V SA/Wa 1785/09

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. S. G. - wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi - wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF z 21 grudnia 2009 r. (uzupełnionym następnie przez skarżącego poprzez wypełnienie wszystkich rubryk w dniu 11 stycznia 2010r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 80 m2 (mieszkanie o pow. 60 m2) i nieruchomość rolną o powierzchni 19 ha, utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości 1500 złotych miesięcznie. Oświadczył, iż nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał również aktualne ceny w skupie płodów rolnych i ceny nawozów sztucznych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 15 stycznia 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 27 stycznia 2010r, w którym wyjaśnił, iż od 1990 roku prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne. Wskazał, iż nie wykonywał żadnej pracy zarobkowej, ani nie otrzymywał wynagrodzenia z tego tytułu. Oświadczył, iż nie wynajmował nigdy sprzętu gospodarstwa rolnego i nie dzierżawił gruntów. Stwierdził, iż jego obecne miesięczne wydatki na wyżywienie, ubranie leczenie są różne i wynoszą ok. 100 złotych. Wyjaśnił także, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych jak również majątku ruchomego o znacznej wartości, nie uzyskuje również pomocy finansowej od rodziny i organizacji społecznych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym - na podstawie art. 256 p.p.s.a. - rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, póz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się - z uwagi na stan sprawy - iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 21 grudnia 2009 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jego oraz jego rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. Ustalenia wymagało bowiem, czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek dochody, w szczególności z posiadanej nieruchomości rolnej o pow. 19 ha, a jeśli tak to w jakiej wysokości, jak przedstawiają się wydatki jego związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem, czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca - na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy -winien z należyta starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że pisma procesowego z 27 stycznia 2010 r., złożonego na wezwanie do udzielania konkretnych informacji, nie sposób uznać za odpowiedź na zadane pytania. Wnioskodawca nie podaje czy posiada rachunki bankowe, czy uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych oraz nie nadsyła wskazanych w zarządzeniu dokumentów. Analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie i wydatków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w szczególności wobec braku możliwości weryfikacji złożonych oświadczeń poprzez posiadane ewentualnie środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, uzyskiwane dopłaty do gruntów rolnych. Należy bowiem zauważyć, iż skarżący otrzymał za 2008 roku dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 6480 złotych. Dopłaty te zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. Nr 10, póz. 76 ze zm.) ewidencja producentów zawiera numer rachunku bankowego producenta lub osoby, o której mowa w pkt 5. Wnioskodawca, aby złożyć wniosek o przyznanie jakiejkolwiek płatność, winien najpierw złożyć wniosek o wpis do ewidencji producentów, wraz z podaniem m.in. rachunku bankowego, na który będą przesyłane przyznane płatności. W związku z powyższym należy zauważyć, iż skarżący posiada rachunek bankowy, którego stanu mimo wezwania nie ujawnił, uzyskał dopłaty do gruntów rolnych za 2008 rok, jednakże nie wyjaśnił czy uzyskał dopłaty do gruntów za 2009 rok. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSAz 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. l GZ 3/07). Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż skarżący wskazał, iż miesięczne jego dochody wynoszą 1500 złotych, natomiast wydatki wynoszą 100 złotych. W związku z powyższym skarżącemu miesięcznie pozostaje kwota 1400 złotych, którą może przeznaczyć na koszty sądowe oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z tego również powodu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest niezasadny. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.