V SA/Wa 1950/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant st. sekr. sąd. - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2011 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez M.P. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. o numerze [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W piśmie z [...] listopada 2009 r. (data wpływu do organu) skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, M.P. wniósł o umorzenie należności powstałej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zawartą we wniosku prośbę o umorzenie zaległości skarżący ponowił w piśmie z [...] stycznia 2010 r. (data wpływu do organu) oraz w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek. W ww. pismach skarżący zakwestionował wysokość kwoty zadłużenia oraz przypisywany mu okres podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, wskazując, iż w okresie od 2000 do 2001 r. nie prowadził działalności gospodarczej. Decyzją z [...] lutego 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu orzeczenia organ przedstawił okoliczności faktyczne niniejszej sprawy. Następnie powołał treść art. 28 ust. 2 - 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej powoływanej jako: "u.s.u.s." oraz przepisy § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej powoływanego jako: rozporządzenie, podkreślając uznaniowy charakter decyzji wydawanych w przedmiocie umorzenia należności. Dokonując oceny sytuacji strony pod względem zaistnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 - 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. organ nie stwierdził wystąpienia okoliczności określonych w ww. przepisach. Podkreślił, że choć sytuacja skarżącego jest trudna z uwagi na konieczność spłaty pożyczki, kredytu oraz innych zobowiązań finansowych, to uzyskuje on dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, z których mogą być egzekwowane należności ZUS. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący raz jeszcze wskazał, iż w okresie od 2000 do 2001 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu i zwrócił się o uznanie ww. okresu za nieskładkowy. Ponadto poinformował, iż w dniu [...] lutego 2010 r. został zwolniony z pracy i obecnie jako osoba pozbawiona środków do życia spełnia przesłanki warunkujące umorzenie zadłużenia. Decyzją z [...] czerwca 2010 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a." Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W pierwszej kolejności wyczerpująco przedstawiono stan faktyczny sprawy ustalony na podstawie zgromadzonej, obszernej dokumentacji. Dalej powołano treść przepisów stanowiących podstawę wydanej decyzji. Następnie po dokonaniu szczegółowej analizy okoliczności rozpatrywanej sprawy, w świetle przesłanek całkowitej nieściągalności należności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o wskazany przepis. Analizując natomiast możliwość umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. organ przyznał, iż sytuacja finansowa skarżącego – z uwagi na konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań – jest trudna, jednakże uznaniowy charakter decyzji dotyczących umorzenia należności uzasadnia treść podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Odnosząc się do wnioskowanego przez skarżącego uznania okresu 2000-2001 za okres nieskładkowy z uwagi na fakt, iż zainteresowany nie prowadził wówczas działalności gospodarczej, organ podniósł, że skarżący – pomimo przysługującego mu prawa – nie złożył odwołania od decyzji ZUS z dnia [...] marca 2009 r., o numerze [...], ustalającej wysokość zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.P. wniósł o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2010 r. Ponownie zakwestionował okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu oraz wysokość kwoty zadłużenia. Wyjaśnił, iż w okresie od 2000 do 2001 r. nie prowadził działalności gospodarczej zaś należne, a nieopłacone składki z tytułu prowadzonej działalności, to suma [...] zł, (przy czym 10% tej kwoty zostało już uiszczone), a nie jak wskazuje organ [...] zł. Ponadto wskazał, iż składki dotyczące ww. okresu uległy już przedawnieniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Okoliczności tej nie kwestionuje również sam skarżący. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. (Dz.U Nr 141 poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W niniejszej sprawie skarżący wskazał na przesłankę dotyczącą pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.). Podkreślenia jednakże wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia również mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Ponadto biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Podejmując decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ jest zobligowany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Jeżeli zatem - tak jak w rozpatrywanej sprawie - właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. W niniejszej sprawie organ ustalił, iż w okresie od [...] sierpnia 2006 r. do [...] lutego 2010 r. skarżący był zatrudniony najpierw w Z. S.A. w W., a następnie w związku z przejściem zakładu pracy na innego pracodawcę, w