V SA/Wa 1874/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. L. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Przedmiotem skargi wniesionej przez A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] grudnia 2007 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] września 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich . Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z [...] sierpnia 2007 r., złożonym do Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ( zwanym dalej Kierownikiem Urzędu) A. K. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Uzasadnił to faktem uwięzienia w obozie [...] w [...] w [...]r. na skutek wysiedlenia ze wsi P. dokonanym przez władze [...]. Do wniosku załączył oświadczenia świadków K. J. oraz S. K., posiadających uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie [...] w [...], którzy potwierdzili wskazane wyżej okoliczności. Nadto do wniosku dołączył swój życiorys oraz rekomendację Stowarzyszenia K. w M. z [...] sierpnia 2007 r. Decyzją z [...] września 2007 r. nr [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił A. K. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wnioskodawca nie przedstawił dostatecznych dowodów, które potwierdzałyby jego pobyt w obozie [...] w [...]. W ocenie Kierownika Urzędu, dowodów tych nie stanowią w szczególności dołączone do wniosku oświadczenia świadków. Kierownik Urzędu wskazał, że osoby te zostały wysiedlone z innych niż strona miejscowości, stan osobowy w obozach przesiedleńczych wynosił od kilku do kilkuset osób, a pobyt w obozie trwał od kilku do kilkunastu dni, co nie pozwala na przyjęcie, że świadkowie ci byli w stanie zapamiętać stronę – osobę im wtedy nieznaną. Organ zauważył również, iż strona nie przestawiła dokumentu z archiwum państwowego lub z Instytutu Pamięci Narodowej, który potwierdzałby fakt masowych wysiedleń ludności z miejsca jej zamieszkania. Pismem z [...] października 2007 r. A. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Ponownie podniósł, że przebywał w obozie [...] w [...], który był pod nadzorem [...] władz bezpieczeństwa. Zaznaczył, iż wskazani przez niego świadkowie to osoby wiarygodne, z którymi znał się w okresie przedwojennym. Do obozu został wysiedlony tego samego dnia i tym samym transportem co wskazani świadkowie, w obozie również przebywał razem z nimi. Decyzją z [...] grudnia 2007 r., nr [...], Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, stosownie do treści art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. jedn. Dz. U. z 2000, nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002, nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] września 2007 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji wydanej w pierwszej instancji. Wskazał również, że w aktach znajduje się kserokopia dokumentu z zespołu akt nr [...] "[...]", sygn. [...] k. 62 – Kwestionariusz dotyczący szkód wojennych gospodarstwa prowadzonego przez J. K. (ojca strony) Nr [...] z [...] r., z którego wynika, że w pkt 10 ww. kwestionariusza jako datę powstania szkody wpisano [...]r., natomiast jako przyczynę powstania szkody wskazano wysiedlenie przez okupanta. Brak jest przy tym jakiejkolwiek informacji na temat pobytu rodziny strony w obozie w [...]. W tym stanie rzeczy w ocenie Kierownika Urzędu, strona nie mogła przebywać w obozie policji bezpieczeństwa w [...] w [...] r. Za datę wysiedlenia całej rodziny wnioskodawcy należy przyjąć rok [...]. Wobec informacji zawartych w kwestionariuszu dotyczącym szkód wojennych, organ odstąpił od przesłuchania w charakterze świadków K. J. i S. K., uznając, że ich oświadczenia załączone do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich nie stanowią wiarygodnego dowodu w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Kierownika Urzędu z [...] grudnia 2007 r. A. K. podniósł, iż ubiega się o uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie [...] "[...]", w którym przebywał przed wywiezieniem na roboty przymusowe. Jednocześnie wniósł o przesłuchanie świadków oraz jego samego stwierdzając ponadto, iż "nie może przedłożyć żadnych dodatkowych faktów". