V SA/Wa 1789/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2011 r. sprawy ze skargi D. w W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... maja 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o pomocy de minimis oddala skargę. W dniu ... sierpnia 2009r., D. z siedzibą w W. zwróciła się z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis na wydatek poniesiony w dniu ... sierpnia 2009r. w kwocie ... zł. Do wniosku strona dołączyła dokumentację potwierdzającą dokonanie wydatku tj. kserokopie faktury oraz wyciąg bankowy. W piśmie z ... stycznia 2010r. S. wyjaśniła, że zakup... w hali produkcyjnej jest dostosowywaniem miejsca pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej, pracownik objęty programem choruje na ... , a zbyt wysoka temperatura powodowała złe samopoczucie, zmęczenie i zawroty głowy. S. podała ponadto, że zgodnie z oceną komisji rehabilitacyjnej istniała konieczność poprawy warunków pracy poprzez zamontowanie ... w hali produkcyjnej w celu zmniejszenia temperatury panującej tam w czasie lata, pomimo wymiany okien i zainstalowania rolet. Postanowieniem z ... marca 2010r. Zastępca Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (w skrócie: PFRON) odmówił S. wydania zaświadczenia o pomocy de minimis na kwotę ... zł. tj. ... euro. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że zakup i montaż systemu wentylacji kanałowej (I etap) na podstawie Indywidualnego Programu Rehabilitacji pracownika niepełnosprawnego, nie jest bezpośrednio związany z utworzonym IPR, gdyż wpłynie na poprawę komfortu pracy wszystkich pracowników zatrudnionych w hali produkcyjnej, nie ma więc podstaw do obciążania rachunku zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych wnioskowaną przez stronę kwotą, ponieważ indywidualne programy rehabilitacji nie mogą stanowić pretekstu do dokonywania inwestycji związanych z modernizacją zakładu pracy. Jak podkreślił Zastępca Prezesa PFRON przepisy BHP oraz kodeks pracy zobowiązują pracodawcę do zagwarantowania odpowiednich, spełniających wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy warunków, niezależnie od tego, czy pracownik jest osobą sprawną, czy też niepełnosprawną. Wyposażenie pomieszczeń do pracy, co wskazał organ I instancji powinno zapewnić wszystkim pracownikom odpowiednie oświetlenie i temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. wyjaśniła, że objęty Indywidualnym Programem Rehabilitacji pracownik jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności z tytułu dysfunkcji narządu ..., a ponadto cierpi m.in. na zaawansowaną ... oraz wiele innych schorzeń. Jednocześnie, co podkreślił autor zażalenia pracownik ten chce nadal być zatrudniony, ale występujące schorzenia powodują coraz większe ograniczenia zawodowe i utrudniają świadczenie pracy. Pracownik często skarży się na duszności, zawroty głowy i ogólne zmęczenie, szczególnie w okresie letnim zmuszony jest do stosowania bardzo częstych przerw w pracy, co wpływa niekorzystnie na psychikę pracownika, uwidaczniając się niską samooceną i poczuciem mniejszej przydatności na tle pozostałych pracowników będących również osobami niepełnosprawnymi. Według opinii lekarza, jak wskazał wnoszący zażalenie dostosowanie miejsca pracy przez zamontowanie w hali, w której pracuje objęty programem w znacznym stopniu zmniejszy dolegliwości wynikające z istniejących schorzeń i przy regularnym stosowaniu leków pracownik ten będzie mógł w dalszym ciągu pracować na dotychczasowym stanowisku. Ponadto S. podała, że jej zamierzeniem było dostosowanie miejsca pracy pracownikowi z poważnymi schorzeniami ograniczającymi możliwość wykonywania pracy w normalnych warunkach zgodnych z przepisami BHP i Kodeksu pracy. S., jak podkreśliła w treści wniesionego zażalenia, nie zgadza się z uzasadnieniem postanowienia, że zakup i montaż ... nie jest bezpośrednio związany z utworzonym IPR, gdyż wpłynie na poprawę warunków pracy wszystkich pracowników pracujących w hali produkcyjnej. Po rozpoznaniu wniesionego przez S. zażalenia, Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z ... maja 2010r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W treści uzasadnienia postanowienia organ odwoławczy wskazał dotychczasowy przebieg postępowania oraz przepisy stanowiące podstawę wydania zaskarżonego