V SA/Wa 2026/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek: oddala skargę. Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi G. S. (dalej: "Skarżący", "Strona" lub "Wnioskodawca") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] z [...] lipca 2017 r. nr [...]odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] czerwca 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] wpłynął wniosek G. S. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne - za okres: marzec 2005 r., od sierpnia 2006 r. do kwietnia 2008 r., ubezpieczenie zdrowotne - za okres: styczeń 2005 r., marzec 2005 r., od sierpnia 2006 r. do kwietnia 2008 r. i Fundusz Pracy - za okres: styczeń 2005 r., marzec 2005 r., od sierpnia 2006 r. do kwietnia 2008 r. Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] wydał [...] lipca 2017 r. decyzję Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą Wnioskodawca zobowiązany był do opłacania składek. Podkreślono, że obowiązek opłacania składek istnieje przez cały okres prowadzenia działalności, bez względu na osiągane przychody i czynniki zewnętrzne. Ustalono, że w toku prowadzenia działalności gospodarczej Skarżący nie wywiązywał się z tego obowiązku i powstała zaległość objęta wnioskiem. Przypomniano również, że od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę. Po analizie akt sprawy stwierdzono, że uwzględniając przesłankę wskazaną w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład nie miał możliwości orzeczenia o nieściągalności zobowiązania. Zakład nie znalazł również podstaw do umorzenia zaległości składowych na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Zgodnie z przysługującym uprawnieniem, G. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności. Zaskarżoną do Sądu decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2017 r. Organ podniósł, że w toku przeprowadzonego do wniosku pierwszorazowego postępowania ustalono, że wnioskodawca figuruje w Ewidencji Ksiąg Wieczystych jako właściciel na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], o pow. 1200,00 m2, nr [...], na której Zakład dokonał wpisu hipoteki na zaległości składkowe, co w przyszłości może zaspokoić wierzyciela z przedmiotowej nieruchomości. Wskazał, że Dyrektor [...]Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] jako organ egzekucyjny obecnie nie prowadzi postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości składkowych. W związku z tym stwierdził, że nie jest oczywiste, że w przypadku jego wdrożenia nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia. Podkreślił również, że z akt sprawy nie wynika również, by w stosunku do Wnioskodawcy prowadzone było postępowanie upadłościowe czy likwidacyjne. Organ na podstawie złożonego przez Stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z [...] czerwca 2017 r. ustalił, że Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – E. S., która uzyskuje dochód w wysokości 900,00 zł netto. Wnioskodawca twierdzi, że nie posiada źródła dochodu i zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W oświadczeniu Skarżący wskazał, że rodzina ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 850,00 zł oraz na koszty leczenia - 200,00zł. Dodatkowo poinformował, że spłaca kredyt w ratach po 262,05 zł miesięcznie. Organ stwierdził, że wskazywany dochód jest niższy, niż minimum socjalne ustalone dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. ZUS podkreślił, że wykazywany przez Skarżącego dochód rodziny jest niższy od deklarowanych wydatków. Podniósł, iż pomimo trudnej sytuacji materialnej Wnioskodawca nie korzystał ze wsparcia finansowego z Ośrodka Pomocy Społecznej, instytucji której zadaniem jest świadczenie pomocy społecznej osobom i rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, a nie są w stanie pokonać jej wykorzystując własne środki i możliwości. Podkreślił, że we wniosku pierwszorazowym Wnioskodawca poinformował, że ponosi wysokie koszty finansowe (nieuwzględnione w wykazanych wydatkach w oświadczeniu) w związku z korzystaniem z usług adwokatów i prowadzeniem licznych spraw sądowych. Z tego względu organ uznał, że Wnioskodawca posiada środki finansowe, z których reguluje zobowiązania, w tym dotyczące spłaty kredytu. W tej sytuacji ZUS stwierdził, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie zaległości składkowych, pozbawiłoby wnioskodawcę i współmałżonkę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Organ zauważył, iż Wnioskodawca w złożonych wnioskach powoływał się na problemy zdrowotne związane z kręgosłupem oraz nadciśnieniem tętniczym. Do akt sprawy dołączył orzeczenie Lekarza z Orzecznika ZUS z [...] grudnia 2006r. i z [...] Stycznia 2007r. oraz opinię biegłego ortopedy i neurologa z 21 czerwca 2007 r. Podniósł, że z orzeczeń wynika, że Wnioskodawca został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do czerwca 2007r. W związku ze stanem zdrowia Skarżący ubiegał się o świadczenie rentowe, które ze względu na brak wymaganych okresów składkowych nie zostało przyznane. Organu wskazał, że Wnioskodawca nie przedłożył żadnych informacji na temat swojego aktualnego stanu zdrowia, w tym dokumentów poświadczających ewentualny całkowity brak możliwości świadczenia pracy. Podkreślił, że Wnioskodawca ostatnio był zgłoszony do ubezpieczeń w związku ze świadczeniem pracy w okresie od 1 października 2015 r. do 1 sierpnia 2016 r. Podniósł, że obecnie Skarżący (od [...] sierpnia 2017 r.) jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, a zatem można uznać, że jako osoba bezrobotna poszukuje zatrudnienia i jest gotowy do jego podjęcia. Organ uznał zatem, że Wnioskodawca nie udowodnił, by stan zdrowia uniemożliwiał świadczenie pracy i uzyskiwanie dochodu. Organ stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła żadna z przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963; ze zm.