V SA/Wa 1872/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły (spr.), Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 1 lipca 2008 r., wniesionej przez G.S., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2008 r. o nr, wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 7 kwietnia 2008 r. Pani G. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek za okres do 31 grudnia 1998 r. Wniosek uzasadniła swoją złą sytuacją finansową i zdrowotną. Wskazała na uzyskiwaną emeryturę (1075zł netto) oraz na wydatki miesięczne ponoszone na utrzymanie gospodarstwa domowego (czynsz za mieszkanie - 970 zł, c.o. - 470 zł, energia elektryczna - 100 zł, gaz - 120 zł). Do wniosku załączyła wypowiedzenie najmu mieszkania z [...] maja 2007 r. (okres wypowiedzenia - 3 lata), oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dotyczące jej męża - W.S. W kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek zobowiązana wskazała, że oboje z mężem uzyskują świadczenia emerytalno-rentowe w łącznej kwocie 1550 zł netto. Mąż zainteresowanej oprócz renty, uzyskuje również dochód z działalności gospodarczej. Decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za zatrudnianych pracowników za okres: 11.1995 r., od 05.1996 r. do 06.1996 r., 12.1996 r. oraz 12.1998 r., w łącznej kwocie 1.418,69 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia, albowiem w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że wnioskodawczyni uzyskuje świadczenie emerytalne (około 1050 zł netto), które stanowi przedmiot zajęcia. Ponadto, od 1 kwietnia 2008 r. zobowiązana została zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia. Przysługujące jej wynagrodzenie za pracę może również stanowić przedmiot zajęcia lub ewentualne źródło spłaty zadłużenia. Organ wyjaśnił także, iż z uwagi na rodzaj zadłużenia, w sprawie nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Nie zgadzając się z wydaną decyzją, Pani G.S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i całkowite umorzenie zadłużenia. Podniosła, że jej sytuacja życiowa jest bardzo trudna. Z uwagi na to, że ZUS pobiera jej ze świadczenia emerytalnego 341,69 zł, brakuje jej środków do życia. Dlatego też podjęła pracę na - etatu. Wynagrodzenie z tytułu pracy wynosi 221,79 zł netto. Decyzją z [...] czerwca 2008 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), Prezes ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał stanowisko przedstawione w decyzji wydanej w I instancji. Organ wyjaśnił, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, a z uwagi na rodzaj zaległych składek nie można uwzględnić trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, uniemożliwiającej stronie jednorazową spłatę zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie z [...] czerwca 2008 r. skarżąca - G.S. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała na swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową. Podniosła, iż dochód jej oraz jej męża ledwie wystarcza im na leki i skromne przeżycie. Po dokonaniu wszystkich opłat pozostaje niewiele na utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić trzeba, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że powinna ona zostać uchylona, jednak z przyczyn innych niż podniesione w skardze. Przede wszystkim wskazać trzeba, że zadłużenie skarżącej dotyczy niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za: listopad 1995 r., maj 1996 r., czerwiec 1996 r., grudzień 1996 r. oraz grudzień 1998 r., a także odsetek od tych należności. Zatem, zaległości obciążające skarżącą powstały jeszcze pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. W rozdziale 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawarte zostały przepisy przejściowe i końcowe, a w art. 109 znajdującym się w tym rozdziale ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu wynika - w ocenie Sądu - iż w stosunku do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999 r. należy stosować przepisy przedawnienia zobowiązań określone w ustawie z 1986 r. Jeżeli bowiem rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998 r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 9 lutego 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 517/04 (ONSAiWSA 2006/6/169) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I SA/Rz 583/07. Należy też zaznaczyć, że w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, które powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w wyroku z 12 lipca 2007 r. sygn. akt I UK 37/07 przyjął, że również do zobowiązań, które powstały pod rządami ustawy z 1986 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W ww. wyroku Sąd Najwyższy nie rozważył jednak stosowania przepisów dotyczących przedawnienia w świetle przepisu przejściowego jakim jest art. 109 ustawy z 1998 r. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W ust. 4 wskazanego przepisu ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, a tym samym wydłuża się okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, w omawianej ustawie przewidziano maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne na gruncie ustawy z 1986 r. przedawniało się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, albowiem nie można dochodzić przedawnionych należności z tytułu składek. Kierując się powyższym Sąd uznał, iż zadłużenie skarżącej w części -tj. dotyczące okresu do grudnia 1996 r.- uległo przedawnieniu najpóźniej w styczniu 2007 r. W dacie orzekania przez ZUS o odmowie umorzenia zadłużenia (w dniu 28 kwietnia 2008 r.), objęte decyzją I instancji należności były więc -w większości- już przedawnione. Na dzień dzisiejszy nie można stwierdzić jedynie przedawnienia należności za grudzień 1998 r. Przy czym należy mieć na względzie, iż składki za ten okres na podstawie ww. przepisów ulegną przedawnieniu w styczniu 2009 r. Konkludując Sąd stwierdza, iż niezastosowanie w sprawie art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 1998 r. i w konsekwencji dokonanie oceny przedawnienia roszczeń w oparciu o art. 24 tej ustawy (zamiast w oparciu o art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 1986 r.), stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik niniejszego postępowania. W związku z przedawnieniem należności skarżącej, postępowanie administracyjne z jej wniosku o ich umorzenie winno bowiem zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia stanowi naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. Ponownie orzekając w sprawie Prezes ZUS obowiązany jest uwzględnić powyżej poczynione uwagi Sądu i zaprezentowane stanowisko. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.