aktu. Jak wskazał Minister, z przedłożonego IPR wynika, że pracownik posiada znaczny stopień niepełnosprawności i wykonuje pracę polegającą na ... . W części III Programu, co zauważył organ odwoławczy w punkcie 4 jako "przeciwwskazania" określono ciężką pracę fizyczną, dźwiganie ciężarów, praca w zbyt wysokiej temperaturze, praca wymagająca dobrego wzroku, praca na wysokościach, w wymuszonej pozycji ciała, w ciągłym stresie i napięciu, w kontakcie z kurzem i zapyleniem, w kontakcie ze środkami drażniącymi skórę. Z opinii doradcy zawodowego zamieszczonej w części III lit. A IPR "Zmiana zawodowa" wynika, jak wskazał Minister, że konieczna jest jedynie poprawa warunków pracy, co jego zdaniem nie jest tożsame z przystosowaniem stanowiska stosowanie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności. Ponadto w części III lit. C IPR "Przystosowanie zawodowe" w punkcie 10 ocena stanowiska pracy wskazano, że "nie ma potrzeby dostosowywania miejsca pracy, istnieje konieczność poprawy warunków pracy poprzez zakup i montaż ... na hali produkcyjnej, aby zmniejszyć temperaturę panującą tam w czasie lata". Organ rozpoznający sprawę podkreślił w treści przyjętego rozstrzygnięcia, że zakup i montaż ...kanałowego ... na podstawie dołączonej faktury VAT nie stanowi działania związanego z dostosowaniem stanowiska stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności i nie przyczynia się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika. W tym przypadku sprzyja to, co nadmienił Minister poprawie warunków wykonywania pracy na określonym stanowisku niezależnie od tego czy pracę wykonuje pracownik w pełni sprawny, czy też niepełnosprawny, nadto służy nie tylko pracownikowi objętemu programem, nie jest to zatem działanie zindywidualizowane na rzecz pracownika objętego programem. Organ odwoławczy podał, że zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy jest podstawowym obowiązkiem pracodawcy mającym rangę podstawowej zasady prawa pracy określonej w art. 15 Kodeksu pracy. Zasadę tę, co wskazał Minister konkretyzuje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U z 2003r. nr 169 poz. 1650), w szczególności §15 tegoż rozporządzenia. Powołując się orzecznictwo sądów administracyjnych organ II instancji wskazał, że sam fakt sfinansowania wydatku w ramach IPR nie oznacza, że spełniony został warunek udzielenia pomocy w ramach pomocy de minimis (...), wydatek taki winien służyć sfinansowaniu kosztów, o których mowa w § 2 pkt 12a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 31 grudnia 1998r. przy czym otwarty katalog zawarty w tym przepisie, nie oznacza dowolności w zakresie dokonywania wydatków przez wnioskodawcę, a tym bardziej nie może stanowić pretekstu do dokonywania w firmie inwestycji związanych z zakupem nowych maszyn, urządzeń i narzędzi czy też nabyciem środków transportu. Jak wynika z treści uzasadnienia, zaświadczenie o pomocy de minimis uzyskanej przez pracodawcę w wyniku wydatkowania środków publicznych z zfron może być wystawione wyłącznie gdy pracodawca poniesie wydatki zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2008r. nr 14, poz. 92 ze zm.), a więc na cele wyraźnie tam określone. W ramach IPR, co podkreśla organ odwoławczy mogą zostać sfinansowane koszty mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika objętego programem. Zasadność tego wydatku musi wynikać z tego programu i musi być uzasadniona spodziewanym zmniejszeniem lub wyeliminowaniem ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności pracownika, dla którego program został opracowany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej skarżąca S. wniosła o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu zarzutów wniesionych w skardze. Autor skargi zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisu art. 33 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przez błędne przyjęcie w podstawach rozstrzygania sprawy, że efekty sfinansowania kosztów dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z niepełnosprawności pracownika w rozumieniu przepisu § 2 ust. 1 pkt 12 e rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2007r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych powołanego rozporządzenia, nie mogą mieć żadnego oddziaływania na stanowiska pracy innych