V SA/Wa 2013/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2018 r. V SA/Wa 2013/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2018 r. V SA/Wa 2013/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka powołała się na wydane wobec niej przez organy celne decyzje wymiarowe dotyczące jej zobowiązań (zaległości) w podatku akcyzowym, których skutkiem było zakończenie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i rozpoczęcie procesu likwidacji. Skarżąca wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Spółka od 2013 r. nie sporządza bilansów ani też rachunków zysków i strat, ponieważ całość jej dokumentacji została zabezpieczona przez Prokuraturę Okręgową w B. (dalej: "Prokuratura"). Po otwarciu likwidacji Dyrektor Izby Celnej w S. zgłosił wierzytelność w kwocie [...] zł. Spółka oświadczyła, że w wyniku działań organów podatkowych jej sytuacja majątkowa stała się na tyle zła, że uiszczenie wpisu od skargi i pokrycie pozostałych kosztów postępowania znacznie przekracza jej możliwości finansowe, a ze względu na cofnięcie z urzędu zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego Skarżąca została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Na podstawie zarządzenia z dnia 13 grudnia 2017 r., w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie dodatkowych informacji i złożenie określonych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżąca przedstawiła zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego przez Dyrektora Izby Celnej w W., deklaracje VAT-7K za 1, 2 i 3 kwartał 2017 r., pismo Dyrektora Izby Celnej w S. z 26.01.2017 r. w sprawie zgłoszenia wierzytelności oraz fakturę korygującą. Powołując się na informacje otrzymane od likwidatora Spółki, jej pełnomocnik oświadczył, że Spółka nie składała zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2015-2016, nie posiada środków trwałych, nie sporządziła sprawozdania finansowego za rok 2016, ponieważ w tym roku nie prowadziła żadnej działalności. Z uwagi na zabezpieczenie całości dokumentacji przez Prokuraturę nie dysponuje również sprawozdaniami finansowymi za wcześniejsze lata oraz nie ma możliwości ich sporządzenia, ponieważ oryginalne dokumenty oraz zapisy cyfrowe zostały zabrane przez Straż Graniczną w B. na polecenie Prokuratury. Strona oświadczyła też, że nie posiada żadnych nieruchomości, a z ruchomości ma jedynie tytoń o przybliżonej wartości [...] zł, który jest przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz uznał, że jest on niewystarczający do dokonania oceny sytuacji finansowej Spółki, co oznacza, że Strona nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieprzyznanie jej prawa pomocy, a tym samym uniemożliwienie jej skorzystania z prawa do sądu. Strona podniosła, iż zaprezentowany w postanowieniu sposób rozumowania prowadzi do takiego rezultatu, że podmiot, który realnie potrzebuje prawa pomocy, jest tego prawa pozbawiony, gdyż nie spełnił daleko idących wymogów dokumentacyjnych. Dochodzi więc do pokrzywdzenia takiego podmiotu, a zarazem wypaczenia celu dla jakiego stworzone zostały regulacje dotyczące prawa pomocy. Zdaniem Spółki samo zgłoszenie przez organy podatkowe wierzytelności w kwocie [...] zł świadczy o tym, że nie ma ona środków na prowadzenie postępowania. Nadto Strona uważa, iż referendarz nie może zarzucać jej uchylania się od przedstawienia sprawozdania finansowego, gdyż nie dysponuje dokumentami finansowymi koniecznymi do jego sporządzenia, za co nie ponosi odpowiedzialności, bowiem zostały zabrane przez Straż Graniczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy z wysokością ciążących na nim kosztów sądowych i dokonaniu na tej podstawie oceny czy istotnie strona nie jest w stanie ich uiścić. Konieczne są więc do tego dane obrazujące całościowo sytuację finansową wnioskodawcy, które uzyskuje się z głównie z dokumentacji finansowej strony. Brak takiej dokumentacji, jej niepełność, nierzetelność czy wątpliwości co to jej prawdziwości uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, co z kolei skutkuje niemożliwością dokonania oceny w jakiej mowa wyżej. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą do nadesłania m.in. dokumentów dotyczących likwidacji Spółki np. bilansu otwarcia likwidacji, listy wierzytelności, podziału majątku Spółki, sprawozdań sporządzonych przez likwidatora, aktualnego wykazu środków trwałych Spółki, zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2015 i 2016 oraz deklaracji VAT-7 złożonych w 2017 r., pełnych sprawozdań finansowych oraz bilansu i rachunku zysków i strat za lata 2015-2016, pełnych wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu od 1 sierpnia 2017 r. do dnia otrzymania wezwania, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku, kopii raportów kasowych z okresu od 1 sierpnia 2017 r. do dnia otrzymania wezwania. Sąd podziela stanowisko referendarza, że Spółka nie przedłożyła kluczowych dla oceny jej sytuacji finansowej dokumentów, do złożenia których została wezwana, tj. dokumentów dotyczących likwidacji Spółki, takich jak bilans otwarcia likwidacji, listy wierzytelności, podziału majątku Spółki, sprawozdań sporządzonych przez likwidatora, zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2015 i 2016, sprawozdań finansowych czy wyciągów z rachunków bankowych za wskazany okres. Natomiast zgłoszenie wierzytelności wobec Strony przez organy podatkowe i jej wysokość, wbrew twierdzeniom Skarżącej, nie świadczą o jej braku środków na prowadzenie postępowania. Okoliczność ta stanowi jeden z wielu, ale nie jedyny element materiału dowodowego służący do ustalenia kondycji finansowej Spółki. Kwota ciążących na Skarżącej zobowiązań jest niewątpliwie znaczna (wielomilionowa), ale nie przesądza to automatycznie o tym, że należy przyznać jej prawo pomocy. Spółka skupiła się na wykazaniu jedynie znacznej wielkości jej pasywów, ale nie dostarczyła żadnych dokumentów odnoszących się do jej aktywów i ich, jak twierdzi, niemal całkowitego braku. Prawidłowo zatem referendarz uznał, iż brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W tym miejscu należy dodatkowo wyjaśnić, że zawarte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zatem zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rolą Sądu rozpatrującego taki wniosek jest bowiem ocena materiału dowodowego pod kątem spełnia przesłanek z art. 246 p.p.s.a., a nie poszukiwanie za Spółkę takich dowodów lub (i) okoliczności, które świadczyłyby o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Treść sprzeciwu świadczy również, iż Spółka domaga się zwolnienia jej od kosztów sądowych pomimo niedostarczenia wymaganej dokumentacji finansowej uzasadniając to niezawinioną przez siebie niemożnością ich przedłożenia oraz celami dla jakich stworzono instytucję prawa pomocy. Należy więc jeszcze raz wyjaśnić, że oceny czy podmiot potrzebuje zwolnienia od kosztów sądowych, tj. czy spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., dokonuje się jednie w oparciu o oświadczenia i potwierdzające je dokumenty finansowe wnioskodawcy, których Skarżąca nie złożyła. Przyznanie Spółce prawa pomocy pomimo niewykazania odpowiednią dokumentacją spełnienia przesłanek stanowiłoby naruszenie ww. przepisu oraz nieuzasadnione uprzywilejowanie Skarżącej w stosunku do innych wnioskodawców. Pamiętać należy, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania podmiotu z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). W myśl bowiem art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, jednak zabezpieczyła środki finansowe jedynie celem zapłaty "z góry" za usługi prawnicze świadczone przez jej pełnomocnika, ale nie zabezpieczyła – jak twierdzi – żadnych środków niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Już samo takie rozdysponowanie środków wpływa negatywnie na ocenę wniosku Spółki, gdyż wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, zwłaszcza gdy wnioskodawca domaga się uiszczenia ich za niego przez współobywateli. Skarżąca nie wykazała nadto, że nie posiada możliwości uzyskania dopłat ze strony wspólników i nie przedstawiła okoliczności towarzyszących utracie zgromadzonego w przeszłości majątku. Należy podkreślić, że Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14). Również trudności z uzyskaniem dokumentacji finansowej od Prokuratury nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla niezłożenia sprawozdania finansowego. Prokuratura zgodziła się na udostępnienie Skarżącej dokumentów ale to Spółka, zniechęcona ich ilością i sposobem przechowywania, sama ostateczne zrezygnowała z ich uzyskania. Nadto jak trafnie zauważył referendarz sądowy pełnomocnik Skarżącej nie nadesłał i w żaden sposób nie wytłumaczył z jakich powodów nie jest w stanie przedłożyć dokumentów dotyczących likwidacji Spółki (bilans otwarcia likwidacji, listy wierzytelności, podziału majątku Spółki, sprawozdań sporządzonych przez likwidatora), które przecież winny znajdować się w dyspozycji likwidatora. Sąd podzielił zatem stanowisko starszego referendarza sądowego zgodnie z którym Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, że nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem konstytucyjna gwarancja prawa do sądu nie ma charakteru absolutnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.