V SA/Wa 1778/12

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... czerwca 2012 r. Nr ... w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Skarżący złożył - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową. Wyjaśnił, iż poza rentą ZUS (... zł) nie ma innych dochodów, jest osobą schorowaną, nie posiada odrębnego majątku i zasobów gotówkowych. Skarżący posiada dom oraz prawo do zamieszkiwania w mieszkaniu spółdzielczym, jak również nieruchomość rolną o pow. ... ha. Zdaniem Skarżącego gospodarstwo rolne jest zbyt małe i szkody po klęsce żywiołowej nie zostały dotychczas usunięte z braku środków. Jedyną pomoc jaką uzyskał to ulga podatkowa. Ponadto od ...07.2012 r. wysokość świadczenia ZUS do wypłaty wynosi miesięcznie ... zł. Do wniosku Skarżący załączył decyzję ZUS dotyczącą zmniejszenia renty z tytułu niezdolności do pracy, zaświadczenie o stanie zdrowia, opinie wojewody o szkodach powstałych w gospodarstwie wskutek huraganu oraz decyzję w sprawie ulgi w podatku rolnym z tytułu klęski żywiołowej. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Skarżący wyjaśnił, iż mieszkanie o pow. ... m ² nie zostało dotychczas wyodrębnione z majątku spółdzielni zatem jego właścicielem jest nadal spółdzielnia mieszkaniowa. Skarżący osobiście opłaca czynsz za mieszkanie w wysokości ... zł oraz ponosi koszty utrzymania domu (...) w wysokości minimalnej tj. ... (koszty eksploatacyjne – energia, telefon, dojazd PKS). Ponadto Skarżący wskazał następujące koszty utrzymania tj. energia el. – ... zł, gaz- ... zł, telefon- ... zł, żywność – ... zł, środki czystości -... zł, lekarstwa – ... zł, ubrania – ... zł, komunikacja miejska – ... zł. W odpowiedzi na wykazanie stanu majątkowego małżonki Skarżący wyjaśnił, iż posiada z nią rozdzielność majątkową ustanowioną notarialnie i nie może wnikać w jej stan majątkowy oraz dochody. Do dodatkowego oświadczenia Skarżący załączył wyciągi z rachunku bankowego w M., nie wypowiedział się natomiast co do rachunku w A. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (T.j. Dz.U. z 2012 r., Nr 0, poz. 270) – dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 §2 i art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się wpis od skargi w wysokości ... zł oraz ewentualne wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący bowiem sporządził sam skargę w przedmiotowej sprawie oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed sądem I instancji nie występuje przymus adwokacki. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż skarżący nie wykazał iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W myśl art. 255 ustawy p,p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (v. postanowienie NSA z 17.05.2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe oraz dochody tych osób kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania czy też nie jest w stanie ich ponieść. Wskazać należy, iż przedmiotowe wezwanie może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, nie wykazanie natomiast stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym naraża go na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również należy, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącego, mimo, że powołał się na umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym bardziej, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Tak więc ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej ma znaczenie przy wszelkiego rodzaju zobowiązaniach cywilnych, czy też podatkowych. Małżonek może powołać się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej wobec kontrahentów, odnośnie umów zawieranych przez swojego małżonka, jak również wobec organu podatkowego, jeśli chodzi o zaległości podatkowe swojego małżonka. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż Skarżący zamieszkuje wraz z żoną w jednym lokalu oraz prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie z oświadczeniem to Skarżący opłaca czynsz za mieszkanie oraz media i telefon, zatem przyczynia się do utrzymania żony. Skarżący nie wykazał jaki jest stan majątkowy jego małżonki, a skoro rozdzielność majątkowa nie zwalania z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, Skarżący nie wykazał, iż żona nie może mu udzielić pomocy z uwagi na własną sytuację finansową czy rodzinną. Dodatkowo wskazać należy, iż Skarżący zobowiązany był do nadesłania wykazu ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. W odpowiedzi nadesłał wyłącznie wyciąg z rachunku bankowego w M., podczas gdy do akt sądowych V SA/Wa 1515/12 załączył potwierdzenia przelewów z rachunku oszczędnościowo –rozliczeniowego w A., gdzie właśnie Skarżący figuruje jako osoba zlecająca. Dodatkowo rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć np. zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów, jak również dodatkowych kosztów związanych z utrzymaniem kolejnych nieruchomości, w których strona na stałe nie zamieszkuje. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Podsumowując wskazać należy, iż Skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku i nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej, zatem nie uprawdopodobnił przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy .p.p.s.a. Podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępstwa procesowego, o co wnosi w niniejszej sprawie Skarżący, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych oraz wynajęcia zawodowego pełnomocnika. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.