V SA/Wa 1756/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwienia startu młodym rolnikom; oddala skargę W dniu 04 marca 2009 r. J. P. złożył w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W dniu [...] marca 2009 r. Dyrektor [...] OR ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" wysokości 50 000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. W dniu 27 kwietnia 2009 r. J. P. złożył wniosek o płatność w ramach powyższego działania. Do wniosku dołączono m.in. kopię aktu notarialnego nr [...] z dnia 6 kwietnia 2009 r., którym M. i J. P., przekazali swojemu synowi J. P. nieruchomości rolne stanowiące działki o nr 337/2, 240, 244, 248, 269/7, 415 zlokalizowane w P. gmina S. oraz w T. gmina R. J. P. w § 3 aktu notarialnego powyższą darowiznę przyjął oświadczając, iż jest mu znany stan prawny przedmiotów umowy. Jednocześnie w §4 tejże umowy zapisano , iż wydanie przedmiotów darowizny na rzecz obdarowanego już nastąpiło i z dniem 6 kwietnia 2009r. przechodzą na niego wszystkie ciężary oraz korzyści z tym nabyciem związane. Do wniosku o płatność dołączono również podpisane przez Stronę oświadczenie o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego sporządzone z datą 27 kwietnia 2009 r., z którego treści wynikało, że J. P. podjął samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego w dniu 6 kwietnia 2009 r. Wniosek o płatność został uznany za kompletny i poprawny. W dniu 25 maja 2010 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G. wpłynęło pismo Biura Powiatowego ARiMR w K. przekazujące akta sprawy o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt J. P., w celu sprawdzenia czy dokumenty te mają wpływ na przyznaną J. P. premię z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". W dokumentacji znajdowała się kopia aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 15 października 2009 r. stanowiącego sprostowanie umowy darowizny Rep. A Nr [...] z dnia 6 kwietnia 2009r. W §1 ww. aktu strony oświadczyły, że błędnie określiły w powyższej umowie (Rep. A Nr [...]) termin wydania przedmiotów umowy, wobec czego prostują cytowaną umowę darowizny nadając jej nowe brzmienie "wydanie przedmiotów darowizny na rzecz obdarowanego nastąpi w terminie do dnia 30 września 2009r. i z dniem wydania przejdą na niego wszelkie ciężary oraz korzyści z tym nabyciem związane". Ponadto do dokumentacji dołączono kopię umowy bezczynszowego użytkowania gruntów podpisaną w dniu 6 kwietnia 2009 r. pomiędzy J. P., a J. P. Przedmiotowe sprostowanie do umowy darowizny spisano "celem prawidłowego kontynuowania zobowiązania sprostowanie do umowy darowizny objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich w latach 2007-2011. Nadto, jak wynika z przestawionych dokumentów, dnia 16 października 2009 r. J. P. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w K. oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rohiośrodowiskowego na przejętych działkach rolnych na lata 2006-2011r., w którego treści zawarto stwierdzenie: "Oświadczam, że w dniu 30-09-2009r. przejąłem działki rolne w odniesieniu do których realizowane jest zobowiązanie rolno-środowiskowe, zgodnie z załączonym wykazem". Dołączony wykaz obejmuje wszystkie działki zadeklarowane w tabeli XIV wniosku oświadczenie o posiadanych/zadeklarowanych do przejęcia działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa jako wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, na które miała zostać przyznana pomoc i nabyte zgodnie z aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia 06-04-2009 r. W związku z powyższym w dniu 16 marca 2011 r. Dyrektor [...] OR ARiMR wystosował do J. P. zawiadomienie nr [...] o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom. W dniu 25 marca 2011 r. J. P. złożył pismo, do którego dołączył dokumenty tj. kopie faktur VAT dot. sprzedaży pszenicy oraz bydła z 7 października 2009 r. i 23 grudnia 2009 r. W dniu [...] marca 2011 r. Dyrektor [...] OR ARiMR, działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, wydał decyzję nr [...] o ustaleniu J. P. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom na kwotę 50 000 zł. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od przedmiotowej decyzji .Wskazała, że sprostowanie umowy darowizny zostało błędnie zinterpretowane przez organ. W ocenie skarżącego błąd ten polegał na przyjęciu, że nie jest możliwe samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego przed dniem wejścia w jego posiadanie. Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2011 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że stosownie do zapisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz.1443) ) beneficjent powinien samodzielnie prowadzić gospodarstwo, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy ( § 18 ust. 1 pkt. 1 ). Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż na dzień składania wniosku o płatność, ani też w terminie 180 dni od otrzymania decyzji pozytywnej o otrzymaniu pomocy w ramach działania nie spełnił warunku z zastrzeżeniem dopełnienia którego została mu wydana decyzja o przyznaniu pomocy finansowej, tj. nie podjął samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, na które została przyznana pomoc. Pomoc więc została wypłacona nienależnie i w związku z tym faktem zwrotowi podlega kwota 50 000 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji , zarzucając jej naruszenie : - art. 7 – art. 9 k.p.a., poprzez naruszenie zasad określonych w tych przepisach, gdyż organ agencji nie podjął w tej sprawie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (brak oceny skutków prawnych umowy bezczynszowego użytkowania gruntów z dnia 6 kwietnia 2009 r. z uwzględnieniem płaszczyzny cywilnoprawnych skutków owej umowy), - art. 10 k.p.a. , poprzez nie zapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi J. P. powtórzył zaprezentowany we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pogląd, że akt notarialny z 15.10.2009 r. został błędnie przez organ zinterpretowany. Wskazał, że do umów o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy należy przy tym stosować w drodze analogii przepisy kodeksu cywilnego i innych ustaw dotyczących umowy darowizny. Zdaniem strony do podjęcia samodzielnego prowadzenia gospodarstwa doszło z chwilą zawarcia umowy darowizny w dniu 6 kwietnia 2009 r. , gdyż zgodnie z art. 337 k.c. posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz w posiadanie zależne. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymał argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sady administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego. Podkreślenia wymaga również i to, że stosując przewidziane ustawą p.p.s.a. środki, w szczególności przepis art. 134 § 1, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Rozpatrując sprawę w powyższych granicach należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Płatność przyznana J. P. pochodzi ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy. Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej sensu należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury. Przede wszystkim wskazać należy, iż bezspornym w sprawie jest złożenie przez skarżącego w dniu 27 kwietnia 2009 r. w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosku o dofinansowanie w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Strony pozostają natomiast w sporze co do nie spełnienia przez skarżącego przesłanki do przyznania pomocy finansowej zawartej w § 2 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z § ust. 2 pkt 5 rozporządzenia. Dokonując oceny zaskarżonego w sprawie rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności zważyć należy, czy organy administracyjne działały w oparciu o obowiązujące w sprawie przepisy prawa, a następnie zważywszy na sporne pomiędzy stronami okoliczności odnieść się do podniesionego w skardze zarzutu. W prawie krajowym sprawy związane z przyznawaniem pomocy w sektorze, którego dotyczy niniejsza sprawa zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007r., Nr 200, poz. 1443 z późn. zm.). Na podstawie § 2 ust.1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia pomoc finansowa w ramach działania "ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 jest przyznawana osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie: – powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie będzie nie mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju oraz nie większa niż 300 ha, – gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie, – budynki i budowle znajdujące się w gospodarstwie, wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne w gospodarstwie wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej nie będą stanowiły przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej, – w gospodarstwie będą spełnione określone odrębnymi przepisami wymagania w zakresie ochrony środowiska, higieny i warunków utrzymania zwierząt. Stosownie do zapisów § 5 ust.1 warunki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a, powinny być spełnione w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i zachowane do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy Zgodnie z § 1 ust. 5 przez działalność rolniczą, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, rozumie się działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji warzywniczej, ogrodniczej i sadowniczej, z