V SA/Wa 174/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA -Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA -Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA -Irena Kudiura, Protokolant -Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi "U." Sp. z o.o. w W. w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 23 czerwca 2003 r., (sygn. akt V SA 2130/02) oddala skargę W dniu 23 stycznia 2006 r. Skarżąca U. Sp. z o.o. wniosła skargę o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2003 r. sygn. akt V SA 2130/02 oddalającym skargę U.Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2002r., o nr [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o zmianę wyroku NSA poprzez wydanie orzeczenia zgodnego z treścią żądania wyrażonego przez Spółkę w skardze z dnia 3 września 2002r. W obszernym i szczegółowym uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż skarga jest zasadna ze względu na treść art. 273 § 2 p.p.s.a. oraz ze względu na konstytucyjne prawo do wznowienia postępowań, wynikające z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Skarżąca powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005r., o sygn. akt SK 53/04 stwierdzającym niekonstytucyjność normy wynikającej z art. 19 P.p.s.a. omawia przyczyny uzasadniające wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego, zwracając uwagę na fakt, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków w okresie do kwietnia 2002 r., przed powołaniem do Naczelnego Sadu Administracyjnego, sprawowała funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Ceł. Powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający, że: - art. 18 p.p.s.a. jest niezgodny z art. 2, 10 ust. 1 i 178 ust. 1 Konstytucji, a - art. 19 p.p.s.a. niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności podniosła, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki wznowienia postępowania sądowo-administracyjnego, przy czym nowymi okolicznościami i środkami dowodowymi będącymi podstawą skargi są zmiany w rozumieniu treści normatywnej art. 19 p.p.s.a., a także nowe możliwości procesowe, które przysługują skarżącej spółce ze względu na skutki prawne, jakie art. 190 ust. 4 Konstytucji wiąże z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem skarżącej orzeczenie TK miałoby wpływ na wynik sprawy, gdyby wyrok ten został wydany jeszcze w toku postępowania, a podstawę do zakwestionowania rozstrzygnięcia NSA stanowiłby art. 19 p.p.s.a. Wskazała, iż w składzie orzekającym brała udział sędzia Ewa Wrzesińska - Jóźków, która zgodnie z art. 45 Konstytucji winna być wyłączona od orzekania ze względu na okoliczności budzące wątpliwości co do jej bezstronności. Podała, iż Naczelny Sąd Administracyjny wydając wyrok w dniu 23 czerwca 2003r., o sygn. akt V SA 2130/02, nie zastosował treści art. 45 ust. 1 Konstytucji ustanawiającego konstytucyjny wzorzec bezstronności sędziego i przez to nie wyłożył przepisów p.p.s.a., normujących zasady wyłączenia sędziów, w sposób zgodny z Konstytucją. Oznacza to, że obecnie po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, art. 19 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji powinny być interpretowane w zgodzie z zasadami określonymi w tym wyroku. W związku z powyższym skarżąca podniosła, że orzeczenie NSA nie ma konstytucyjnej podstawy prawnej i podlega wzruszeniu na zasadach art. 190 ust. 4 Konstytucji, który stanowi, iż "orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania". Wskazała ponadto, iż celowość i racjonalność niniejszej skargi z perspektywy procesowej wynika z faktu, że po wznowieniu kwestionowanego postępowania, zakładając uznanie przez Sąd żądań skarżącej za zasadne, sprawę skarżącej rozpatrzy bezstronny i niezawisły sąd. W dalszej części skargi spółka omawia skutki, jakie wywarł na treść normatywną art. 19 p.p.s.a. wyrok TK o sygn. akt 53/04 oraz wykazała zasadność wniosku o wyłączenie sędziego Ewy Wrzesińskiej - Jóźków w ramach wznowionych postępowań. Podkreśliła, że jako Wiceprezes GUC Ewa Wrzesińska-Jóźków sprawowała nadzór nad pionami orzecznictwa organów administracji celnej niższego szczebla i była włączona personalnie oraz organizacyjnie w proces ustalania argumentacji prawnej - tj. w proces ustalania podstaw prawnych decyzji