. Sąd nie dostrzega powodu, dla którego wspólnik Spółki - z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Spółka posiada wspólnika, którym jest inna spółki prawa handlowego – A. Sp. z o.o. – która również posiada wspólników będących osobami prawnymi funkcjonującymi ciągle w obrocie gospodarczym - nie może wesprzeć jej finansowo w sprawie wpisu sądowego od skargi. Sąd stwierdza, że referendarz prawidłowo wskazał, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Stwierdzając zatem, że Spółka nie przedstawiła w sposób pełny swojej sytuacji finansowej, a złożone dokumenty nie pozwalają na ustalenie, czy zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.