V SA/Wa 18/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M. A. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie płatności obszarowych; 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. na rzecz M. A. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarżący - M. A. w dniu 15 maja 2008 r. złożył do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniosek o przyznanie na rok 2008 płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Pismem z [...] sierpnia 2008 r. wezwano wnioskodawcę, w trybie art. 64 § 2 ustawy z dnia z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a.), do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych ww. wniosku w zakresie płatności do gruntów rolnych jak i w zakresie płatności ONW. Jednocześnie organ pouczył stronę, iż nie usunięcie wskazanych w piśmie braków w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie płatności bez rozpoznania w części. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone, zgodnie z treścią art. 43 k.p.a., R. A. w dniu 18 sierpnia 2008 r. Pismem z 2 września 2008 r. wnioskodawca złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku, dopełniając jednocześnie w tym samym dniu czynności dla której uchybił terminowi. We wniosku wskazał, iż w okresie od dnia [...] sierpnia 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym za granicą w C., a zatem nie miał możliwości w tym okresie zapoznać się z treścią wezwania, które odebrał jego brat zamieszkujący pod tym samym co on adresem, a tym bardziej nie miał możliwości udzielenia w wyznaczonym terminie odpowiedzi na wezwanie. Po rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z [...] września 2008 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARIMR w W. odmówił M. A. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku w zakresie płatności do gruntów rolnych, stwierdzając, iż nie wypełnił on przesłanek z art. 58 k.p.a. W wyniku rozpatrzenia zażalenia, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR postanowieniem z [...] października 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy powołując się na treść art. 58 § 1 k.p.a. wskazał, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a tego wnioskodawca - zdaniem organu - nie uczynił. Jednocześnie podniósł, iż wezwanie do uzupełnienia braków wniosku zostało doręczono prawidłowo, dorosłemu domownikowi, tj. R. A., bratu zainteresowanego. Wskazał ponadto, że wnioskodawca mógł zgodnie z treścią art. 32 k.p.a. ustanowić pełnomocnika, a wówczas w myśl art. 40 § 2 k.p.a. wszelkie pisma kierowane byłyby do pełnomocnika, który w jego imieniu mógłby usunąć zaistniałe braki we wniosku. Jednakże wnioskodawca nie skorzystał z przysługujących mu uprawnień. W dalszej części uzasadnienia organ uznał za bezzasadny zarzut dotyczący nieuzasadnionego wezwania do usunięcia braków we wniosku, gdyż stwierdził, że przy rozpatrywaniu wniosku obszarowego zasadą jest złożenie wniosku na odpowiednim i prawidłowo wypełnionym formularzu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnioskodawca domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił: naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu na usunięcie braków we wniosku nastąpiło bez jego winy; naruszenie art. 7, 8 i 9 k.p.a., a także art. 77 § 4 k.p.a. polegające na uznaniu za prawidłowe wezwania organu I instancji do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz płatności o niekorzystnych warunkach gospodarowania pomimo faktu, iż braki te nie wymagały usunięcia, gdyż rodzaj upraw na wskazanych w wezwaniu działkach rolnych był organowi znany z urzędu. Skarżący wskazał tu na fakt, iż uprawy na wymienionych w wezwaniu działkach rolnych to trwałe użytki zielone [...], a ten rodzaj upraw nie podlega zmianom rocznym, tak więc organ będący w posiadaniu wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich oraz płatności o niekorzystnych warunkach gospodarowania z lat 2004 - 2007 mógł z łatwością określić rodzaj uprawy. Ponadto podniósł, iż organ był w posiadaniu wniosku na rok 2008 o przyznanie płatności z programu rolno - środowiskowego, w którym wskazane były przedmiotowe uprawy na tych samych działkach rolnych. Rozwijając motywy skargi M. A. wskazał m.in., iż w dacie doręczenia wezwania do uzupełnienia braków wniosku przebywał na urlopie wypoczynkowym za granicą (C.) kilkaset kilometrów od miejsca zamieszkania. Zwrócił także uwagę, iż R. A. nie był w żaden formalny sposób uprawniony do odbioru korespondencji w jego imieniu. Ponadto stwierdził, iż organ nie wykazał, że jego brat zobowiązał się doręczyć pismo adresatowi w dniu jego odbioru lub nie później niż w terminie wskazanym w wezwaniu do usunięcia braków. Skarżący zwrócił uwagę również na fakt, że wezwanie od organu w zamkniętej kopercie otrzymał dopiero po powrocie do W. w dniu 31 sierpnia 2008 r. Tak więc do tego dnia nie miał możliwości