V SA/Wa 1893/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, asesor WSA - Marta Laskowska (spr.), Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J. S.-P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - po ponownym rozpatrzeniu sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2006 r., sygn.akt III SA/Wa 1089/06 uchylającym decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy - uchylił decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości do 31 grudnia 1998 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie, natomiast w części dotyczącej odmowy umorzenia zadłużenia od 1 stycznia 1999 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Rozstrzygnięcia organu zapadły w następującym stanie faktycznym. Na wniosek J. S. - P. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. prowadził postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Do wniosku oraz w trakcie postępowania administracyjnego dołączone zostały zaświadczenia i odpisy dokumentów, które świadczyć miały o trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz o fakcie, że wnioskodawczyni nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres: 1/ od [...] 1995 r. do [...]1998 r. w łącznej kwocie [...] zł., Fundusz Pracy za okres od [...] 1995 r. do [...] 1998 r. w kwocie [...] zł, 2/ od[...] 1999 r. do [...]2001 r. w kwocie [...] zł., Fundusz Pracy za w/w okres w kwocie [...] zł. oraz ubezpieczenie zdrowotne za w/w okres w kwocie [...] zł. Odmową objęto również odsetki za zwłokę. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości do [...] 1998 r. i w tym zakresie postępowanie umorzył, w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy. Od decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. J. S.- P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję organu odwoławczego. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 7, 77 § 1, 80 kpa). Organ wskazał, że pomiędzy złożeniem wniosku - 25 lipca 2004 r. - a datą orzekania przez organ drugiej instancji - [...] stycznia 2006 r. - nastąpił duży upływ czasu, a skarżąca nie była wzywana do przedłożenia dowodów aktualizujących jej wniosek. Sąd zauważył również, że przed wydaniem decyzji organ nie umożliwił skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 10 kpa. Nieprawidłowo sporządził również uzasadnienie decyzji (naruszenie art. 107 § 3 kpa). W uzasadnieniu decyzji, która jest obecnie przedmiotem kontroli sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stosując się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pouczył skarżącą o treści art. 10 kpa. Pełnomocnik skarżącej zapoznał się z aktami sprawy i dodatkowo dołączył do akt sprawy kserokopie dokumentów potwierdzających stan chorobowy J. S. - P.. Organ wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek mimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli stwierdzi, że jest to w danym przypadku uzasadnione. Ze sformułowania zawartego w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - wynika, że na skarżącej ciążył obowiązek udowodnienia okoliczności, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu wnioskodawca musi mieć świadomość, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Zdaniem organu skarżąca nie udowodniła czy spełnione zostały przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skargę na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. S. - P. oraz jej pełnomocnik, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej, toteż nieprawidłowo obciążono ją zobowiązaniami z tytułu składek na ubezpieczenie i Fundusz Pracy. Skarżąca uważa, że spełnione zostały wszystkie niezbędne przesłanki umorzenia określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem skarżącej pomimo wskazań w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ w sposób nieprawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy. Do skargi skarżąca dołączyła dokumenty - jak wskazała - obrazujące jej stan rodzinny i majątkowy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Organ administracji orzekający w niniejszej sprawie, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2006 r., sygn.akt III SA/Wa 1089/06. Jak konsekwentnie podnoszono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczącym skutków prawnych związania oceną wyrażoną w orzeczeniu sądu, konieczność podporządkowania się tej ocenie może ulec wyłączeniu tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego ( mającej miejsce po wydaniu wyroku ), a także w sytuacji gdyby orzeczenie to zostało wzruszone. W dacie ponownego orzekania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazane wyżej okoliczności nie zaszły. Orzekając w niniejszej sprawie WSA nakazał organowi drugiej instancji rozpatrując ponownie odwołanie, wnikliwie rozważyć i ocenić sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną w kontekście przesłanek wskazanych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w świetle przedłożonych przez skarżącą dowodów. Wynik zaś tych rozważań winien znaleźć miejsce w uzasadnieniu ponownie wydanej decyzji. Należy stwierdzić, że organ nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń. Jedyną czynnością było pouczenie skarżącej o treści art. 10 kpa, zapoznanie pełnomocnika skarżącej z aktami sprawy, który dodatkowo dołączył do akt sprawy kserokopie dokumentów potwierdzających stan chorobowy J. S. - P. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - rozpoznając po raz wtóry wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. - P. - wydał decyzję o takiej samej treści jak poprzednia (uchylona przez WSA w Warszawie). Nie wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji aby była ona poprzedzona wnikliwymi rozważaniami, których organ miał dokonać kierując się wytycznymi sądu. Uzasadnienie decyzji opiera się głównie na wskazaniu i opisaniu załączników złożonych przez skarżącą, ale organ nie dokonał analizy ich treści. Sądowa kontrola w tego typu sprawach polega przede wszystkim na kontroli postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji oraz ocenie, na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czy decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organ nie może pozostawić poza swoimi rozważaniami argumentów podniesionych przez skarżącą, czy zebrał pełny materiał dowodowy i nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a więc z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Trzeba ponadto podnieść, że duże znaczenie ma należyte uzasadnienie decyzji, które służy realizacji zasad zaufania stron do organów orzekających oraz przekonywania stron (art. 8 i art. 11 kpa). Brak przeprowadzenia ewentualnego postępowania dowodowego, które pomocne byłoby w rozważeniu kwestii wskazanych przez sąd oraz brak weryfikacji dowodów dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy prowadzą do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) . Uzasadnia to uchylenie zaskarżonej decyzji. W następstwie zapadnięcia niniejszego wyroku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozważy zatem powtórnie okoliczności sprawy, uwzględniając wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w orzeczeniu z dnia 26 czerwca 2006 r. Jednocześnie stwierdzić należy, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygająca wniosek o umorzenie zaległości jest tzw. decyzją uznaniową, a nie decyzją związaną. Mimo zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości organ administracji może, ale nie musi wydać decyzję o umorzeniu zaległości. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek polega wyłącznie na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontrolując decyzję odmawiającą umorzenia zaległości nie posiada natomiast kompetencji do nakazania organowi administracji, by zaległości te umorzył. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu skarżącej, że nigdy nie prowadziła ona działalności gospodarczej, toteż nieprawidłowo obciążono ją zobowiązaniami z tytułu składek na ubezpieczenie i Fundusz Pracy to wskazać należy, że zarzut ten jest niezasadny. Orzekający uprzednio w niniejszej sprawie WSA w Warszawie wskazał w uzasadnieniu wyroku, że w zakreślonych granicach sprawy Sąd nie może orzekać o prawidłowości naliczenia skarżącej składek oraz o zasadności żądania przez ZUS spłaty zadłużenia bowiem do właściwości sądów administracyjnych nie należy ocena prawidłowości decyzji określających wysokość składek, która zastrzeżona jest do kompetencji sądów powszechnych. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.