organów celnych kwestionujących poprawność deklaracji celnych składanych przez importerów leków, czego wyrazem było pismo z dnia [...] stycznia 2002r., które przedstawiało i wyjaśniało zmianę w zakresie oficjalnej interpretacji prawa. Zdaniem skarżącej analizowane pismo jest dowodem istnienia okoliczności, które wpływały negatywnie na ocenę bezstronności sędziego. Zdaniem skarżącej spółki, biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności faktyczne, jak i treść zrekonstruowanego przez wyrok TK 53/04 art. 19 p.p.s.a. należy uznać za zasadne wątpliwości co do bezstronności sędziego Jóźków. Konkludując wskazała również, że działania wykonywane przez wskazanego sędziego Ewę Wrzesińską - Jóźków przed powołaniem na stanowisko sędziego sądu administracyjnego tj. działającej w kompetencji Wiceprezesa GUC, należą do kategorii okoliczności, o których wspomina Trybunał w swoim orzeczeniu. Jej zaangażowanie w proces decyzyjny, leżący u podstaw działań podjętych przeciwko spółce przez organy administracji celnej jest stwierdzone treścią powołanego pisma z dnia [...] stycznia 2002r., a ponadto wynikało z samej istoty pełnionej funkci Wiceprezesa GUC. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. Nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 i 2 i art. 13 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.], wojewódzki sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i stosuje środki określone w ustawie. Art. 270 p.p.s.a. przewiduje możliwość wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Z przepisu art. 273 § 1 p.p.s.a. wynika, iż można żądać wznowienia postępowania na tej podstawie, że: 1) orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym; 2) orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa. Można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu ( § 2 ). Można również żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy ( § 3 ). Z powyższego wynika, że instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej, poza tokiem instancji, skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzeczenia - orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego , skierowanego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że wznowienie postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 maja 2004r., o sygn. akt GSK 5/2004, podstawą wznowienia przewidzianego w powołanym przepisie jest późniejsze - po uprawomocnieniu się wyroku - wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Na posiedzeniu niejawnym Sąd bada czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, zgodnie z art. 280 § 1 zd. pierwsze powołanej ustawy. Uznając, że skarga o wznowienie postępowania spełnia powyższe wymogi, wyznaczony został termin rozprawy. Zgodnie z art. 281 p.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia. Według treści przepisu art. 282 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia, a w przypadkach wskazania jako podstawy wznowienia wykrycia nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, zakres ponownego rozpoznawania sprawy wymagać będzie ich uwzględnienia i oceny wspólnie z materiałem zgromadzonym w poprzednim postępowaniu - (Komentarz; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; T. Woś, Hanna Krysiak-Molczyk, Marta Romańska, str. 680). "Wykrycie", zaś odnosi się do okoliczności faktycznych i dowodów w poprzednim postępowaniu, w ogóle nie ujawnionych i podówczas nieujawnialnych, bo nie znanych stronom. Nie odnosi się ono zatem do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko nie dostrzeżonych przez stronę. Inaczej bowiem skarga o wznowienie służyłaby korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy, co jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 05.05.1967r. IPZ 20/67 - nie należy do jej funkcji. Środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku nie stanowi podstawy wznowienia postępowania (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 21 lutego 1969r., III PZP 63/68, OSNCP 1969, nr 12, poz. 208). Nie może również stanowić podstawy wznowienia postępowania okoliczność faktyczna czy też środek dowodowy jawny z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżony przez stronę (por. postanowienie SN z 15 maja 1968r., I CO 1-68, OSNCP 1969, nr 2, poz. 