V SA/Wa 1940/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Joanna Gierak – Podsiadły (spr.), Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi z 21 czerwca 2008 r., wniesionej przez M.M., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2008 r. o nr [...], wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 9 sierpnia 2006 r. Pan M.M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o "umorzenie kosztów". Wskazał, że od [...] 2001 r. przebywa w Zakładzie Karnym, a to uniemożliwia mu spłatę ww. kosztów wobec ZUS. Decyzją z [...] listopada 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w łącznej kwocie 4.520,11 zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że zadłużenie występujące w sprawie dotyczy należności na koncie Spółki i obejmuje (między innymi) nie podlegające żadnym ulgom składki należne za osoby ubezpieczone nie będące jednocześnie płatnikami składek. Stwierdził też, że nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia ani w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani w oparciu o ust. 3a tego przepisu. Wskazał, że wprawdzie działalność Spółki, w której wnioskodawca był wspólnikiem, została zakończona, to jednak ZUS może dochodzić należności od jej wspólników na podstawie decyzji przerzucającej odpowiedzialność. W związku z tym brak jest możliwości uznania należności za całkowicie nieściągalne. Odnosząc się do sytuacji materialnej wnioskodawcy organ wskazał, iż aktualnie zobowiązany przebywa w Zakładzie Karnym, gdzie jest zatrudniony i za miesiąc lipiec 2006 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości 144,90 zł. Wskazał też, że na dochód rodziny wnioskodawcy -tj. jego oraz jego małżonki- składa się także świadczenie rentowe w wysokości 367,38 zł. Następnie organ podał, że stałe miesięczne wydatki tej rodziny, związane z opłatami czynszowymi, wynoszą 577,59 zł. Zaznaczył też, że żona wnioskodawcy leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego. Na koniec ZUS wyjaśnił, iż na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek podlegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, przy czym okres ten może ulec wydłużeniu wskutek przerwania bądź zawieszenia okresu przedawnienia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] stycznia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Na powyższe orzeczenie zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z 11 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1206/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie wyjaśnił w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy, tj. nie wyjaśnił, czy decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności wydana przez ZUS w stosunku do skarżącego stała się prawomocna, czy też strona złożyła od niej odwołanie. Tym samym Sąd uznał, iż ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie na niewyjaśnionych dostatecznie dowodach zebranych w sprawie, czym naruszył ogólne zasady postępowania dowodowego wskazane w art. 7 i 77 k.p.a. Sąd stwierdził, że wskazana powyżej wada zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS stanowi okoliczność przesądzającą treść rozstrzygnięcia. Na marginesie jednak Sąd poczynił uwagi, które w sprawie -jak zaznaczył- po wyjaśnieniu kwestii związanej z prawomocnością konstytutywnej decyzji wydanej na podstawie art. 108 w zw. z art. 115 Ordynacji Podatkowej, winny być przez organ uwzględnione. Decyzją z [...] maja 2008 r., wydaną na skutek ww. prawomocnego wyroku Sądu i na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 k.p.a., Prezes ZUS postanowił uchylić zaskarżoną decyzję z [...] listopada 2006 r. w zakresie dotyczącym należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w łącznej kwocie 1.111,48 zł i w tym zakresie umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Prezes ZUS wskazał na uznaniowy charakter decyzji wydawanych w oparciu o art. 28 u.s.u.s., zaznaczając w ten sposób, że ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Zaznaczył też, że z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. Dalej, organ rentowy wyjaśnił, iż decyzja I instancji w zakresie dotyczącym należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek była wydana wbrew art. 30 u.s.u.s. Na podstawie wymienionego przepisu, do tego typu należności nie stosuje się bowiem art. 28. W tym zakresie nie można więc było podjąć merytorycznej decyzji, dlatego też w tej części postępowanie należało na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe. Następnie organ stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność, której przesłanki określa ust. 3 art. 28. Dlatego należności z tytułu składek nie mogą być umorzone w oparciu o ten przepis. Wskazał w tym zakresie na decyzje o przeniesieniu odpowiedzialności Spółki na jej wspólników oraz na to, że w toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono braku majątku. Organ stwierdził też, że zobowiązany nie wykazał w sprawie swojej trudnej sytuacji uniemożliwiającej mu podjęcie spłaty zadłużenia chociażby w układzie ratalnym. Stanowisko to organ poparł faktem nie przedłożenia przez zainteresowanego jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację finansową, zdrowotną i majątkową. Tymczasem dane znajdujące się w aktach sprawy dotyczą roku 2006. Podjęcie decyzji o umorzeniu w oparciu o takie dokumenty nie znajduje zaś -w ocenie organu- uzasadnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie z [...] maja 2008 r. skarżący – M.M. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek. Prośbę swą skierowaną do Sądu umotywował przebywaniem w Zakładzie Karnym w W. Wskazał też, że jego dochód z tytułu zatrudnienia w Zakładzie Karnym oraz renty wynosi 512,28 zł, a wydatki - 577,59 zł. Nadto dodał, że jego żona jest po operacji guza płuc, potrzebuje opieki i pieniędzy na leczenie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że narusza ona prawo i jako taka nie może pozostać w obrocie prawnym. Przed wskazaniem przyczyn uchylenia orzeczenia, mając na uwadze treść skargi, Sąd wyjaśnia, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też uwzględniając niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego o umorzenie zadłużenia wobec ZUS. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, i stwierdzając, iż decyzja Prezesa Zakładu jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia. Przechodząc do oceny sprawy Sąd przede wszystkim zaznacza, iż skarżona decyzja została wydana na skutek zapadłego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1206/07, uchylającego decyzję Prezesa ZUS z [...] stycznia 2007 r. Okoliczność ta jest istotna w sprawie, albowiem na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji publicznej. Zatem, na podstawie omówionego przepisu, wydając w dniu [...] maja 2008 r. zaskarżoną decyzję, Prezes ZUS związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powyższym orzeczeniu Sądu i miał obowiązek uwzględnić je w prowadzonym postępowaniu. W tym miejscu Sąd zauważa, iż powodem uchylenia -wyrokiem z 11 października 2007 r.- decyzji Prezesa ZUS z [...] stycznia 2007 r. było niewyjaśnienie przez organ kwestii prawomocności decyzji ZUS o przeniesieniu odpowiedzialności wydanej w stosunku do skarżącego w dniu [...] sierpnia 2006 r. Sąd wyraźnie wskazał w uzasadnieniu ww. wyroku, że niewyjaśnienie tej kwestii stanowi o naruszeniu przez organ orzekający art. 7 i art. 77 k.p.a. Zalecił więc w pierwszej kolejności ustalenie czy konstytutywna decyzja wydana w stosunku do skarżącego w oparciu o art. 108 w zw. z art. 115 Ordynacji podatkowej jest prawomocna. Jedynie na marginesie Sąd poczynił dodatkowe uwagi dotyczące stanu sprawy, które winny być także przez organ orzekający uwzględnione. Wskazał na konieczność ustalenia rodzaju składek obciążających skarżącego. Zauważył, iż na podstawie art. 30 u.s.u.s. przepisy art. 28 tej ustawy nie mają zastosowania tylko do części składek płaconych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, czyli do części płaconej przez pracowników. Zaznaczył również, że jeśli zaległe składki dotyczą samego zainteresowanego konieczne będzie rozważenie jego sytuacji życiowej i materialnej. W takiej zaś sytuacji należy uwzględnić wysokość wydatków skarżącego oraz wysokość jego dochodów. Mając na uwadze powyższe, badając zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z [...] maja 2008 r. Sąd uznał, iż decyzja ta nie uwzględnia w całości wytycznych zawartych w wyroku wyżej wskazanym. Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia nadal nie wyjaśnił kwestii prawomocności decyzji z [...] sierpnia 2006 r., którą to ustalił, że M.M. jako wspólnik Spółki Cywilnej P. w M. jest odpowiedzialny za zobowiązania tej Spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP wraz z odsetkami za zwłokę. Organ zupełnie nie dostrzegł jaki był główny powód uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poprzedniej jego decyzji, a co więcej – nie wykonał zupełnie w tej części wytycznych tego Sądu, mających prowadzić do prawidłowego wydania orzeczenia. Nadto, organ rentowy orzekając w dniu [...] maja 2008 r., tylko częściowo wykonał pozostałe zalecenia Sądu. Nie wyjaśnił dokładnie na jakiej podstawie przyjął, iż w sprawie znajduje zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Odnosząc się zaś do sytuacji życiowej i materialnej skarżącego zupełnie pominął poczynione przez Sąd spostrzeżenia, dotyczące wysokości dochodów i wydatków wnioskodawcy. W tym miejscu Sąd zauważa, iż wprawdzie w toku ponownie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego skarżący nie złożył żadnych oświadczeń, czy też dokumentów, które wskazywałyby na jego aktualną sytuację życiową i materialną. Okoliczność ta nie zwalniała jednak organu z obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego z urzędu, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Należy też mieć na względzie, że brak aktywności procesowej skarżącego mógł być spowodowany jego pobytem w Zakładzie Karnym. Okoliczność ta mogła znacznie utrudniać zobowiązanemu inicjatywę dowodową w niniejszej sprawie. Dlatego też tym bardziej organ z większą starannością winien gromadzić dowody w sprawie, a następie poddać ocenie cały zgromadzony materiał, także ten sprzed roku czy dwóch lat znajdujący się w aktach administracyjnych. Dodatkowo Sąd w tym miejscu zaznacza, że sytuacja życiowa, w tym finansowa skarżącego -jak wynika z treści skargi- nie uległa zmianie. Wnioskując w skardze o umorzenie zadłużenia podał on bowiem, że nadal przebywa w Zakładzie Karnym, jego dochód wynosi ok. 512 zł, wydatki zaś -tylko na opłaty mieszkaniowe- wynoszą ok. 577 zł. Nie wyjaśniając w swoim rozstrzygnięciu powyższych kwestii, w tym w szczególności podstawowej - dotyczącej prawomocności decyzji z [...] sierpnia 2006 r., Prezes ZUS nie tylko naruszył art. 153 p.p.s.a., ale także dopuścił się istotnego naruszenia przepisów procesowych – tj. art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Niewykonanie przez organ zaleceń Sądu wynikających z wyroku wydanego w dniu 11 października 2007 r., zobowiązało zaś Sąd orzekający w niniejszej sprawie do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Konkludując, sprawa winna być ponownie rozpatrzona z uwzględnieniem wszystkich wytycznych Sądu zawartych w wyroku z 11 października 2007 r., na podstawie art. 153 p.p.s.a. W pierwszej kolejności organ winien więc ustalić, czy decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności wydana w stosunku do skarżącego jest prawomocna. Następnie organ powinien ustalić, które przepisy art. 28 u.s.u.s., z uwagi na rodzaj zadłużenia obciążającego skarżącego, znajdują w sprawie zastosowanie, a właściwie czy art. 28 ust. 3a może być w sprawie rozważany, i jeśli tak, to w jakiej części zadłużenie obciążające skarżącego może być na tej podstawie umorzone. Podkreślić też trzeba, iż analizując sprawę w świetle art. 28 ust. 3a, należy w sposób dokładny ustalić sytuację życiową i materialną zainteresowanego, w tym wziąć pod uwagę chorobę jego żony – tj. nową okoliczność, podniesioną na etapie skargi. Nadto, Prezes ZUS powinien dostrzec, że -jak wskazał Sąd w wyroku z 11 października 2007 r.- art. 30 u.s.u.s. uniemożliwia zastosowanie art. 28 tej ustawy do składek finansowanych przez pracowników, a nie do należności z tytułu składek. Winien też zauważyć, iż w powyżej wskazanym wyroku Sąd nie zalecił umorzenia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 i art. 134 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.