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) umożliwiająca umorzenie należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko co do swej trudnej sytuacji osobistej i materialnej polemizując z ustaleniami zawartymi w zaskarżonej decyzji. Wskazał również, że od [...] sierpnia 2016 r. ma stwierdzoną niepełnosprawność umiarkowaną, dołączył do skargi kserokopię orzeczenia oraz inne dokumenty m. in. orzeczenie orzecznika ZUS z [...] czerwca 2016 r., z 15 grudnia 2006 r. [...] stycznia 2007 r.; opinia biegłego sądowego z [...] czerwca 2007 r. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa przez organ orzekający, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji. Przypomnieć należy, że skarżący wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.). W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując treść tego przepisu należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na użycie przez ustawodawcę sformułowania "Zakład może umorzyć", przez co decyzje wydawane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Wyjaśnienia wymaga więc, że uznanie administracyjne oznacza co do zasady możliwość wyboru przez organ konsekwencji prawnej w określonym stanie prawnym i faktycznym. Innymi słowy, decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny zadecydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego. (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2048/12). Ustalenie, czy strona wypełnia powyższe przesłanki wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego. Rozstrzyganie na zasadzie uznania administracyjnego jest bowiem swoistym wyzwaniem dla organu, który dla uniknięcia zarzutu działania dowolnego, według własnego "widzimisię", zobowiązany jest przeprowadzić szczególnie starannie postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy (E. Iserzon [w:] E. Iserzon. J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, teksty, wzory i formularze; wyd. Prawnicze Warszawa 1970 r., str. 49 - 51). Należy jednak zauważyć, że w zależności od przedmiotu postępowania i całokształtu okoliczności sprawy administracyjnej różnie przedstawia się obowiązek organu w zakresie gromadzenia dowodów i pomimo, że co do zasady obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i zebranie niezbędnych dla rozstrzygnięcia dowodów spoczywa na organie, to w pojedynczych sprawach inicjatywa dowodowa obciążać będzie przede wszystkim stronę postępowania. Tak ma się rzecz w przypadku spraw z wniosku o umorzenie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że to zobowiązany musi wykazać, że nie jest w stanie opłacić tych należności z podanych tam powodów. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ wnikliwie zapoznał się z wnioskiem Skarżącego wraz z załączonymi do niego dokumentami oraz włączył do akt dokumenty zawierające dane znane organowi z urzędu. W zaskarżonej decyzji ZUS dokładnie wskazał, które dokumenty wziął pod uwagę w toku ustalania sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego - były to wszystkie dokumenty przedłożone przez niego oraz zebrane przez ZUS z urzędu. Wymaga wyjaśnienia, że opisując w decyzji ustalony stan faktyczny sprawy i wyjaśniając wyciągnięte na tej podstawie wnioski organ przedstawił poprawny logicznie wywód, który znajduje odzwierciedlenie w wykorzystanych do wnioskowania danych. Nie ma, więc potrzeby opisywania każdego dowodu i wniosku, do którego prowadzi z osobna, tym bardziej, że często w oparciu o kilka dowodów ustala się jeden fakt lub okoliczność. Najważniejsze jest natomiast, aby dowody na podstawie których dokonano rozstrzygnięcia, były wiarygodne. Stwierdzając, że ZUS nie naruszył przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd mógł dokonać merytorycznej oceny prawidłowości wniosków wyciągniętych przez organ ze zgromadzonej dokumentacji i zasadności uznania, że skarżący nie wypełnił przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, iż Skarżący nie wykazał przekonująco, że ze względu na sytuację rodzinną oraz sytuację materialno-bytową nie jest w stanie uregulować zadłużenia w dłuższym okresie czasu, chociażby w ramach zawartego z ZUS układu ratalnego, oraz że rozwiązanie takie spowoduje brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ słusznie zauważył, że z dokumentów przedstawionych przez Skarżącego wynika, iż jego wydatki przekraczają osiągany dochód (wynagrodzenie żony). Skarżący nie wyjaśnił tej okoliczność, chociaż mógł to zrobić na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się kwestii stanu zdrowia Skarżącego, należy zauważyć, że złożone na etapie postępowania przed organami dokumenty dotyczył lat ubiegłych, a nie chwili obecnej. Skarżący aktualne dokumenty złożył dopiero razem ze skargą. Organ nie miał z tego względu możliwości ustalenia czy zweryfikowania takich informacji i wzięcia ich pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy. Jedynymi przedstawionym przez Skarżącego dokumentem było oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, mimo tego, że organ informował skarżącego o możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Organ słusznie zauważył, iż oceniając sytuację materialną osoby zobowiązanej należy wziąć pod uwagę także fakt posiadania ewentualnych składników majątkowych. Skarżący w obecnej chwili nie uzyskuje dochodu jednakże posiada nieruchomość, na której organ dokonał zabezpieczenia wierzytelności ZUS. Organ prawidłowo też wskazał, że w stosunku do Skarżącego nie wystąpiły przewidziane prawem przesłanki do umorzenia zadłużenia. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy. Skarżący miał zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja zawierał wymagane uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. Sąd stanął na stanowisku, że w kontrolowanej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z obowiązku tego, organ wywiązał się w sposób należyty. Sąd nie stwierdza, by w sprawie doszło do złamania reguł postępowania administracyjnego lub przepisów prawa materialnego. Podsumowując Sąd zwraca też uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego m.in. na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.