V SA/Wa 1851/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - spec. Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. w C. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o pomocy de minimis 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz P. Sp. z o.o. w C. kwotę 357 zł ( trzysta pięćdziesiąt siedem złotych). Zaskarżonym przez P.Sp. z o.o., dalej "skarżąca" postanowieniem z [...]lipca 2011 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, dalej "Minister" albo "organ odwoławczy" po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, utrzymał w mocy postanowienie Zastępcy Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, dalej "organ" z [...] kwietnia 2011 r. wydane w przedmiocie odmowy wydania zaświadczeń o pomocy de minimis na wydatki poniesione w kwocie 64.319 zł. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym. Pismem z [...] października 2010 r. skarżąca zwróciła się do PFRON o wydanie zaświadczeń o pomocy de minimis. Wnioskowana kwota pomocy wyniosła 67.885,35 zł. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Zastępca Prezesa Zarządu PFRON odmówił wydania zaświadczenia o pomocy de minimis. W uzasadnieniu postanowienia argumentował, że poniesione przez skarżącą wydatki dotyczą wyposażenia miejsc pracy, ale zakupione wyposażenie nie eliminuje, ani nie zmniejsza ograniczeń spowodowanych niepełnosprawnością zatrudnionych pracowników. Zwrócił również uwagę, że operacje zapłaty za wystawione faktury nie zostały dokonane bezpośrednio ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, lecz z konta obrotowego pracodawcy. Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez skarżącą, postanowieniem z [...] lipca 2011 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że wydatki w ramach indywidualnych programów rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej "IPR") nie zostały poniesione ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. W świetle przepisów obowiązujących w czasie dokonywania wydatków nie było dopuszczalne przeznaczanie środków zfron na inne cele niż wydatki określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 grudnia 1998 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Stwierdził, że w katalogu wydatków nie wymieniono przelewu środków z konta zfron na konto obrotowe, a ponadto pomoc de minimis dotyczy finansowania wydatków, a nie ich "refundacji" z konta zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Obowiązujące przepisy nie przewidywały przekazania środków zfron na pomnażanie środków własnych pracodawcy. W stanie prawnym mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie nie istniała regulacja zakazująca pokrywania z zfron wydatków uprzednio poczynionych na wskazany w przepisach cel z bieżącego rachunku bankowego, jednak wynikała ona z rodzaju wydatków, na jakie środki funduszu mogły (i powinny) być przeznaczone. Pracodawca chcąc pokryć wydatek ze środków zfron powinien uczynić to bezpośrednio, dokonując przelewu z konta zfron na rachunek kontrahenta lub pobieraną z tego konta gotówkę rozliczyć bezpośrednio z kontrahentem. Uzasadniając stanowisko w sprawie organ II instancji wskazał ponadto, że poczynione wydatki nie mają związku z niepełnosprawnością pracowników oraz nie znalazły odzwierciedlenia w załączonych kserokopiach indywidualnych programów rehabilitacji. W konsekwencji brak było podstaw do obciążania rachunku zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych kwotą poniesioną na zakupy oraz wydania zaświadczenia o pomocy de minimis. Zwrócił również uwagę, że wydatki zostały zrefundowane dopiero po kilku miesiącach od dnia dokonania zakupu. Organ odwoławczy zakwestionował również zasadność poniesionych wydatków. Opisał udokumentowane fakturami VAT zakupy dla pracowników niepełnosprawnych i porównał je z przedstawionymi indywidualnymi programami rehabilitacji przygotowanymi dla pracowników niepełnosprawnych. Po przeprowadzonej analizie materiału dowodowego zgodził się z argumentacją organu przedstawioną w postanowieniu wydanym w pierwszej instancji i stwierdził, że z przedstawionych IPR-ów nie wynika, by dokonane przez skarżącą wydatki miały związek z niepełnosprawnością zatrudnionych w spółce pracowników. W ocenie organu poniesione wydatki mogły wpływać na zwiększenie wydajności i jakości pracy wykonywanej przez pracowników niepełnoprawnych, ale nie miały związku z ich