V SA/Wa 1812/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia w całości od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenie kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 1812/16. T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P., dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł, środki trwałe według bilansu za ostatni rok przedstawiają wartość 2.850 zł, a w roku 2014 Spółka poniosła stratę netto w wysokości 1.719,85 zł. Spółka nie posiada nieruchomości, a posiadane rzeczy ruchome mają wartość około 1.000 zł – 2.000 zł. Spółka nie posiada środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych. Jedyny jej majątek stanowi trudno zbywalne, nieukończone oprogramowanie. Skarżąca wskazała, że postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r., Sąd Rejonowy [...] w P. oddalił jej wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku wskazując jako przyczynę oddalenia wniosku brak środków w wysokości pozwalającej pokryć koszty postępowania upadłościowego. Odpowiadając na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków wniosku poprzez przedstawienie dodatkowych dokumentów oraz złożenie wyjaśnień Skarżąca nadesłała do Sądu sprawozdanie finansowe za 2015 r., odpis bilansu i rachunku zysków i strat na koniec czerwca 2016 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych. Wyjaśniła, że pomimo działań podjętych w celu zbycia majątku, nie zdołała go spieniężyć. Zwróciła uwagę, że posiadany majątek w postaci oprogramowania oraz sprzętu potrzebnego do jego utrzymania jest kategorią majątku trudno zbywalną. Na podstawie ponownego zarządzenia referendarza sądowego z [...] października 2016 r. Spółka została wezwana do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego nr (...)[...] oraz deklaracji VAT – 7 złożonych w 2016 r. Skarżącą zobowiązano również do przedstawienia informacji, czy spieniężyła posiadany majątek, a jeśli tak, jaki przychód/dochód uzyskała z tego tytułu oraz przedstawienia informacji jakie konkretne działania podjęła w celu zbycia majątku. Ponadto Spółka została wezwana do wskazania, co zaliczyła do "innych aktywów pieniężnych", które w bilansie na koniec czerwca 2016 r. wykazano w wysokości 40.700 zł, co zaliczyła do "innych krótkoterminowych aktywów finansowych", które w bilansie na koniec czerwca 2016 r. wykazano w wysokości 86.400 zł, co zaliczyła do "innych kosztów" w kwocie 58.975 zł wykazanych w rachunku zysków i strat według stanu na koniec grudnia 2015 r. Spółkę poproszono również o wyjaśnienie, dlaczego w bilansie za 2015 r., na koniec grudnia 2015 w pozycji "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" wykazała aktywa w wysokości 515.100 zł, a według bilansu za 2016 r., stan "na koniec ub. roku 2015.12. [...]", w pozycji tej wymieniono "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" w kwocie 74.000 zł. Precyzyjnego określenia wymagały również: "inne przychody finansowe" w kwocie 38.700 zł wykazane w rachunku zysków i strat według stanu na koniec grudnia 2015 r. Spółka zobowiązana także została do wymienienia rodzaju transakcji gospodarczych dokonanych w latach 2014-2016 z którymi związane były emisje weksli, określenia rodzaju weksli ujętych w sprawozdaniu finansowym (struktura środków pieniężnych do sprawozdania z przepływów środków pieniężnych), oraz do wyjaśnienia, czy jest posiadaczem lub nabywcą weksli wykazanych w bilansie, wskazania podmiotów, które były wystawcami weksli nabywanych przez Spółkę w latach 2014 – 2016, wskazania jakie były podstawy gospodarcze emisji weksli oraz wskazania przyczyny zmiany stanu weksli z kwoty 74.000 zł (stan w dniu [...] stycznia 2015 r.) do kwoty 515.000 zł (stan w dniu [...] grudnia 2015 r.), co wynika ze sprawozdania finansowego Spółki za 2015 r. Postanowieniem z 27 października 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona wniosła w ustawowym terminie sprzeciw od postanowienia wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż Spółka dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania. Uzasadniając sprzeciw wskazała, że nie posiada żadnych środków finansowych, jak również zdolności kredytowej, co w jej ocenie zostało wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast wspólnik nie posiada środków mogących dofinansować Spółkę. Skarżąca argumentowała, że niezasadne jest postrzeganie sytuacji finansowej podmiotu przez pryzmat faktu, iż podmiot ten gospodarował relatywnie dużymi kwotami, w sytuacji gdy zostały one całkowicie wydatkowane zgodnie z harmonogramem realizacji projektu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Jeżeli rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający dojdzie do przekonania, że oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W niniejszej sprawie rozpoznający wniosek referendarz sądowy dwukrotnie kierował do Strony wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 255 p.p.s.a. W ocenie Sądu, mając na uwadze przedstawione dokumenty i złożone informacje referendarz dokonał całościowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyprowadził na jego podstawie prawidłowe wnioski, co