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty. W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2008 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] grudnia 2007 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] września 2007 r. na podstawie art. 145 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków S. K. i K. J. oraz wydanie decyzji bez przeprowadzenia całości postępowania dowodowego. W ocenie pełnomocnika skarżącej, Kierownik Urzędu dopuścił się zaniedbań w zbadaniu całokształtu sprawy, ponieważ nie podjął wszystkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 lipca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. V SA/Wa 394/08 oddalił skargę i przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Sąd uznał, że nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego - przepisów ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst. jedn.: Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371) dalej: "ustawa o kombatantach" oraz przepisów postępowania - ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: "k.p.a.", które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji . WSA stwierdził, że ustalenia organu dokonane w rozpatrywanej sprawie są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów. Sąd zważył, iż w świetle postanowień art. 21 i art. 22 ustawy o kombatantach, źródłem uprawnień kombatanckich jest działalność kombatancka zainteresowanej osoby, jej działalność równorzędna z działalnością kombatancką bądź represja (art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach). W celu nabycia uprawnień kombatanckich osoba ubiegająca się winna złożyć udokumentowany wniosek, który ma potwierdzić jej działalność kombatancką bądź doznane represje, wymienione przez nią we wniosku. W przypadku wniosku A. K. przyznanie uprawnień kombatanckich miało nastąpić z tytułu pobytu w obozie [...] w [...] w [...]. Podstawę orzeczenia stanowił więc przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach, zgodnie z którym przepisy wymienionej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są m.in. okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach, Prezes Rady Ministrów w rozporządzeniu z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154), wskazał, iż innym miejscem odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach jest m.in. przejściowy obóz policji bezpieczeństwa ([...]) znajdujący się w [...] (§ 5 pkt 1 lit. b rozporządzenia). W ocenie Sądu, Kierownik Urzędu prawidłowo uznał, że w sprawie okoliczność pobytu strony w obozie [...] w [...], nie została udowodniona i prawidłowo odmówił wiarygodności twierdzeniom skarżącego i przedstawionym przez niego oświadczeniom świadków co do jego pobytu w tym obozie wskazując, iż twierdzenia te stoją w sprzeczności z wynikami przeprowadzonej przez organ kwerendy archiwalnej. Jak bowiem wynika z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii dokumentu z zespołu akt nr [...] Starostwo P. (roczniku) [...] , sygn. [...], k. 62 – Kwestionariusz [...] Wniosek nr [...] o ustalenie szkód i odszkodowanie wojenne gospodarstwa prowadzonego przez J. K. (ojca skarżącego) sporządzonego w dniu [...]., szkoda powstała wskutek wysiedlenia przez okupanta i zajęcia terenów na poligon w [...]r., a nie w [...]r. Organ orzekający uznał zatem, iż skarżący nie mógł w [...]r. przebywać w obozie [...] w [...] skoro w tym czasie pozostawał wraz z rodzicami w rodzinnej miejscowości. W ocenie Sądu, uznanie prawdziwości wskazanej w ww. dokumencie informacji jest zgodne z zasadami logiki i znajduje potwierdzenie w zasadach doświadczenia życiowego. Mając na względzie powyższe, WSA podzielił stanowisko Kierownika Urzędu odnośnie braku postaw do przyznania A. K. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają oświadczenia świadków: K. J. i S. K. załączone do wniosku z [...] sierpnia 2007 r. o przyznanie uprawnień kombatanckich. Oceny ich wartości dowodowej nie można bowiem dokonać z pominięciem całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności treści ww. Kwestionariusza. Od wyroku tego pełnomocnik skarżącego złożył skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie treści art. 7 i 77 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy i brak przesłuchania świadków, którzy złożyli oświadczenia mające znaczenie dla żądania strony. Ocena materiału dowodowego przez organ dowodzi, że jest to ocena przeprowadzona z naruszeniem art. 80 kpa. W tym stanie rzeczy wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku. Wyrokiem z 28 października 2009 r. wydanym w sprawie II OSK 1646/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia treści art. 7, 77 i 80 kpa