V SA/Wa 189/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S. G. na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych z dnia (...) października 2015 r. nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy S. G. (dalej: "Skarżący") wniósł o ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a podstawą jego utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 4.100 zł (netto). Skarżący oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 150 m. kw. przedstawiającym wartość około 400.000 zł oraz samochodu S.F., rok produkcji 2011. Oświadczył również, że posiada oszczędności w wysokości 275.000 zł. Do kosztów miesięcznego utrzymania zaliczył opłaty za media, podatki, leczenie, czynsz w łącznej wysokości 1.600 zł. Dodał: "zależnie o wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie wpłata kwoty 70.000 – 75.000 zł tytułem zwrotu premii wraz z odsetkami i kosztami sądowymi". W uzasadnieniu wniosku nie przedstawił argumentów dotyczących zasadności przyznania prawa pomocy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, rozpoznający wniosek referendarz sądowy uznał, że Strona nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy. Ocena sytuacji materialnej Skarżącego prowadzi do stwierdzenia, że jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika procesowego bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb życiowych. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż Skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości 275.000 zł, które – jak sam wskazuje – stanowią oszczędności, a zatem nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Ponadto Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 4.100 zł, a miesięczne koszty utrzymania wynoszą 1.600 zł. Podkreślić należy, że o zasadności wniosku nie może przesądzić okoliczność ewentualnego zwrotu 70.000 zł – 75.000 zł wraz z odsetkami i kosztami sądowymi i to zarówno z uwagi na jedynie ewentualność zwrotu ("w zależności od wyroku Sądu Okręgowego"), jak również z uwagi na brak pierwszeństwa zaspokojenia wskazanych zobowiązań pieniężnych przez kosztami niniejszego postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe ustalenia Skarżący nie został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia i dodatkowych dokumentów źródłowych w celu wyjaśnienia wysokości dochodów w trybie zezwalającego na takie działanie art. 255 p.p.s.a. Uznano bowiem - biorąc pod uwagę obowiązujące w zakresie prawa pomocy orzecznictwo sądów administracyjnych – że sam fakt posiadania oszczędności, majątku nieruchomego (dom o wartości około 400.000 zł), świadczenia emerytalnego w znacznej wysokości (4.100 zł netto) przemawia przeciwko przyznaniu mu prawa pomocy. W tym miejscu należy też wyjaśnić, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 405/13, Lex nr 1319088). Sytuacja materialna wnioskodawcy nie uprawnia go do przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie nieopłaconej pomocy prawnej, ma on bowiem wystarczający majątek, w tym środki finansowe i nieruchomość, stały miesięczny dochód zezwalający na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Z tych względów na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.