V SA/Wa 1793/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) maja 2016 r. Nr (...) w przedmiocie ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy H. Z. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz niepełnoletnią córką. Rodzina mieszka w budynku gospodarczym, w którym Skarżący przystosował do mieszkania powierzchnię 60 m.kw. Skarżący wyjaśnił, że od szesnastu lat buduje dom jednorodzinny. Strona jest rolnikiem i prowadzi – zgodnie z wyjaśnieniem – drobną działalność gospodarczą, która przynosi niskie dochody. Do majątku zaliczył nieruchomości rolne: ziemię orną (0,81 ara), łąki (3,5 ha), lasy (1,10 ha). Łączna wartość nieruchomości wynosi 54.500 zł. Skarżący posiada również samochody: Opel (rok produkcji 2007) oraz Trak (rok produkcji 2003) oraz zasoby w wysokości 2.000 zł. Wskazał również, że żona odziedziczyła udział w gospodarstwie rolnym o powierzchni 5 ha w wysokości 1/5. Do dochodów rodziny zaliczył wynagrodzenie wypłacane żonie na podstawie umowy o pracę w wysokości 1.900 zł oraz dochód z własnej działalności gospodarczej, który w 2014 r. wyniósł 1.428 zł (brutto). Do miesięcznych wydatków rodziny zaliczył koszt ubezpieczenia samochodów i budynku (170 zł), składkę na KRUS (216 zł), podatek rolny 133 zł, koszty leczenia (100 zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, telefony, internet (łącznie media 400 zł) oraz wydatki związane z edukacją córki (100 zł). Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący wyjaśnił, ze prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych oraz wyposażenia sanitarnego, wymienił środki trwałe posiadane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazał, że dochód netto za 2014 r. wyniósł 466,80 zł. Skarżący wyjaśnił także, że nie hoduje zwierząt, posiadana nieruchomość rolna nie przynosi dochodów (ziemia klasy IV i V, niewielka powierzchnia), nie jest wydzierżawiana, a siano uzyskiwane z łąk Strona przekazuje nieodpłatnie innym rolnikom w zamian za usługę koszenia. Skarżący nie posiada sprzętu rolniczego, a w latach 2011 – 2015 uzyskał dopłaty rolnicze w wysokości 20.000 zł. Aktualnie organy administracji żądają ich zwrotu. Miesięczne koszty utrzymania rodziny Skarżący oszacował na kwotę 1.275 zł, ale koszty te wzrosną o około 200 zł w związku z rozpoczęciem nauki w szkole średniej przez jego córkę. Od kwietnia 2016 r. rodzina otrzymuje świadczenie w ramach programu "500+". Skarżący wskazał również, że na rachunku bankowym posiada kwotę 3.012 zł, a jego żona kwotę 8.000 zł. Do pisma załączył plik kserokopii dokumentów wymienionych w wezwaniu z 22 sierpnia 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 168 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącym. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł, o ile Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Koszy postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, aczkolwiek zauważyć należy, że w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak przymusu radcowsko-adwokackiego. Istotne jest również, że przed tut. Sądem jest prowadzona inna sprawa Skarżącego, w której wpis sądowy wynosi 400 zł. Ponadto wskazać należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż Skarżący i jego żona posiadają środki pieniężne na rachunkach bankowych w wysokości 3.012 zł oraz w wysokości 8.000 zł. Już ta sama okoliczność przesądza, że Skarżącego nie można zaliczyć do osób, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, co uzasadniłoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie od maja 2016 r. do lipca 2016 r. saldo bankowe pozostawało dodatnie. Również wyciągi z rachunku bankowego żony Skarżącego wskazują, że w okresie lipiec - sierpień 2016 r. saldo bankowe pozostawało dodatnie (+8.461,94 zł). Ponadto, Skarżący wraz z żoną posiadają majątek nieruchomy: ziemię orną, łąki i lasy oraz udział w wysokości 1/5 w gospodarstwie rolnym o powierzchni 5 ha. Według oświadczenia ziemia orna, łąki i las przedstawiają wartość około 54.500 zł. Istotne jest również, że żona Skarżącego otrzymuje wynagrodzenie na podstawie umowy o pracę (średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie siedmiu miesięcy 2016 r. wyniosło 2.270 zł netto). Skarżący natomiast prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych oraz wyposażenia sanitarnego uzyskując niewysoki dochód (w 2014 r. – 466,80 zł, w okresie siedmiu miesięcy 2016 r. – 2.822,29 zł, tj. około 404 zł miesięcznie). Rodzinie wypłacane jest świadczenie w ramach programu "500+". Oświadczone dochody wynoszą około 3.174 zł. Skarżący oszacował, że wydatki na konieczne utrzymanie rodziny wynoszą około 1.275 zł, ale – podkreślić należy – nie zostały one udokumentowane, co zakwalifikować należy jako niewykonanie wezwania skierowanego do Strony na podstawie art. 255 p.p.s.a. Tym samym Skarżący nie uprawdopodobnił wysokości kosztów miesięcznego utrzymania rodziny. Mając na uwadze powyższe nie można uznać, że rodzina Skarżącego znajduje się w stanie ubóstwa. Świadczą o tym następujące okoliczności: Skarżący oraz jego żona posiadają majątek w postaci nieruchomości rolnych, żona Skarżącego świadczy pracę na podstawie umowy o pracę, Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi niewielki dochód, małżonkowie posiadają środki pieniężne na rachunkach bankowych oraz budują dom (powierzchnia 200 m.kw.) Przywołać należy stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.