V SA/Wa 1911/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Sędzia NSA Ewa Jóźków (spr.), Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska, , Protokolant Izabela Kucharczyk-Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2007 r. o numerze [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 7.311 zł, wydana w następującym stanie faktycznym. Pismem datowanym z dnia 28 listopada 2006 r. K. W. wniosła o umorzenie wskazanych wyżej należności z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od grudnia 1997 r. do maja 1998 r.. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że zaległość powstała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, którą zlikwidowała w maju 1998 r. W jej ocenie zaległość powinna być umorzona na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podniosła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, pozostaje na utrzymaniu matki, nie posiada majątku, z którego możnaby egzekwować należności. Decyzją z [...] lutego 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ przedstawił ustaloną sytuację majątkową zainteresowanej oraz stwierdził, iż nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w Międzychodzie, a więc nie zachodzi w jej przypadku całkowita nieściągalność. Organ orzekający, wychodząc poza granice wniosku, przeanalizował także przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skonkretyzowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ustalił, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, poszukującą zatrudnienia, aktualnie na utrzymaniu matki, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, nie posiada innych osób na utrzymaniu, posiada natomiast majątek nieruchomy. W Oparciu o tak ustalony stan faktyczny Zakład uznał, że w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzą przesłanki do umorzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, iż posiadana przez nią na współwłasność działka jest zabudowana budynkiem gospodarczym zaadaptowanym na mieszkanie, o pow. [...] mkw. Budynek jest w złym stanie technicznym. Skarżąca zamieszkuje w nim wraz ze swoją matką. Ponadto podała, że jest osobą schorowaną, [...]. Na etapie toczącego się postępowania odwoławczego skarżąca uzyskała prawo do zasiłku dla bezrobotnych [...]. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes Zakładu) decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dokonując szczegółowej analizy zebranych dowodów i wyjaśnień wnioskodawczyni Prezes Zakładu podniósł, iż w sprawie nie zachodzi żaden ze stanów wymienionych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. Organ zwrócił uwagę, iż w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ posiada ona mienie znacznej wartości, jak również osiąga dochody. W ocenie organu nie zachodzą także przesłanki z art. 28 ust 3a u.s.u.s. Organ orzekający wziął pod rozwagę dochody osiągane przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, w tym otrzymywany przez wnioskodawczynię zasiłek dla bezrobotnych [...], posiadany majątek, stan zdrowia wnioskodawczyni [...]. Organ zauważył, iż wnioskodawczyni nie korzystała nigdy z pomocy społecznej i nie posiada żadnych innych zaległości ani zobowiązań finansowych. W skardze na powyższą decyzję K. W. wniosła o jej uchylenie w całości. Skarżąca zaprezentowała swoją obecną sytuację majątkową i zdrowotną podnosząc, iż nie jest prawdą, że posiada mienie znacznej wartości. Dom, którego jest współwłaścicielką to zaadaptowany na cele mieszkalne budynek gospodarczy o pow. ok. [...] m2, w którym mieszka wraz ze swoją matką. Zarówno skarżąca jak i mieszkająca z nią matka są schorowane, nie jest więc w stanie spłacić zaległości. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z treścią powołanego wyżej art. 28 ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącej nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na posiadanie nieruchomości w M. To, iż skarżąca jest współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości wraz z innymi osobami nie zmienia faktu, że posiada majątek nieruchomy i istnieje możliwość zabezpieczenia zaległości na powyższej nieruchomości. A zatem, w ocenie Sądu, prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu kładek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia wymaga, iż także w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy wziął pod uwagę to, iż na dzień wydania decyzji skarżąca otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych [...] Sąd podziela stanowisko organu I i II instancji, iż trudności finansowe dłużniczki nie miały charakteru stałego i pogłębiającego się. Skarżąca korzystała ze wsparcia finansowego rodziny - prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z matką otrzymującą świadczenie rentowe, nie deklarowała korzystania z pomocy społecznej. Należy stwierdzić ponadto, że w stosunku do skarżącej brak było podstaw do wykluczenia możliwości podjęcia przez nią pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej. Przedstawione orzeczenie [...] z 26.04.2005 r. wskazuje na możliwość podjęcia lekkiej pracy, zawiera ponadto stwierdzenie o pozytywnych rokowaniach odnoszących się do możliwości poprawy stanu zdrowia. W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie mieści się w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że materiał dowodowy - który był przedmiotem oceny organu - został zgromadzony w sposób prawidłowy. Tym samym Sąd nie kwestionuje przyjęcia, iż podniesione w sprawie okoliczności nie pozwoliły uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi strony, co stanowiłoby przesłankę do zastosowania instytucji umorzenia. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Stąd też, jeśli organ dokonał szczegółowej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy i wykazał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas sprawa umorzenia będzie ponownie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdzie na etapie postępowania sądowego skarżąca przedstawiła dokumenty dotyczące pogorszenia jej stanu zdrowia. Sąd ocenia decyzje organów orzekających i stan faktyczny przez nie przyjęty na dzień wydania decyzji. Nowe okoliczności, które zaistniały po wydaniu decyzji, mogą być przedmiotem oceny w nowym postępowaniu administracyjnym. Natomiast w sprawie będącej przedmiotem oceny, w ocenie Sądu, w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy i trafnie orzekł, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącą okoliczności nie dają podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.