pracowników, których przedmiotowe dostosowanie nie dotyczyło. Ponadto zdaniem skarżącej S. organ błędnie oparł się w podstawach rozstrzygania sprawy na art. 15 Kodeksu pracy o zapewnieniu pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w sytuacji gdy przedmiotem sprawy nie jest ustalenie przestrzegania przez skarżącą powołanych wyżej przepisów lecz wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis. W opinii wnoszącej skargę nie powołano żadnych dowodów ani konkretnych ustaleń wskazujących na nie przestrzeganie przez skarżącą bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Jedyną, co podkreśla Spółdzielnia przyczyną zakupu spornych ... była niepełnosprawność pracownika P. W., co wiąże się z koniecznością stworzenia specyficznych miejsc pracy, adekwatnych do ich potrzeb i możliwości. Jak wskazał autor skargi, z przyczyn technicznych nie ma możliwości odseparowania niepełnosprawnego pracownika od innych pracowników pracujących w hali i wykonujących kolejne operacje produkcyjne. Ponadto, na co zwróciła uwagę S., montaż ... to jedyny sposób, by uchronić niepełnosprawnego pracownika przed zwolnieniem z pracy. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem żądania strony było wydanie przez PFRON zaświadczenia o pomocy de minimis ze względu na poniesione przez skarżącego wydatki w kwocie ... zł. tj. ... euro z konta zfron na zakup i montaż ... w hali produkcyjnej. Dla potrzeb niniejszej sprawy istotne znaczenie mają przepisy ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U, 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm., dalej: ustawy o rehabilitacji) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2007r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 245, poz. 1810 ze zm. ). Zgodnie z art. 7 ustawy o rehabilitacji - rehabilitacja osób niepełnosprawnych oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych, zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym uczestnictwie tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej, przy czym rehabilitacja lecznicza osób niepełnosprawnych odbywa się na podstawie odrębnych przepisów. Jak stanowi treść art. 33 ust. 1 tejże ustawy prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji, zgodnie zaś z treścią ust 4 tego artykułu zaświadczenie o pomocy de minimis wydawane jest w odniesieniu do wydatków związanych z rehabilitacją zawodową, społeczną i leczniczą, w tym na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych opracowywane przez powołane przez pracodawców komisje rehabilitacyjne oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystania tych środków. W celu uzyskania zaświadczenia przedsiębiorca przedstawia informację o dokonaniu wydatku ze środków funduszu rehabilitacji w ciągu 30 dni od dnia jego dokonania zgodnie z § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Jednakże ważnym podkreślenia jest, że zgodnie z ust. 1 warunkiem uzyskania pomocy de minimis jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez organ podatkowy, podmiot uprawniony do pobierania opłat na podstawie odrębnych przepisów lub inny podmiot udzielający pomocy. Przedmiotowy w sprawie wydatek za sfinansowanie zakupu i montażu ... w hali produkcyjnej został zrealizowany w ramach Indywidualnego Programu Rehabilitacji opracowanego dla niepełnosprawnego pracownika firmy P.W. zatrudnionego przy ... . Pracownik objętym IPR jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (na stałe) z tytułu dysfunkcji narządu ..., cierpi także na ... i wiele innych dolegliwości. W Programie wskazano, że stanowisko pracy jest dostosowane do psychofizycznych możliwości pracownika, a przeciwwskazana jest ciężka praca fizyczna, dźwiganie ciężarów, praca w zbyt wysokiej temperaturze, praca wymagająca dobrego wzroku, praca na wysokościach, w wymuszonej pozycji ciała, w ciągłym stresie i napięciu, w kontakcie z kurzem i zapyleniem, w kontakcie ze środkami drażniącymi skórę. W ocenie działań Programu wskazano co prawda, jak trafnie ustalił organ odwoławczy jedynie na poprawę warunków pracy poprzez zakup i montaż ..., jednak jak wynika z IPR nie ma potrzeby dostosowywania stanowiska pracy, co ważne pracownik P. W. pracuje na obecnym stanowisku już wiele lat i nie musi go zmieniać. W tym miejscu należy przypomnieć, iż w ramach indywidualnych programów