zapoznania się z treścią wezwania, a tym bardziej usunięcia wskazanych w piśmie braków. W związku z powyższym zdaniem skarżącego, jedynie w przypadku udowodnienia, że otrzymał on wezwanie w przyjętym przez organ terminie, organ ten mógłby liczyć termin do uzupełnienia braków od dnia doręczenia wezwania jego bratu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto wskazał, iż organ nie kwestionował uprawdopodobnienia przez skarżącego nieobecności w kraju, a tym bardziej nie wymagał od niego udowodnienia tej okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia z [...] października 2008 r. wydanego przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej odnośnie naruszenia przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR przepisów postępowania poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego, niewłaściwą jego ocenę i nieuzasadnione przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło z winy skarżącego. W sprawie bezspornym pozostaje jedynie to, iż skarżący nie zachował terminu do uzupełnienia wskazanych w piśmie braków formalnych wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Kwestią sporną jest natomiast uprawdopodobnienie przez skarżącego braku jego winy w uchybieniu terminu, a także zasadność skierowania do wnioskodawcy wezwania na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. o podanej w tym wezwaniu treści. Sąd zauważa, iż stosownie do art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zatem wystarczające jest tutaj uprawdopodobnienie braku winy, uprawdopodobniając określoną okoliczność na potrzeby zastosowania art. 58 § 1 k.p.a. można posłużyć się domniemaniem faktycznym, przy posiłkowym zastosowaniu art. 231 k.p.c. Domniemanie faktyczne nie jest środkiem dowodowym w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale konstrukcją opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym wyciąganiu wniosków płynących z ustalonych faktów. Ponadto prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dopełniając jednocześnie czynność, dla której określony był ten termin. W powołanym przepisie zostały ustanowione cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie. Brak winy w uchybieniu terminu procesowego jest podstawowym warunkiem wymaganym do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności strony przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego nie jest więc dopuszczalne, jeżeli strona nie uprawdopodobni, że uchybienie terminu nie zostało przez nią zawinione. Przy ocenie przyczyny uchybienia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy, [ v. postanowienie SN z 14 stycznia 1972 r., sygn. II CRN 448/71, OSP Nr 7-8, poz. 144]. O braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia środka odwoławczego można w związku z tym mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dokonanie czynności w zakreślonym terminie stało się niemożliwe z powodu przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia, oraz że po ustaniu tej przeszkody strona w ciągu siedmiu dni wniosła o przywrócenie terminu. W przedmiotowej sprawie uchybienie terminu, jak podnosi skarżący było następstwem jego przebywania w okresie od [...] sierpnia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. na urlopie wypoczynkowym za granicą w C., tj. poza miejscem zamieszkania przy czym, jak wskazuje, jego brat mimo, że odebrał korespondencję skierowaną do niego w dniu 18 sierpnia 2008 r., to przekazał mu ją dopiero w zamkniętej kopercie w dniu 31 sierpnia 2008 r. po jego powrocie do W.. Zdaniem skarżącego z przedstawionych powyżej powodów wcześniejsze przekazanie mu korespondencji było obiektywnie niemożliwe. Tak więc skarżący dopiero pismem z 2 września 2008 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku, dopełniając wspomnianych czynności. W świetle przedstawionych okoliczności należy przyjąć, że przeszkoda trwała aż do powrotu skarżącego z urlopu, tj. do dnia 31 sierpnia 2008 r., a zatem wniosek o przywrócenie terminu złożony w dniu 2 września 2008 r. należy uznać za wniesiony w ustawowym, wynikającym z art. 58 § 2 k.p.a. terminie. Dodatkowo Sąd zauważa, co podniósł organ w odpowiedzi na skargę, iż Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nie kwestionował uprawdopodobnienia przez skarżącego faktu nieobecności w kraju we wskazanym przez niego okresie, tj. faktu przebywania skarżącego na urlopie wypoczynkowym. Inaczej natomiast organ ocenił powyższą okoliczność w zakresie jej wpływu na winę skarżącego w dochowaniu przez niego uchybionego terminu. W ocenie Sądu przebywanie przez skarżącego na urlopie poza miejscem stałego zamieszkania jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie uchybionego terminu dla dokonania czynności procesowej, w świetle art. 58 § 1 k.p.a. Strona bowiem ma prawo do korzystania z konstytucyjnego prawa do wypoczynku (por. art. 66 Konstytucji