wyłączeniem produkcji rybnej i leśnej, oraz w działach specjalnych produkcji rolnej, o których mowa w ust. 2 pkt 6. Bezsporne w sprawie jest, że w chwili składania wniosku skarżący był właścicielem gospodarstwa rolnego. Z zapisów aktu notarialnego z 15.10.2009 r. wynika też, że wydanie przedmiotu darowizny nastąpiło do dnia 30 września 2009 r. , a nie jak zapisano w akcie notarialnym z 6 kwietnia 2009 r. "już nastąpiło" tj. skarżący objął w posiadanie przedmiot darowizny najpóźniej w chwili zawierania umowy . Ze znajdującego się w aktach administracyjnych na karcie 37 "Oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolno środowiskowego na przejętych działkach rolnych na lata 2006-2011" z dnia 16.10.2009r. , podpisanego przez .J P. wynika, że działki rolne objęte tym zobowiązaniem przejął w dniu 30.09.2009 r. Wraz z oświadczeniem została złożona też umowa "w sprawie bezczynszowego użytkowania: przez J. P. gruntów rolnych objętych umową darowizny z 6.04.2009 r. Z treści umowy wynika, że z uwagi na brak własnego sprzętu uprawowego J. P. nie jest w stanie zapewnić prawidłowej gospodarki na darowanych mu gruntach i do czasu otrzymania środków z programu "Młody Rolnik" będzie posiłkował się pomocą "użytkowania ( uprawiania ) gruntów przez ojca J. P., który jest zobowiązany do prawidłowej gospodarki na tych gruntach tj. wykonywania odpowiednich technik uprawowych, zbioru roślin podstawowych oraz wykonania upraw pożniwnych przygotowujących pola do zasiewów jesiennych, a działki objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym obsieje międzyplonem ścierniskowym. To J. P. miał złożyć wnioski o przyznanie płatności – we własnym imieniu i na swoją rzecz ( § 5 i 6 ). J. P. twierdzi, że od chwili zawarcia umowy darowizny tj. od dnia 6.04.2009 r. był posiadaczem samoistnym darowanych gruntów i nie stracił posiadania nawet, gdy oddał grunt w posiadanie zależne. Niezależnie od faktu, że z treści aktów notarialnych z 6.04.2009 r. i 15.10.2009 r. wynika, że skarżący nie wszedł w posiadanie darowanych gruntów do dnia 30.09.2009 r. (posiadanie jest stanem faktycznym nie prawnym, łączy się z fizycznym władztwem nad rzeczą , składa się z dwóch elementów – animus i corpus), to należy zauważyć, że nie kwestia posiadania jest wymogiem dla otrzymania wsparcia dla młodych rolników, ale samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego, które to pojęcie należy uznać za szersze od pojęcia posiadania. Zgodnie z art. 22 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L. z 2005 Nr 277 poz. 1) – wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a) ppkt ii) (podejmowanie działalności przez młodych rolników), udziela się osobom, które mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. W myśl § 4 rozporządzenia – przez samodzielne prowadzenie gospodarstwa, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie, rozumie się prowadzenie gospodarstwa osobiście, ma własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie i podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa (ust. 2). Powyższe uregulowania wskazują, że najistotniejszą cechą samodzielnego prowadzenia gospodarstwa jest sprawowanie funkcji kierowniczej i podejmowanie wszelkich decyzji dotyczących jego prowadzenia ( por. wyrok NSA z 25.11.2011 r. sygn akt II GSK 1236/10 ). Z treści dokumentów omówionych powyżej w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie niniejszej i do dnia 30 września 2009 r. skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa rolnego. Czynił to jego ojciec, który miał zapewnić prawidłową gospodarkę i pobrać pożytki, w tym pożytki cywilne. Zdaniem Sądu dokonana przez organy administracyjne ocena przedmiotowej sprawy w tym zakresie była prawidłowa i w pełni uzasadniona. Oceniając przeprowadzone przez organy administracyjne postępowanie Sąd nie stwierdził, zatem aby było ono prowadzone z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Dokonując natomiast oceny sprawy w kontekście przepisów procedury administracyjnej, wskazać należy, iż także w tym zakresie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził, bowiem, aby w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania W szczególności za nietrafny należy uznać zarzut naruszenia art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. Strona została powiadomiona o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranej płatności i powiadomiona o możliwości wzięcia czynnego udziału w każdym stadium postępowania ( pismo k 44 akt adm. ). Skarżący z tej możliwości skorzystał zapoznając się w dniu 21 marca 2011 r. z aktami oraz składając do tychże akt pismo oraz dokumenty. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w wyroku.