V SA/Wa 1883/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi C. F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz odmowy umorzenia pozostałych należności 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. C. F. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wskazał, iż z uwagi na zły stan zdrowia nie gospodaruje na 2,8 hektarowym gospodarstwie rolnym, które leży odłogiem. Podniósł, iż utrzymuje się jedynie z drobnych prac dorywczych i wyjątkowo otrzymuje zasiłek z opieki społecznej. Wnioskodawca zaznaczył, iż z uwagi na zaleganie w opłacaniu składek nie może sprzedać ani wydzierżawić gospodarstwa rolnego. Decyzją z [...] marca 2008 r., wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm., dalej: "u.u.s.r.") Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; dalej: "Prezes Kasy" umorzył 50% odsetek od zaległych składek za okres od I kwartału 2001 r. do IV kwartału 2006 r. w kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia pozostałych zaległości. Wskazał w uzasadnieniu, że podczas rozpatrywania wniosku uwzględniono niekorzystną sytuację finansową w jakiej znajduje się skarżący w związku z klęską suszy, która miała miejsce w 2006 r., jak również fakt ponoszenia kosztów związanych z leczeniem choroby, która utrudnia należyte prowadzenie gospodarstwa rolnego. Ponadto wskazał, iż udzielona ulga jest najbardziej adekwatną formą pomocy w wyjściu z przejściowych trudności płatniczych i powinna pozwolić na wywiązanie się z zaległości wobec Kasy. Pismem z [...] kwietnia 2008 r. wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie pozostałych zaległych składek wraz z odsetkami. Powołał się na okoliczności podnoszone wcześniej we wniosku o umorzenie. Ponadto, wskazał, iż umorzenie jedynie 50% odsetek od zaległych składek niewiele mu pomogło, ponieważ i tak nie ma żadnych źródeł dochodów, aby uregulować zaległość. Decyzją z [...] maja 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podtrzymał wcześniejsze ustalenia i wnioski, podkreślając, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podano żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C. F. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponownie powołał się na swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Podkreślił, iż umorzenie jedynie 50% odsetek od zaległych składek niewiele mu pomogło, ponieważ i tak nie ma żadnych źródeł dochodów, aby uregulować zaległe składki. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Wadliwość przedmiotowej decyzji wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Stan prawny i faktyczny mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego płynące przedstawiają się następująco. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z kolei według art. 1 pkt 1 k.p.a., kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W sprawie niniejszej decyzję z [...] marca 2008 r. podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy Kierownik Placówki Terenowej KRUS w O. J. A. Ta sama osoba (J. A. - pracownik organu) podpisała również decyzję z [...] maja 2008 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Prezes Kasy jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 zarządzenia nr 27 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 września 2007 r. w sprawie nadania statutu Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. Urz. Min. Rol. Nr 25, poz. 36 i Nr 33, poz. 44), obowiązującego w dacie orzekania przez organ, Prezes Kasy kieruje kasą przy pomocy: zastępców Prezesa Kasy; dyrektorów komórek organizacyjnych centrali; dyrektorów oddziałów regionalnych; kierowników placówek terenowych; dyrektorów zakładów rehabilitacji leczniczej. Zważywszy zatem na obowiązek zagwarantowania stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a., uznać należy, iż brak jest podstaw, ażeby w wyniku ponownego rozpoznania konkretnej sprawy, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik organu. Wskazać tutaj należy, iż przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem składu orzekającego powyższa zasada znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Stanowisko takie w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego zajęto w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 2007/3/61), w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. W wyroku z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż powyższe stanowisko i jego uzasadnienie, wyrażone w odniesieniu do członka organu kolegialnego, mają zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, tak jak w sprawie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w której wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoznaje ten sam organ - Zakład. Ponadto, dodać należy, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. Z tych przyczyn, stwierdzając, że zaskarżona decyzja została wydana przez pracownika podlegającego wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., Sąd uznał, że tego rodzaju uchybienie stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co z kolei jest podstawą dla uchylenia takiej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. W takim wypadku nie podlega badaniu, czy stwierdzone uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, dlatego też orzeczono jak w sentencji. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.