B. Sp. z o.o. Obecnie skarżący jest osobą bezrobotną, gdyż w dniu [...] lutego 2010 r. rozwiązana została umowa o pracę, na podstawie której skarżący był zatrudniony w ww. spółce. Oprócz zobowiązań z tytułu nieuiszczonych składek skarżący posiada również zobowiązania finansowe wobec C. S.A. w W. (w łącznej kwocie [...] zł), C. S.A. (kredyt konsumpcyjny w wysokości [...] zł) oraz pani J.W. (pożyczka w wysokości [...] zł). Skarżący oświadczył, iż łączna kwota spłacanych przez niego rat wynosi [...] zł. Dalej organ ustalił, iż M.P. mieszka wraz z matką – A.P., z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wysokość miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania wynosi [...] zł, jednakże obecnie, z uwagi na brak pracy, zainteresowany nie uiszcza opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Pomimo trudnej sytuacji, skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W ocenie Sądu organ w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy dokonał prawidłowej oceny sytuacji skarżącego wskazując, iż w istocie jest ona trudna lecz z uwagi na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności, nie obliguje organu do wydania decyzji zgodnej z wnioskiem zainteresowanego. Jednocześnie podkreślić należy, iż argumentacja skarżącego wskazująca, że brak pracy uzasadnia umorzenie należności jest nieprawidłowa. Fakt, iż obecnie skarżący jest osobą bezrobotną nie przekreśla jego szans na znalezienie zatrudnienia w przyszłości. Podkreślić należy, iż skarżący ma [...] lata a w zgromadzonej w sprawie dokumentacji brak jakichkolwiek informacji, dotyczących jego złego stanu zdrowia, który uniemożliwiałby wykonywanie pracy. Wobec powyższego należy wskazać, iż sytuacja skarżącego może ulec poprawie. Należy bowiem przypuszczać, iż znajdzie on zatrudnienie, gdyż jego wiek, stan zdrowia, doświadczenie zawodowe oraz miejsce zamieszkania nie wykluczają takiej możliwości. W ocenie Sądu obecny stan rzeczy ma charakter jedynie przejściowy, a zgodne z wnioskiem skarżącego umorzenie należności byłoby przedwczesne i nieuzasadnione oraz działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Sąd uznał, iż po tak zebranym i ocenionym materiale dowodowym niezbędnym dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego i wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, prawidłowym było uznanie, iż sytuacja w jakiej skarżący się znalazł jest istotnie trudna, jednakże mając na uwadze, iż umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności, zasadnym jest stanowisko organu rentowego odmawiające ich umorzenia. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, iż ma ona charakter czasowy, gdyż istnieje realna szansa na jej zmianę poprzez podjęcie zatrudnienia. Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, iż ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek za lata 2000-2001 Sąd wskazuje, iż zarzut ten jest nietrafny. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz.2074). Na podstawie art. 1 pkt 9 tejże ustawy przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., otrzymał nowe brzmienie zgodnie, z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się po upływie 10 lat. Termin ten rozpoczyna bieg od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Zgodnie z orzecznictwem, zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem (zob. wyrok SN I UK 232/04 z 5 kwietnia 2005r. OSNP 2006/1-2/26). W stosunku do tych należności zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed tą datą, czyli zgodnie z pierwotnym brzmieniem przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym należności uległy przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia (w związku z odroczeniem terminu opłacenia należności, rozłożenia na raty, podjęciem innej czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został powiadomiony dłużnik), po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W niniejszej sprawie przedmiotem odmowy umorzenia są składki za okres od 2000 do 2001 r., a zatem do tych należności mają zastosowanie przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2003 r. ustalające 10 letni okres przedawnienia, ponieważ względem tych należności 5 letni termin przedawnienia nie upłynął przed 1 stycznia 2003 r., tj. datą wejścia w życie cyt. powyżej ustawy z 18 grudnia 2002 r. Zarówno na etapie postępowania administracyjnego jaki i w złożonej do Sądu skardze skarżący kwestionował przypisywany mu okres podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz wysokość wskazanej przez organ sumy zadłużenia. Odnosząc się do powyższego wyjaśnić należy, iż kwestia odpowiedzialności z tytułu składek, jak wynika z akt sprawy, została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i nie może być kwestionowana ani podlegać badaniu w tym postępowaniu sądowym. Podsumowując wskazać należy, iż orzekające w sprawie organy przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadą czynnego udziału stron i wydały swe rozstrzygnięcia na podstawie należycie zgromadzonego materiału dowodowego, a zaskarżona decyzja spełnia warunki formalne przewidziane w art. 107 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji