V SA/Wa 1830/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni wykreśliła rubrykę nr 10 – "Dochody". W uzasadnieniu podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, w związku z czym nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 10 października 2014 r. wezwano ją do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Korespondencja obejmująca powyższe wezwanie, przesłana na wskazany we wniosku adres była dwukrotnie awizowana (w dniach 16.10.2014 r. i powtórnie 24.10.2014 r.), a następnie zwrócona jako niepodjęta (vide: k. 66 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 7 listopada 2014 r. wezwanie uznane zostało za doręczone – w trybie przepisu art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.:) – w dniu 30 października 2014 r. W zakreślonym terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy albowiem w niniejszej sprawie wezwanie Sądu nie zostało przez skarżącą wykonane i w związku z tym uznano, że nie wykazała Ona, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy wystąpiła w odniesieniu do jej osoby. Pismem z dnia 11 grudnia 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym m.in. wskazała, że w rzeczywistości pozostaje na utrzymaniu swojej córki, mieszka w domu będącym jej własnością. Wskazała, że zarówno Ona jak i Jej mąż nie posiadają żadnych nieruchomości, ani też ruchomości o znacznej wartości. Skarżąca podała, że koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego są następujące: opał w wysokości ok. [...] zł rocznie, opłaty za prąd, gaz w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, zakup pożywienia ok. [...] zł miesięcznie, lekarstwa dla Jej męża ok. [...] zł miesięcznie. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 10 października 2014 r. wezwano ją do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. W piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2014 r. skarżąca oświadczyła, że obecnie pozostaje wraz z mężem na wyłącznym utrzymaniu swojej córki P. W., która pracując jako [...], zarobione przez siebie pieniądze (ok. [...] zł brutto) przeznacza na utrzymanie siebie, swojej córki, a także pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej i Jej męża. Skarżąca oświadczyła, że obecnie wraz z mężem zamieszkuje na podstawie umowy użyczenia w mieszkaniu znajdującym się w domu będącym własnością Jej córki. Opłaty związane z utrzymanie mieszkania w całości pokrywa Jej córka. Ponadto skarżąca wskazała, że zarówno Ona jak i Jej mąż nie posiadają żadnych nieruchomości, w tym nieruchomości rolnych ani innego majątku ruchomego o znacznej wartości. Nie posiadają również żadnych lokat, oszczędności pieniężnych ani innego majątku ruchomego o znacznej wartości. Mąż skarżącej posiada rachunek bankowy. Skarżąca wskazał, że prowadzi obecnie działalność gospodarczą pod nazwą P. Mąż skarżącej jest obecnie osobą bezrobotną nieposiadjącą prawa do zasiłku. Działalność skarżącej przynosi straty (ok. [...] zł). Skarżąca załączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z [...] grudnia 2014 r. stwierdzające posiadanie przez męża skarżącej statusu osoby bezrobotnej oraz dane rachunku bankowego męża skarżącej. Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2015 r. wnioskodawczyni została wezwana do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez osoby pozostające z Nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z saldem zamknięcia; zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia córki skarżącej; dokumentów potwierdzających dochody z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej; innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną skarżącej. Korespondencja obejmująca powyższe wezwanie została doręczona w dniu 29 stycznia 2015 r. W zakreślonym terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, wskazane dokumenty nie zostały złożone. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wyjaśnić także należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Oznacza to, że Sąd musi dysponować niezbędnymi informacjami pozwalającymi na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego posiadania strony oraz na dokonanie jego oceny przy uwzględnieniu ponoszonych przez nią niezbędnych wydatków. W orzecznictwie podkreśla się również, że dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych nie może być obojętna wysokość ciążącego na wnioskującej stronie wpisu sądowego (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08; orzeczenia NSA są dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni była dwukrotnie wzywana do złożenia dodatkowego oświadczenia, mimo tego nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 22 stycznia 2015 r. W tym zakresie wskazać trzeba, iż skarżąca została wezwana do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez osoby pozostające z Nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z saldem zamknięcia; zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia córki skarżącej; dokumentów potwierdzających dochody z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej; innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną skarżącej. Wskazać zatem należy, iż wnioskodawczyni nie złożyła żądanych dokumentów. Wskazać należy, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona lub osoby pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym nie wyzbywają się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Stwierdzić zatem trzeba, iż wnioskodawczyni złożyła oświadczenia niepełne, nie przedstawiła również istotnych dla oceny wniosku dokumentów. Wobec tego, nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jej wniosek nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.