rehabilitacji mogą zostać sfinansowane koszty mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika objętego programem (§ 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 19 grudnia 2007 r.). Zasadność poniesienia wydatku musi być uzasadniona spodziewanym zmniejszeniem lub wyeliminowaniem ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności pracownika, dla którego program został opracowany. Natomiast z przedstawionych przez skarżącą w toku postępowania indywidualnego programu rehabilitacji nie wynika, aby określony tam wydatek miał związek z niepełnosprawnością pracownika P.W., którego dotyczy. Słusznie w ocenie Sądu organ wywiódł, że w rozpatrywanym przypadku zakup i montaż ... nie wpływa na zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia jego niepełnosprawności, a jedynie może zwiększyć wydajność pracy w hali produkcyjnej i nie zachodzi związek pomiędzy tym czy praca w pomieszczeniu ... wykonywana jest przez pracownika w pełni sprawnego czy też niepełnosprawnego. Nie można też przyjąć, że koszt jego zakupu stanowi wydatek na "dostosowanie" stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Zakupiony ...poprawia komfort pracy każdego pracownika, pracującego w hali produkcyjnej natomiast nie stanowi on specjalistycznego czy dostosowanego do indywidualnych potrzeb osoby niepełnosprawnej wyposażenia. Wydatek finansowany z ZFRON, co Sąd podkreśla musi być ściśle związany ze zmniejszaniem lub eliminowaniem ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności danej osoby. Usprawnienia czy też zwiększenia wydajności pracy w przedsiębiorstwie nie można utożsamiać, jak słusznie podnosi organ odwoławczy, ze zmniejszeniem ograniczeń wynikających z niepełnosprawności pracowników. Sąd w tym zakresie w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego w sprawie, zgadza się z nim, iż indywidualne programy rehabilitacyjne osób niepełnosprawnych nie mogą służyć do dokonywania w firmie inwestycji związanych z zakupem nowych maszyn urządzeń i narzędzi, czy środków transportu stanowiących wyposażenie stanowiska pracy, ale nie mających związku z niepełnosprawnością. W świetle powyższego należało stwierdzić, iż brak jest podstaw w sprawie do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia naruszono przepis art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, poprzez pryzmat § 2 ust. 1 pkt 12e ww. rozporządzenia, jak chciałby skarżący. Organ odwoławczy słusznie nadmienił, że poniesiony wydatek nie ma związku z przystosowywaniem miejsca pracy dla potrzeb osoby niepełnosprawnej, a indywidualnie opracowany program może służyć wyposażeniu miejsca pracy, ale jedynie w takim stopniu, w jakim stanowi zmniejszenie lub wyeliminowanie ograniczeń zawodowych pracownika. Również odnosząc się do zarzutu błędnego oparcia w podstawach rozstrzygania sprawy na art. 15 Kodeksu pracy, o zapewnieniu pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 czerwca 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy należy stwierdzić, że nie zasługuje on zdaniem Sądu na uwzględnienie. Organ odwoławczy nie kwestionował potrzeby poprawy warunków pracy pracownika niepełnosprawnego na zajmowanym stanowisku pracy, wskazał jedynie, że zakup i montaż ... sprzyja jedynie poprawie warunków tej pracy niezależnie od stopnia niepełnosprawności, a ponadto co również podziela Sąd obowiązki pracodawcy dotyczące zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków w miejscu wykonywanej pracy stanowią podstawową zasadę prawa pracy mającą swe źródło w treści art. 15 kodeksu pracy. W tym stanie rzeczy trudno zatem uznać, że zakup i montaż ...był zakupem indywidualnego sprzętu dla osób niepełnosprawnych w ramach indywidualnego programu rehabilitacyjnego skutkującym zmniejszaniem ograniczeń zawodowych pracowników. Należy uznać, że zakupiony system ... nie może wpłynąć na zmniejszenie ograniczeń zawodowych P. W., a poprawi jedynie komfort i standard warunków pracy w jakich jest ona wykonywana od lat. Przedstawiony wydatek nie miał związku z niepełnosprawnością osoby, dla której opracowano program. Stwierdzić zatem należy, że zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na podjęte postanowienie. Nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego. Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.