V SA/Wa 1832/09

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. W. i K. M. na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnosząc skargę na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] sierpnia 2009 r. A. W. i K. M. wystąpiły (oddzielnie) z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. W. w ww. wniosku wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę swojego oraz męża w wysokości odpowiednio 1.276 złotych oraz 2.500 złotych. Oświadczyła, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wyjaśniła także, że firma, której była właścicielem została zlikwidowana z dniem [...] stycznia 2009r. Stwierdziła również, iż nie posiada mieszkania, tylko wynajmuje i związku z tym na utrzymanie dwuosobowej rodziny pozostaje kwota 1000 złotych. Ponadto skarżąca leczy się i pragnie urodzić dziecko. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie z 18 grudnia 2009r. wnioskodawczyni wskazała, iż na wyżywienie i leczenie miesięcznie wydaje ok. 1200 złotych, ponadto wynajmuje mieszkanie w P. za które opłaty wynoszą 1400 złotych. Wskazała, iż zarówno ona jak i jej mąż nie posiadają lokat ani majątku ruchomego znacznej wartości. Nie otrzymują również pomocy od rodziny, znajomych czy organizacji społecznych. Wyjaśniła, iż jej mąż miesięcznie uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 2400 złotych i spłaca kredyt studencki w wysokości około 500 złotych miesięcznie. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 4 stycznia 2009 r. wezwano A. W. do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wskazała, iż oprócz powyższych wydatków (mieszkanie, wyżywienie i leczenie) miesięcznie ponosi następujące wydatki: dojazdy do pracy – 600 złotych, energia elektryczna – 200 złotych, kredyt studencki męża – 282 złotych. Wskazała, iż posiadają również kredyt odnawialny w [...] Banki, który jest debetem na rachunku męża skarżącej. Oświadczyła również, iż jej miesięczne wynagrodzenie netto wynosi 1111 złotych, natomiast męża 2711,96 złotych. Do pisma załączyła: zeznanie męża o wysokości osiągniętego dochodu PIT 37 za 2008r. z dochodem 4930,42 złote, oraz swoje (PIT-37) ze wskazaną kwotą dochodu w 2008 roku 3.231,80 złotych, aneks do umowy odnawialnego kredytu konsumpcyjnego podwyższający do kwoty 16.000 złotych kredyt na rachunku bankowym, umowę o preferencyjny kredyt studencki, zaświadczenie Przedsiębiorstwa [...] s.c. o dochodach skarżącej z tytułu zatrudnienia na 1/3 etatu w wysokości 1111,86 złotych netto, zaświadczenie o zatrudnieniu męża ze wskazaną kwotą dochodu netto w wysokości 2711,96 złotych, wyciąg ze swojego rachunku bankowego z saldem na dzień 1 stycznia 2010r. w wysokości 411,44 zł., wyciąg z rachunku bankowego męża za okres od 1 grudnia 2009r. do 11 stycznia 2010r. z saldem minus 12207,27 złotych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Zasadność wniosku skarżącej rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi stanowi, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), kwotę 100 złotych. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu PPF z 12 grudnia 2009 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jej oraz jej rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. Ustalenia wymagało bowiem, czy skarżąca uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę i w jakiej wysokości, jak przedstawiają się wydatki jej rodziny związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem, czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób, czy posiada majątek ruchomy znacznej wartości w tym np. samochody. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawczyni – na której spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winna z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winna wyjaśnić przyczyny takiego braku. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżąca nie w pełni wykonała ciążący na niej obowiązek złożenia stosownych oświadczeń i nadesłania żądanych dokumentów. Ponadto złożone oświadczenia są niewiarygodne, mianowicie skarżąca twierdzi, iż jej wynagrodzenie za pracę wynosi 1111 złotych w Przedsiębiorstwie [...] (1/3 etatu), natomiast z wyciągu rachunku bankowego wynika, iż uzyskuje dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 1700 złotych będąc zatrudnioną w Biurze [...]. Należy wskazać, iż kwota ta niewątpliwie stanowi wynagrodzenie (przelewy dokonywano 10 każdego miesiąca), gdyż taki opis widniej w tytule przelewu, a sama skarżąca twierdzi, iż nie uzyskuje żadnej pomocy od rodziny (M. K. jest najprawdopodobniej matką skarżącej – wynika to m.in. z odpisu skróconego aktu małżeństwa i dokumentu pełnomocnictwa, gdzie wpisano nazwisko rodowe skarżącej K. oraz imię matki – M. – karty 14 i 118 akt administracyjnych, oraz poprzedniego miejsca zamieszkania skarżącej, ul. [...], [...] K., który jest także adresem Biura [...]). Ponadto skarżąca będąc wezwaną do wskazaniach czy posiada przedmioty wartościowe np. samochód nie udzieliła odpowiedzi. Natomiast z wyciągu bankowego męża, jasno wynika, iż w dniach 14, 24 grudnia 2009r. i 11 stycznia 2010r. mąż skarżącej dokonywał zakupów na stacji paliw w kwotach powyżej 120 złotych (121 zł, 135 zł, 230,02 zł). W związku z tym można stwierdzić, iż przedmiotem zakupu było m.in. paliwo do samochodu. Z wyciągu bankowego skarżącej wynika również, iż uiszcza ze swojego rachunku opłaty w imieniu M. K. za garaż w wysokości 63,15 złotych. Dlatego też, do niezbędnych kosztów utrzymania, nie można uznać wydatków związanych z eksploatacją samochodu. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. W podobny sposób również należy ocenić wydatki ponoszone przez skarżącą na telewizję kablową i Internet w wysokości 121 złotych miesięcznie. Wątpliwości budzi również oświadczenie skarżącej dotyczące ponoszonych wydatków związanych z wynajmem mieszkania. Skarżąca nie nadesłała żadnego dokumentu potwierdzającego koszt wynajmu w wysokości 1400 złotych. Natomiast z wyciągu bankowego wnioskodawczyni wynika, iż miesięcznie płaci Spółdzielni [...] w imieniu M. K. opłaty za lokal i garaż w wysokości odpowiednio 490,63 zł. i 63,15 zł. Należy zaznaczyć, iż lokal ten znajduje się przy ul. [...] w P., który to adres jest również adresem zamieszkania skarżącej (dane z zaświadczeń o zatrudnieniu skarżącej i jej męża – karta 94 - 95 akt sądowych). Na marginesie należy również wskazać, iż skarżąca wielokrotnie zmieniała oświadczenia, zarówno co do uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jako przykład można wskazać kredyt studencki kredyt męża, gdzie w piśmie z dnia 28 grudnia 2009r. wskazuje, iż mąż miesięcznie spłaca kredyt w wysokości ok. 500 złotych (karta 44 akt sądowych), natomiast w piśmie z 15 stycznia 2010r. podaje kwotę 282 złotych, która potwierdzona została wyciągiem z rachunku bankowego męża (karty 71 i 105-106 akt sądowych). Podobnie wygląda sytuacja z dochodami męża, gdzie w formularzu PPF wskazuje kwotę brutto w wysokości 2500 złotych, która jest zdecydowanie niższa nawet od kwoty netto wskazanej w zaświadczeniu pracodawcy (2711,96 złotych netto, tj. 3797,46 złotych brutto) i ujawnionej w wyciągu z rachunku bankowego (przelew z 7 grudnia 2009r. - 2988,16 zł., 7 stycznia 2010r. – 2731,40 zł.). Reasumując brak współpracy skarżącej w zakresie składanych oświadczeń prowadzi do stwierdzenia, że przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja finansowa jest inna niż w rzeczywistości. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.