niepełnosprawnością. W konsekwencji brak było podstaw do obciążenia ZFRON kwotą wydatkowaną na cele inwestycyjne oraz wydania zaświadczeń o pomocy de minimis. W skardze spółka wniosła o uchylenie postanowienia wydanego w II instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez uznanie, że przepis ten nakazuje dokonywanie wydatków jedynie z rachunku ZFRON oraz brak możliwości bezpośredniego pokrywania wydatków z rachunku bieżącego albo z innych funduszy, w sytuacji gdy obowiązek taki nie wynikał z przepisów prawa regulujących to zagadnienie w czasie dokonywania wydatków. W ocenie skarżącej organy naruszyły również § 2 pkt 12a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 grudnia 1998 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych poprzez uznanie, że katalog wydatków określony w tym przepisie jest katalogiem zamkniętym, pomimo użytego w przepisie sformułowania "w szczególności" wskazującego, że jest to katalog otwarty , którego zakres określa cel wydatków tj. zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracowników niepełnosprawnych. Skarżąca zarzuciła również organom błąd w ustaleniach faktycznych poprzez mylne przyjęcie, że kwestionowane wydatki wskazane w skardze nie zmniejszają ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracowników skarżącego, pomimo niekwestionowania IPR-ów przez Prezesa PFRON. W ocenie skarżącej każdy przedmiot znajdujący się w bezpośrednim środowisku osoby niepełnosprawnej ma wpływ na zwiększenie albo zmniejszenie jej ograniczeń zawodowych. Tym samym, również wydatki na meble, samochody, oprogramowanie, urządzenia IT, maszyny i urządzenia związane bezpośrednio z przestrzenią pracy osoby niepełnosprawnej mają wpływ na zmniejszenie jej ograniczeń związanych z niepełnoprawnością. W ocenie skarżącej akty prawne powoływane jako podstawa odmowy zakwalifikowania wydatku jako de minimis nie precyzują w jaki sposób należy wykazać albo wyliczyć procentową zależność pomiędzy wydatkiem a wpływem na zmniejszenie ograniczeń zawodowych w środowisku pracy. Skarżąca podkreśliła, że organy administracji oceniały przede wszystkim, czy poniesione wydatki mają związek z niepełnosprawnością, w sytuacji gdy podstawą oceny winno być kryterium zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej organ mógłby odmówić wydania zaświadczenia jeśli IPR-y nie spełniałyby określonych przepisami wymogów lub też nie miałyby żadnego faktycznego wpływu na środowisko pracy uczestnika programu. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed organami administracji zainicjował wniosek skarżącej o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis. Przedmiotem skargi do sądu administracyjnego są postanowienia odmawiające wydania takiego zaświadczenia, a sporna pozostaje ocena charakteru wydatków poniesionych przez skarżącą na wyposażenie miejsc pracy pracowników niepełnosprawnych. Według skarżącej zakupy elementów wyposażenia stanowisk pracy zmniejszają ograniczenia zawodowe wynikające ze stwierdzonego rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracowników na rzecz których wydatki zostały zrealizowane. Wydatki zostały poniesione w ramach IPR-ów niepełnosprawnych pracowników, które to IPR-y określały cel programu rehabilitacji. Przedstawionej argumentacji nie podzieliły organy administracji, kwestionując zasadność poniesionych wydatków. W ich ocenie dokonane zakupy nie realizują celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych osób niepełnosprawnych, nie eliminują ograniczeń spowodowanych np. wadą wzroku albo słuchu. Na podstawie art. 33 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zwany dalej "funduszem rehabilitacji". Środki funduszu rehabilitacji są przeznaczane na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych opracowywane przez powołane przez pracodawców komisje rehabilitacyjne oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystania tych środków. Sąd podziela zarzut strony skarżącej, zgodnie z którym do dnia zmiany przepisów wykonawczych, tj. do dnia 22 lipca 2009r., z art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, który w tym zakresie został zmieniony od 1 stycznia 2011 r., nie wynikał obowiązek dokonywania wydatków wyłącznie z rachunku ZFRON. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjęto, iż przed tą datą art. 33 ustawy nie stanowił normy nakazującej dokonywanie zapłat za nabyte towary i usługi wyłącznie za pośrednictwem rachunku bankowego ZFRON, a jedynie stanowił o nałożonym na pracodawcę obowiązku przekazywania środków pieniężnych będących równowartością ulg podatkowych na wyodrębniony rachunek bankowy. O zakwalifikowaniu pomocy jako de minimis decydowało przeznaczenie środków przez przedsiębiorcę na cel rehabilitacji nie zaś fakt sfinansowania wydatku z rachunku bankowego środków funduszu. Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z błędną interpretacją § 2 pkt 12a Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 grudnia 1998 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych(Dz. U. 1999 Nr 3 poz. 22) i mylnym ustaleniem, że poniesione wydatki nie mają związku z niepełnosprawnością pracowników wskazać należy, że zgodnie z § 2 pkt 12a powołanego rozporządzenia środki zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zwanego dalej "funduszem rehabilitacji", przeznaczone są między innymi na indywidualne programy rehabilitacji, zwane dalej "programami rehabilitacji", mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, w ramach których są finansowane w szczególności koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności (§ 2 pkt 12a lit. e rozporządzenia). Zgodnie z rozporządzeniem MPiPS w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w ramach indywidualnych programów rehabilitacji, nie są określane zasady organizowania i wyposażania stanowisk pracy w zakresie w jakim wynika to z obowiązków pracodawcy określonych między innymi w art. 94 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy dotyczącym wszystkich pracowników, ale są określane kwestie dostosowania miejsc i stanowisk pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności osoby objętej programem. Tak więc zawarte w IPR zalecenie dostosowania-doposażenia stanowiska pracy ze swej istoty odnosi się do wyposażenia stanowiska pracy ze względu na potrzeby wynikające z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika, a nie wyposażenia stanowiska pracy w sprzęt podstawowy niezbędny do wykonywania pracy na tym stanowisku przez pracowników, u których nie stwierdzono niepełnosprawności. Przepis § 2 pkt 12a rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1998 r. zezwala na wydatkowanie środków funduszu rehabilitacji na dostosowanie miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, o ile takie dostosowanie będzie miało na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Przepis ten nie precyzuje na czym ma polegać dostosowanie stanowiska pracy, w szczególności nie określa rodzajów maszyn i urządzeń, które mogą być kupione w ramach IPR z zakładowego funduszu rehabilitacji, nie zawiera również nawet przykładowego wyliczenia urządzeń, które nie mogą być sfinansowane z tego funduszu. Jako kryterium wyboru przedmiotów, które mogą być z tego funduszu sfinansowane służy cel, któremu mają służyć, a mianowicie mają zmniejszać ograniczenia zawodowe wynikające z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Tak więc przepisy nie zabraniają sfinansowania z ZFRON zakupu konkretnego urządzenia, maszyny, umeblowania, o ile ich zakup będzie miał na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika. Wskazane w niniejszej sprawie wydatki sfinansowane zostały w ramach indywidualnych programów rehabilitacji opracowanych dla niepełnosprawnych pracowników firmy, wykonujących czynności zarządzające, administracyjno biurowe, marketingowe, obsługujące pion finansowo księgowy, kadry, sekretariat oraz wykonujące obowiązki w zespole ochrony, czynności porządkowe, prace remontowo- naprawcze, wobec których orzeczono lekki i umiarkowany oraz znaczny stopień niepełnosprawności. Celem wydatków było dostosowanie stanowisk pracy, ich wyposażenie w sprzęt, meble, urządzenia, zmniejszające ograniczenia zawodowe wynikające z niepełnosprawności. Sąd podziela stanowisko skarżącej w zakresie części wydatków na zakup maszyn i urządzeń uznając, że w trzech przypadkach zakupy realizują cel programu rehabilitacji i zmniejszają ograniczenia zawodowe wynikające ze stwierdzonego rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracowników. Powyższa ocena dotyczy następujących pracowników: M. K., P.W. i A. G.. W tym zakresie organy administracji powinny ponownie zająć stanowisko w zakresie dokonanych zakupów w świetle indywidualnych programów rehabilitacji i zawartych w nich zaleceń i wskazań. Zauważyć należy bowiem, że M. K. zatrudniony na stanowisku robotnika budowlanego ze względu na dolegającą astmę oskrzelową, nie mógł wykonywać niektórych prac remontowo budowlanych (np. cięcie płyt), z uwagi na narażenie na pyły. Zakup piły stołowej z elektryczną pompą wody z osprzętem niwelował te ograniczenia. Na tym samym stanowisku zatrudniony był P.W.. Według zaleceń powinien pracować w warunkach, w których nie byłby narażony na pyły i dymy drażniące i alergizujące. Dla potrzeb tego pracownika zakupiono odkurzacz na mokro oraz młot udarowo-obrotowy z osprzętem, dzięki czemu pracownik mógł pracować przy wykuwaniu płytek w czasie remontów, a zakupiony odkurzacz wodny umożliwiał odkurzanie w warunkach mniej obciążających jego układ oddechowy. Skarżąca zatrudniała także A.G., który również wykonywał prace budowlano – remontowe, a ze względu na duże ograniczenia ruchowe nie mógł w pełni wykorzystywać posiadanych umiejętności. Należy przyjąć w związku z tym, że zakup szlifierki kątowej umożliwiającej pracę, bez konieczności przemieszczania się, umożliwiającej pracę w pozycji siedzącej przyczynił się do zmniejszenia ograniczeń pracownika wynikających z niepełnosprawności (np. poprzez umożliwienie wykonywania szerszego zakresu prac). Sąd podziela natomiast stanowisko organu w zakresie pozostałych zakupów dla pracowników niepełnosprawnych i zgadza się z oceną, że zakupione przedmioty nieprzyczyniały się do zmniejszenia ograniczeń w wykonywaniu przez osoby niepełnosprawne powierzonej im pracy. Efektem zakupów było wyposażenie albo doposażenie miejsc pracy. Mogły one również zwiększać komfort i warunki pracy, ale ich wynikiem nie było zmniejszenie ograniczeń zawodowych, wynikających z niepełnosprawności pracowników dla których zakupy zrealizowano. Sąd zgadza się z oceną organów, że zakup monitora dla pracownika, który choruje na nowotwór i nadciśnienie tętnicze, nie wpływa na zmniejszenie ograniczeń zawodowych spowodowanych niepełnosprawnością (E. S.). Podobnie ocenić należy zakup oprogramowania, drukarek, notebooków, komputerów, programów komputerowych (program Symfonia wykorzystywany w księgowości, photo shop Cs2, program Morel Draw), podłączenie do sieci lokalnej dla pracowników z diagnozowanymi zmianami dyskopatycznymi kręgosłupa, nadciśnieniem tętniczym, którym zaleca się zapewnienie przerw rehabilitacyjnych w pracy, dynamiczny wysiłek fizyczny bez przeciążeń statycznych kręgosłupa (J. F., A. Z., J. W.). Wymienione zakupy nie zmniejszą ograniczeń związanych z wadą wzroku, przewlekłym uszkodzeniem układu żylnego i chłonnego kończyn dolnych, cukrzycą, choroba tarczycy, wrodzoną wrażliwość mięśniową (E. J., E. S. D. Z., D. G., D.M.). Podkreślenia wymaga, że z akt administracyjnych nie wynika, że zakupione urządzenia posiadają specjalne cechy i udogodnienia dla osób niepełnosprawnych i mogłyby przyczynić się tym samym do zmniejszenie ograniczeń zawodowych. Większości pracownikom, bez względu na rodzaj niepełnosprawności, wykonano podłączenia do sieci lokalnej, zakupiono komputery oraz oprogramowanie. Rodzaj zrealizowanych zakupów wskazuje, że skarżąca nabywała elementy wyposażenia niezbędne na każdym stanowisku pracy i konieczne dla wykonywania pracy niezależnie, czy pracownikiem jest osoba niepełnosprawna, czy też osoba pełnosprawna. Również zakup mebli, ze względu na ich rodzaj nie wskazuje, że są to zakupy dostosowujące miejsce pracy dla osoby niepełnosprawnej ze względu na rodzaj konkretnej niepełnosprawności. Z analizy tej grupy wydatków dokonanej przez organ administracji nie wynika, że meble wyposażone były w udogodnienia, zmniejszające ograniczenia osób niepełnosprawnych. Zakupione przedmioty nie umożliwiały wykonywania pracy, przydzielania pracownikom dodatkowych zadań albo rozszerzania ich kompetencji. Pracownicy niepełnosprawni wykonywali swoje obowiązki zarówno przed dokonaniem przez skarżącą wydatków, jak i po ich zakupie. Nie można więc uznać, że wydatki służyły usunięciu barier uniemożliwiających tym pracownikom realizację ich obowiązków i służyły przystosowaniu miejsc pracy dla konkretnych pracowników. Reasumując zdaniem Sądu organ odwoławczy zasadnie zakwestionował część poniesiony przez skarżącą wydatków w ramach IPR - w świetle § 2 pkt 12a rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 grudnia 1998 r. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.