V SA/Wa 1968/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... czerwca 2012 r. Nr ... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej dla wstępnie uznanych grup producentów rolnych postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 3 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił G. w D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu ... października 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Skarżącej od ww. postanowienia. Pełnomocnik Skarżącej w uzasadnieniu podniósł, iż okoliczność braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania wynika z treści formularza PPPr i dokumentów do niego załączonych. To, że strona jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność w dużych rozmiarach, nie oznacza przecież, iż nie spełnia ona przesłanek do uzyskania zwolnienia. Ocena w tym zakresie winna uwzględniać całą sytuację, w jakiej znajduje się spółka. Zwłaszcza wysokość bieżących zobowiązań kredytowych, na które przeznaczone są środki gromadzone na rachunku bankowym. Brak zapłaty zobowiązań kredytowych w terminie spowoduje dalsze problemy finansowe spółki i wpadnięcie w spiralę zadłużenia. Ponadto nawet przyznanie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie – ostatecznie - w przypadku przegrania sprawy – spowoduje poniesienie przez nią tych kosztów, a więc nie narazi Skarbu Państwa na szkodę. Jednak istotą przedmiotowego zagadnienia jest fakt, iż obecnie strona nie jest w stanie tego uczynić z uwagi na wyjątkową sytuację finansową, w jakiej się znalazła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. W związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 3 października 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) dalej ustawy: p.p.s.a., traci moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. G. Sp. z o.o. z siedzibą w D. wystąpiła na urzędowym formularzu PPPr z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi ... zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi ... zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła ... zł. Skarżąca posiada trzy rachunki bankowe ze stanem konta ... zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Skarżąca w chwili obecnej nie ma żadnej możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie, zwłaszcza wpisu od skargi. Skarżąca posiada zobowiązania wobec dostawców stan na 20.06.2012 r. – ... zł, spłaca kredyt obrotowy – na dzień 31.08.2012 r. w kwocie ...zł oraz kredyt inwestycyjny – na dzień 31.08.2012 r. w kwocie ... zł. Miesięczne obciążenia z tytułu odsetek od kredytu inwestycyjnego i obrotowego, odsetki na 30.06.2012 r. wynoszą ... zł. Do realizacji są kolejne inwestycje zgodnie z zatwierdzonym Planem Dochodzenia do Uznania przez Urząd Marszałkowski Województwa ... w T., realizacja planu do końca 2014 r. Ponadto Skarżąca oświadczyła, iż obecnie trwa sezon, członkowie grupy ponoszą duże koszty związane z zakupem nasion, środków ochrony roślin, sadzonek. Analiza oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu PPPr i załączonych do wniosku dokumentów, jak również argumentów podniesionych w sprzeciwie prowadzi do uznania, iż Spółka na prawo pomocy nie zasługuje, bowiem nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie zaznaczyć należy, iż Spółka jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, prowadzącym działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i posiadającym zarówno majątek znacznej wartości, jak i środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym. Wobec Spółki nie jest prowadzone postępowanie układowe, upadłościowe bądź naprawcze. (v. odpis z KRS k. 11-14 akt sądowych). Jako podmiot tego rodzaju, powinna zatem w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Zauważyć należy, iż zgodnie z oświadczeniem Skarżąca posiada na rachunku bankowym środki w wysokości ... zł, natomiast należny w sprawie wpis sądowy od skargi wynosi zgodnie z §2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – 200 zł. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy jest rozpatrywana w dwóch aspektach: z jednej strony uwzględniana jest wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym z drugiej zaś brane są pod uwagę jej możliwości majątkowe i finansowe. Wskazać zatem należy, iż kwota ciążących obecnie na Spółce kosztów sądowych wynosi 200 zł. Zatem nie sposób jest przyjąć, biorąc pod uwagę wykazany stan majątkowy Spółki, by przeznaczenie omawianej kwoty na koszty sądowe przekraczało jej możliwości finansowe. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08 podkreślono, iż wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (orzeczenie dostępne na stronie internetowej www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Dokonanej wyżej oceny w żaden sposób nie może zmienić to, że Spółka jako podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym jest zobowiązana z innych tytułów, jak na przykład z tytułu obowiązku zapłaty zobowiązań wobec dostawców czy spłaty kredytów. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, wydanym wprawdzie w sprawie osoby fizycznej, lecz znajdującym tym bardziej zastosowanie w sprawie Spółki, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 i art. 260 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.