wskazując, że w sytuacji gdy WSA oparł swoje rozstrzygnięcie na Kwestionariuszu [...] Wniosek nr [...] odmawiając wartości dowodowej oświadczeniom świadków przesłuchanie ich było niezbędne. Świadkowie ci uzyskali status kombatantów z tytułu pobytu w obozie w [...] zatem ich zeznania mają bardzo duże znaczenie, tym bardziej, że strona twierdziła, że wraz ze świadkami została wywieziona jednym transportem. Naczelny Sąd Administracyjny omawiając treść art. 75 § 1 kpa wskazał, że nakazuje on jako dowód dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, ponadto przepis ten w zdaniu 2 wymienia środki dowodowe bez określenia ich bezwzględnej hierarchii wartości. W takiej sytuacji skoro kwestionowany jest pobyt strony w obozie w [...]r. należy wyjaśnić tę okoliczność niezależnie od innych dowodów poprzez przesłuchanie świadków i samej strony. Brak przeprowadzenia takiego dowodu przez organ i akceptowanie stanu faktycznego ustalonego z pominięciem tego dowodu przez Sąd spowodowało, że wyrok został wydany z naruszeniem treści art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. Ponadto WSA rozpoznał sprawę dokonując ( bez wcześniejszych ustaleń w tym zakresie ze strony organu) ustalenia ewentualnego charakteru obozu, w którym mógł przebywać skarżący i uznał, że przemawia to przeciwko wnioskowi, co stanowi naruszenie treści art. 3 § 3 p.p.s.a. W tej sytuacji wyrok podlegał uchyleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Rozpoznając ponownie skargę A. K. na zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] grudnia 2007 r. nr [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany do kierowania się wytycznymi zawartymi w wyroku NSA z 28 października 2009 r. sygn. IIOSK 1646/08. Wynika to z treści art. 190 p.p.s.a., który w zdaniu pierwszym stanowi, że "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny". Mając powyższe okoliczności na uwadze i dokonując kontroli zaskarżonej decyzji należy uznać, że skarga strony jest uzasadniona. W sprawie doszło do ustalenia stanu faktycznego dotyczącego twierdzeń strony o pobycie w obozie w [...] i okresie pobytu w tym obozie wyłącznie na podstawie dokumentu, tzw. Kwestionariusza [...] Wniosek nr [...], z którego wynika, że rodzina skarżącego i on sam - według oświadczenia złożonego przez jego ojca – została wysiedlona ze wsi P. w [...]r. Skarżący podawał zaś, że rodzina wysiedlona została w [...]r. do obozu w [...], który podlegał policji bezpieczeństwa. Okoliczności te są rozbieżne a ich ustalenie ma kluczowe znaczenie dla ewentualnego uwzględnienia wniosku strony. W tej sytuacji konieczne jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, którzy złożyli oświadczenia dotyczące pobytu strony w obozie, oraz samej strony celem jednoznacznego ustalenia tej okoliczności. W szczególności należy wyjaśnić gdzie świadkowie mieszkali przed wojną, w jakiej wsi, w jakiej odległości od P. W którym roku poznali skarżącego, ile mieli wtedy lat i przy jakiej okazji mogło to mieć miejsce. W jaki sposób przebiegało wysiedlenie osób zamieszkałych w ich wsi, i czy wiedzą jaki miało to przebieg we wsi P. Kiedy, w jakich okolicznościach spotkali w toku wysiedlenia skarżącego i jego rodzinę, czy przed dotarciem do [...], czy już na terenie samego obozu. W jakich warunkach ( chodzi o obóz ) przebywał skarżący i jak długo. Okoliczności te powinien wyjaśnić również skarżący. Niezależnie od tego sam organ powinien poczynić ustalenia, przy pomocy stosownych instytucji (ewentualnie opracowań historycznych, czy monografii ) kiedy miały miejsca wysiedlenia z rejonu, w którym leżała wieś P. i z samej tej wsi, czy było to w [...]r., czy również w innych miesiącach, w tym w [...]r. Gdzie, do jakiej części obozu w [...] kierowano z reguły osoby wysiedlone, i do jakiego obozu skierowano skarżącego i ewentualnie jego rodzinę. Dopiero wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności przy pomocy wszelkich dostępnych dowodów pozwoli na prawidłowe rozpatrzenie wniosku skarżącego. Mając powyższe okoliczności na uwadze i uznając, że w sprawie doszło do naruszenia przez organ administracji treści art. 7 i 77 kpa, co doprowadziło do naruszenia art. 80 kpa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. O kosztach należnych pełnomocnikowi skarżącego za pomoc prawną udzieloną z urzędu WSA orzekł na podstawie art. 209 p.p.s.a w związku z § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.