RP). Stanowisko takie wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 726/08. Dodatkowo Sąd zauważa, co wynika z akt administracyjnych sprawy, iż w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2008 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR po rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawcy postanowieniem z [...] października 2008 r. nr [...] uchylił postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] września 2008 r. i umorzył postępowanie organu I instancji w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków. Powyższe postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] października 2008 r. doręczone stronie zostało następnie sprostowane w zakresie oczywistej omyłki postanowieniem z [...] stycznia 2009 r. nr [...]. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia nr [...] z [...] października 2008 r. organ II instancji stwierdził, iż w sprawie brak było podstaw do skierowania do strony wezwania na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Na uwagę zasługuje przy tym fakt, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR jednym i tym samym pismem z [...] sierpnia 2008 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych w zakresie płatności do gruntów rolnych oraz w zakresie płatności ONW. Przy czym, co wynika z powyższego, wezwanie w zakresie płatności ONW organ uznał za bezpodstawne, natomiast w zakresie płatności do gruntów rolnych za uzasadnione. Organ w piśmie z [...] sierpnia 2008 r. podał, że brakiem formalnym wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich jest nie podpisanie przez rolnika załącznika graficznego, na którym znalazła się działka ewidencyjna [...], a także, że dla działki rolnej [...] Rolnik nie wskazał grupy upraw (sekcja VII kolumna 3). Sąd zwraca jednak uwagę, że na załączniku graficznym nr [...], na którym została wymieniona m.in. działka ewidencyjna [...] znajduje się podpis wnioskodawcy i data [...] maja 2009 r. jako data wypełnienia załącznika graficznego. Ponadto w złożonym w dniu [...] maja 2009 r. wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 wnioskodawca dla działki rolnej [....] wskazał w sekcji VII kolumnie 3 grupę upraw: [...], [...], [...]. Natomiast w uzupełnionym na wezwanie organu wniosku z dnia 2 września 2008 r. skarżący podał te same grupy upraw dla działki rolnej [...], dopisując ponadto dla pozostałych działek w powyższej kolumnie "[...]", do czego nie był wzywany. W tym miejscu Sąd zauważa, że część VII wniosku, do której nawiązuje część wstępna, zawiera oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych. Jednolita płatność obszarowa, co do zasady, przysługuje niezależnie od sposobu wykorzystywania działek, w sensie przeznaczenia pod określone uprawy. Decydujące jest posiadanie gruntów na dzień 31 maja roku, w którym wniosek jest składany i utrzymywania w dobrej kulturze rolnej, niezależnie od rodzaju upraw. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, zadaniem Agencji określonym zarówno przepisami prawa wspólnotowego, jak i krajowego jest prawidłowe przyznawanie płatności. Z jednego z głównych założeń i celów wspólnej polityki rolnej, wyrażonego w pkt 21 preambuły do rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników ... (Dz. Urz. UE L 270 z 21 października 2003 r. ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, s. 269, ze zm.), wynika, iż "Systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodowe mające na celu, w szczególności, zapewnienie odpowiedniego standardu życia dla społeczności rolniczej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać niewłaściwemu rozdysponowaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności wspierających rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takich płatności". Z przytoczonej reguły można wnosić, że w sytuacji gdy stosowny wniosek został złożony w terminie, odmowa przyznania płatności, co do zasady, powinna dotyczyć celowych błędów i niezgodności. Skoro chodzi o środki budżetowe, to niewątpliwie zasadne jest przestrzeganie ścisłych reguł, zasad i trybu dysponowania nimi, po uprzedniej kontroli spełnienia warunków do ich otrzymania przez osoby uprawnione. Obowiązkiem organów administracji jest stanie na straży praworządności i załatwianie spraw zgodnie z przepisami prawa, po wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zatem analiza wskazanych przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniających jego zdaniem przywrócenie uchybionego terminu do usunięcia braków wniosku producenta z 15 maja 2008 r., przez pryzmat uprawdopodobnienia faktu przebywania w spornym okresie czasu poza miejscem stałego zamieszkania, na wypoczynku. Ponadto w świetle wyjaśnień Sądu oraz twierdzeń skarżącego organ rozważy zasadność wezwania skarżącego do usunięcia braków wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a.