36). Inaczej bowiem skarga o wznowienie służyłaby korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy (por. wyrok NSA z 19 maja 2004r., GSK 5/04, M.Praw. 2004, nr 12). Zarówno nowe okoliczności, jak i środki dowodowe muszą być tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazując zatem nowe okoliczności lub nowe dowody należy równocześnie podać, w jakim zakresie ich uwzględnienie może zmienić podstawę orzekania, wpływając tym samym na treść rozstrzygnięcia (por. postanowienie SN z 24 maja 1982r., II CO 1/82, OSPiKA 1984, nr 2, poz. 27. Rozpoznając skargę w tym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na wstępie zauważa, że kwestia wyłączenia sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków ze składu sądu w związku z wydaniem przez nią pisma z dnia [...] stycznia 2002 r. była przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 16. 03. 2004 r. sygn. akt GZ 3/04, który w analogicznym stanie faktycznym oddalił zażalenie innej firmy farmaceutycznej (G.S.A. w P.) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28. 01. 2004 r. sygn. akt V SA 1125/03, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego Ewy Jóźków ze składu sądu orzekającego w sprawie ze skargi owej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w powołanym wyżej orzeczeniu, że Ewa Wrzesińska-Jóźków wydając jako Wiceprezes GUC pismo z dnia [...] stycznia 2002 r. nie zajęła władczego stanowiska w postępowaniu celnym, przez interpretację przepisów prawa mających zastosowanie do importerów leków. Należy bowiem zwrócić uwagę, że pismo to zostało skierowane nie do Skarżącej lecz do Prezesa Zarządu Stowarzyszenia Przedstawicieli Firm Farmaceutycznych w Polsce (do którego należy również Skarżąca) i zawierało odpowiedź na pismo tego Stowarzyszenia z [...] listopada 2001 r. W piśmie tym Ewa Wrzesińska-Jóźków poinformowała Stowarzyszenie, iż Główny Urząd Ceł podtrzymuje swoje stanowisko dotyczące ustalenia wartości celnej, wyrażone w piśmie GUC z dnia [...] listopada 2001 r. i wypowiedziała się na temat rozumienia przez GUC treści niektórych przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (m.in. art. 65 § 4 pkt 2, art. 67 § 2 i 3, art. 83 § 1), zamieszczając na końcu uwagę, że rozstrzygnięcia odnośnie prawidłowości deklarowanej wartości celnej sprowadzonych leków będą podejmowane indywidualnie w zależności od wyników prowadzonych postępowań oraz że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności od decyzji organu celnego pierwszej instancji przysługiwać będzie stronie odwołanie i prawo skargi do Sądu. Nawet gdyby przyjąć tak jak twierdzi Skarżąca, że w treści pisma z dnia [...] stycznia 2002 r., kierowanego do podmiotu pozostającego poza organami administracji celnej, a nie do tych organów i strony, zawierającego informacje na temat wykładni niektórych przepisów Kodeksu celnego, prezentowanej już wcześniej przez Prezesa GUC, można doszukać się takiej wykładni tych przepisów, która stanowiła element rozstrzygania sprawy, to nie można przyjąć, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków w ten właśnie sposób wzięła udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie świadczy o tym treść pisma z dnia [...] stycznia 2002 r., gdyż w piśmie tym nie ma odniesień do sytuacji jakiegokolwiek indywidualnego podmiotu, a więc i do sytuacji Skarżącej. Co więcej, w piśmie tym wyraźnie uchylono się od zajmowania stanowiska co do konkretnych przypadków, zaznaczając w ostatnim akapicie, że "...rozstrzygnięcia odnośnie prawidłowości deklarowanej wartości celnej sprowadzonych leków gotowych będą podejmowane w zależności od wyników prowadzonych postępowań". Informacja tej treści nie stanowiła elementu procesu wydania zaskarżonej decyzji (ani jakiejkolwiek innej konkretnej decyzji), gdyż rozstrzygnięcie sprawy pozostawiono właściwemu organowi celnemu w zależności od wyników przeprowadzonego postępowania. Na rozstrzygnięcie tego organu przysługiwały stronie środki zaskarżenia na drodze administracyjnej i sądowej, a przypomnienie o tym w końcowej części pisma z dnia [...] stycznia 2002 r. nie przydało temu pismu charakteru władczego rozstrzygnięcia. Z omawianego pisma w żaden sposób nie wynika, aby Ewa Jóźków wypowiadała się w konkretnej, indywidualnej sprawie skarżącej U.. W piśmie również tym nie narzucono organowi pierwszej instancji sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, lecz jak to już wyżej wskazano, poinformowano adresata pisma, że rozstrzygnięcia odnośnie prawidłowości deklarowanej wartości celnej podejmowane będą przez organy celne w zależności od wyników przeprowadzonych postępowań. Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 23 czerwca 2003r., sygn. akt VSA 2130/02 (k-26 akt sądowych), na wyznaczoną rozprawę nie stawił się nikt w imieniu skarżącej spółki, ani nie złożono w przedmiotowej sprawie sprzeciwu co do wyznaczonego składu orzekającego. Nie jest również bez znaczenia fakt, iż skarżąca nie wnosiła wprost wniosku o wyłączenie sędziego Jóźków w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że nowa okoliczność, którą jest - jak to podniosła skarżąca - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005r., o sygn. akt SK 53/04 stwierdzający niekonstytucyjność normy wymienionej z art. 19 P.p.s.a., mogła mieć wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z treści uzasadnienia powołanego wyroku, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że do okoliczności, w których sędzia orzekający miał wcześniej związki z rozpatrywaną sprawą, polegające na pozostawaniu przez niego w stosunku służbowym lub urzędowym, którego wykonywanie wymagało podejmowania odpowiednich czynności urzędowych, należą okoliczności odnoszące się do przedmiotu rozstrzygnięcia w danym postępowaniu. Stanowisko to nie może jednak prowadzić do wniosku, że w każdym wypadku istniałaby uzasadniona przesłanka wyłączenia sędziego, który w jakimkolwiek stopniu był zaangażowany w wypracowanie stanowiska (poglądu prawnego) istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Z natury przesłanek o tzw. względnym charakterze wynika bowiem konieczność oceny konkretnej sytuacji in casu, a wszelki automatyzm postępowania przeczyłby celom, dla których ten typ przesłanek został wprowadzony do procedur wyłączenia sędziego. Należy bowiem dostrzec specyfikę kwalifikacji, które są wymagane od osób powoływanych na stanowiska sędziego sądu administracyjnego, a przejawiającą się w niezbędności posiadania wiedzy fachowej, której zdobycie jest najczęściej możliwe jedynie w drodze pełnienia odpowiednich funkcji w administracji państwowej, a więc zdobycia doświadczeń w sferze aktywności pokrywającej się częściowo przynajmniej ze sprawami będącymi przedmiotem rozstrzygnięcia w okresie sprawowania funkcji sędziowskiej. Nie można też uznać, że każdy pogląd prawny czy opinia wyrażana na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Byłoby to istotnie stanowisko poprzez swój automatyzm i formalizm błędne i niebezpieczne, a nadto mogłoby prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących koniecznym doświadczeniem życiowym ze sprawowania funkcji sędziego w sądownictwie administracyjnym. Dlatego też ocena musi być każdorazowo dostosowana do okoliczności konkretnego postępowania, wolna od mechanicznego oceniania sytuacji sędziego, a także musi uwzględniać specyficzne uwarunkowania postępowania administracyjnego, a więc fakt, że sędziami pozostają osoby, które najczęściej mają za sobą wieloletnie doświadczenia w sferze administracji publicznej i w tej roli wyrażały niejednokrotnie oceny odnoszące się do zagadnień prawnych rozstrzyganych następnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Musi być więc zawsze wzięty pod uwagę nie tyle sam fakt wyrażenia stanowiska w tej lub innej kwestii prawnej, ale sposób zaangażowania i stopień, w jakim wywarło ono wpływ na kierunek przyjętych w konkretnej sprawie administracyjnej rozstrzygnięć. Konkludując, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie brak było podstaw do wznowienia w przedmiotowej sprawie postępowania sądowego, gdyż zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia zaskarżonym wyrokiem żadnego z wymienionych w skardze o wznowienie przepisów objętych treścią art. 45 ust. 1, 190 oraz art. 273 § 2 p.p.s.a., a powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego samo nie stanowi tych okoliczności faktycznych, czy środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając w oparciu o art. 281 oraz 282 § 2 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.