doprowadziło do wniosku, że zwolnienie Spółki z kosztów sądowych nie jest uzasadnione. W ocenie Sądu, pomimo dwukrotnego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, Spółka nie złożyła pełnych, precyzyjnych i wiarygodnych wyjaśnień, co w świetle zasad przyznawania prawa pomocy stanowi wystarczającą okoliczność do uznania, że przyznanie spółce prawa pomocy nie jest uzasadnione. Podkreślić należy, że konieczność powtórnego wezwania Spółki do złożenia wyjaśnień pojawiła się w wyniku oceny sprawozdania finansowego za 2015 r., w tym bilansu oraz rachunku zysków i strat. Odpowiadając na wezwanie z [...] października 2016 r. Spółka nadesłała wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez R., deklaracje dla podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2016 r. oraz wydruk zapisów na koncie [...] od [...].01.2015 do [...].12.2015 ("usługi pozostałe"). Skarżąca nie wyjaśniła natomiast, co zaliczyła do "innych aktywów pieniężnych", które w bilansie na koniec czerwca 2016 r. wykazała w wysokości 40.700 zł, co zaliczyła do "innych krótkoterminowych aktywów finansowych" wykazanych w bilansie na koniec czerwca 2016 r. w wysokości 86.400 zł oraz jakie wydatki w kwocie 58.975 zł zaewidencjonowała w pozycji "inne koszty" według rachunku zysków i strat, stan na koniec grudnia 2015 r. Spółka nie wyjaśniła również, dlaczego w bilansie za 2015 r., na koniec grudnia 2015 w pozycji "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" wykazała aktywa w wysokości 515.100 zł, a według bilansu za 2016 r., stan "na koniec ub. roku 2015.12. [...]", w pozycji tej wymieniono "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" w kwocie 74.000 zł oraz nie wskazała źródła "innych przychodów finansowych" w kwocie 38.700 zł wykazanych w rachunku zysków i strat według stanu na koniec grudnia 2015 r. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi, czy jest posiadaczem lub nabywcą weksli wykazanych w bilansie, nie wymieniła rodzaju transakcji gospodarczych dokonanych w latach 2014-2016 z którymi związane były emisje weksli, nie określiła rodzaju weksli ujętych w sprawozdaniu finansowym (struktura środków pieniężnych do sprawozdania z przepływów środków pieniężnych), nie wskazała podmiotów, które były wystawcami weksli nabywanych przez Spółkę w latach 2014 – 2016, nie wskazała jakie były podstawy gospodarcze emisji weksli oraz nie wskazała przyczyny zmiany stanu weksli z kwoty 74.000 zł (stan w dniu [...] stycznia 2015r.) do kwoty 515.000 zł (stan w dniu [...] grudnia 2015r.), co wynika ze sprawozdania finansowego za 2015 r. W związku z powyższym w ocenie Sądu nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej i finansowej Spółki, która przedstawiła wprawdzie dokumenty finansowe, ale nie złożyła wymaganych wyjaśnień, co do poszczególnych zapisów w bilansie oraz rachunku zysków i strat. Ponadto zauważyć należy, że w latach 2014 – 2015 Spółka wykazywała przychody odpowiednio w kwocie 702.745,01 zł oraz w wysokości 55.700,27 zł, przy czym w 2014 r. uzyskała dochód w wysokości 158.203,05 zł. Wykazana w zeznaniu CIT-8 za 2015 r. strata w wysokości – 250.303,12 zł sama w sobie nie przesądza o braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Oznacza natomiast, że przychód Spółki był niższy od kosztów prowadzenia działalności, co w ujęciu podatkowym skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć również należy, że uzyskując w 2015 r. przychody w wysokości 55.700,27 zł, poniosła wydatki tytułem kosztów uzyskania przychodów w kwocie 306.003,39 zł. Ze składanych deklaracji VAT-7 wynika, że w I kwartale 2016 r. Skarżąca dokonywała transakcji handlowych nabywając towary i usługi w wysokości 11.250 zł, a w II kwartale 2016 r. ewidencjowała zarówno sprzedaż (7.800 zł), jak i nabycie (11.250 zł). Należy pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Dlatego nie można zgodzić się z oceną Spółki, iż dla oceny zasadności wniosku o prawo pomocy, nie ma znaczenia okoliczność, że Skarżąca w latach poprzednich dysponowała wysokimi środkami finansowymi. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W rozpoznawanej sprawie uzasadnienia dla zwolnienia Spółki od kosztów sądowych nie stanowi okoliczność złożenia przez Spółkę wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Zauważyć bowiem należy, że postanowieniem z [...] listopada 2015 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] w P. oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości (pkt 2 orzeczenia) oraz stwierdził, iż zgromadzony materiał dowodowy nie daje wystarczających podstaw do rozwiązania Spółki będącej dłużnikiem bez przeprowadzenia jej likwidacji (pkt 3 orzeczenia). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Spółka posiada majątek, który może być spieniężony i przeznaczony na spłatę części zobowiązań, ale nie w ramach postępowania upadłościowego (art. 13 ust. 2a ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze) i chociażby z tego powodu brak wystarczających podstaw do rozwiązania Spółki będącej dłużnikiem bez przeprowadzenia jej likwidacji. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.