V SA/Wa 203/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2008 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... listopada 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; Uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia ... lutego 2007r. E. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z wnioskiem o umorzenie wszystkich postępowań egzekucyjnych i wszystkich powstałych długów. Wyjaśnił, iż podstawą żądania jest jego obecny zły stan zdrowia oraz fakt umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowań egzekucyjnych potwierdzający brak możliwości pokrycia zobowiązań i niemożliwość uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Decyzją z dnia ... sierpnia 2007r. o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 tekst jednolity z 2007r. z późniejszymi zmianami) - dalej powoływana jako "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres ... . W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż E. K. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, pozostającą na wyłącznym utrzymaniu żony, z którą aktem notarialnym z dnia ...07.2001 nr ...zawarł umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej. ZUS wskazał ponadto, że pomimo orzeczenia lekarza orzecznika o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w dniu ...05.2006 odmówiono wnioskodawcy świadczenia rentowego ze względu na zbyt krótkie okresy składkowe i nieskładkowe. Odnosząc się natomiast do sytuacji majątkowej dłużnika wyjaśnił, że jest on właścicielem samochodu osobowego marki O. ... rok produkcji ..., a wraz z małżonką jest współwłaścicielem nieruchomości o nr KW ..., na której ustanowiono hipoteki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego w W., Banku S. w P. oraz P. O/ K. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na podstawie oceny załączonych do sprawy dokumentów organ stwierdził również, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a powołanej ustawy na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Pismem z dnia ... sierpnia 2007 r. E. K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu stwierdził, że wydana decyzja z dnia ...08.2007r. jest dla niego krzywdząca, oraz że jedynym jego majątkiem jest współwłasność domu, w którym obecnie zamieszkuje. Decyzją z dnia ... listopada 2007 r. o nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2007r., powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071, tekst jednolity z późniejszymi zmianami) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podtrzymując argumentację zawartą w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji, organ odwoławczy dodał, że pomimo swojej trudnej sytuacji materialnej wnioskodawca nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a dokonana analiza zebranego materiału dowodowego wykazała, iż rozstrzygnięcie organu I instancji było zasadne oraz zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Zdaniem Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) w sprawie nie można mówić o całkowitej nieściągalności gdyż E. K. posiada majątek o wartości egzekucyjnej w postaci nieruchomości zapisanej w KW ...., na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma ustanowione hipoteki. Ponadto z wypisu z Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia ...04.2007r. wynika, iż jest on właścicielem samochodu O. ...rocznik ...r. Z analizy akt sprawy wynika również, iż wnioskodawca posiada zobowiązania publicznoprawne z tytułu podatków oraz zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu kredytów bankowych, które to należności są zabezpieczone hipotekami w KW .... Prezes ZUS podniósł także, że małżonka E. K. uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie ... zł, a stan faktyczny sprawy daje podstawę do twierdzenia, że spłata należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. Wskazał również, że pismem z dnia ...05.2007r. Zakład zawiadomił wnioskodawcę o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie, co do zebranych dowodów i materiałów dowodowych oraz zgłoszonych żądań. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący E. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie przedawnienia zobowiązań z tytułu składek. W jej uzasadnieniu podniósł, że organ powołuje się na okoliczności niezgodne ze stanem faktycznym, nie brał bowiem pod uwagę jego stanu majątkowego oraz stanu jego zdrowia powstałym po przebytym [...]. Zdaniem skarżącego wydana decyzja z dnia ...11.2007r. jest stricte uznaniowa i stronnicza, ponieważ nie uznaje argumentów strony. W dalszej części uzasadnienia skargi wskazał na okoliczność przedawnienia składek wobec ZUS w oparciu o przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do swojej sytuacji materialnej wyjaśnił, że opisany w decyzjach samochód nie jest obecnie jego własnością bowiem został przejęty przez komornika za długi wobec US i ZUS-u. Organ natomiast wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania administracyjnego nie powiadamiając go o postępowaniu dowodowym i pozbawiając go czynnego udziału w sprawie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia ... marca 2008r. (k. ... akt sądowych) skarżący ponowił zarzuty zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego. Tym samym Sąd podziela zarzut skarżącego zawarty w skardze, a dotyczący niezgodnego z prawem ustalenia okoliczności faktycznych sprawy. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, iż wnioskiem z dnia ... lutego 2007r. E. K. wnosił o umorzenie wszystkich zobowiązań wobec Zakładu, natomiast zaskarżoną decyzją z dnia ...11.2007r. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych do roku 1998. Brak jest jednak w zaskarżonej decyzji wyjaśnień jakich zadłużeń dotyczy wniosek strony, za jaki okres i czy powstałe zadłużenie obejmowało również inne lata, a jeśli tak, to dlaczego zostały one pominięte przy rozstrzyganiu sprawy. Z oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie procesowym z dnia ...06.2007r. (k-... i ... akt administracyjnych) wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. dnia ...12.2006r. wydał postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych wobec majątku zobowiązanego obejmującego zaległość za lata ...-.... Orzekając ponownie w sprawie Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) nie wyjaśnił przedmiotowej kwestii i nie ustosunkował się do powyższej, istotnej w kontekście umorzenia składek ubezpieczeniowych okoliczności podnoszonej przez skarżącego, a dotyczącej jego stanu majątkowego. W piśmie zatytułowanym "wniosek o umorzenie należności składkowych w sprawie ..." (k-... akt adm.) stwierdzono jedynie, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy ubezpieczeniowej ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wydając postanowienie o nieściągalności nie uwzględnił faktu posiadania przez zobowiązanego nieruchomości. Powyższe winno znaleźć dokładniejsze odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a pominięcie tego faktu jest w ocenie Sądu istotnym naruszeniem prawa w tym m.in. art. 7 i 77 Kpa bowiem organ wydając rozstrzygnięcie nie ustosunkował się do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie wyjaśniono również jakimi tytułami egzekucyjnymi obejmowano powstałe zaległości podatkowe, za jakie okresy i na czym polegały działania Naczelnika Urzędu Skarbowego. Z akt sprawy wynika tylko, że pierwsze tytuły skierowano do skarżącego w 1995r. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla sprawy choćby ze względu na instytucję przedawnienia, która powinna być rozpoznana z urzędu. Ponadto Sąd zwraca uwagę, iż E. K. prowadził działalność gospodarczą od ...03.1985r., w postaci spółki cywilnej "U.", która to działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej decyzją z dnia ...01.2005r. Jeśli była to w swym czasie jedyna działalność gospodarcza jaką prowadził skarżący to zakres powstałego zadłużenia z tytułu składek obejmował również okres działalności spółki. Winno tym samym być wyjaśnione w zaskarżonej decyzji za jaki okres i w jakiej wysokości powstałe zadłużenie dotyczy samego skarżącego, a w jakiej wysokości dotyczy nieistniejącej już spółki "U.", której E. K. był jednym ze wspólników. Z protokołu z dnia ...12.2004r. wynika, iż spółka z dniem ...12.2004r. uległa rozwiązaniu, jednak organ odwoławczy orzekając w sprawie nie przeanalizował powyższego protokołu m.in. w zakresie ewentualnego ustalenia podziału zaległych należności wobec ZUS na osobę skarżącego i na spółkę cywilną "U.". W tym miejscu Sąd zwraca uwagę na treść art. 108 i art. 115 Ordynacji podatkowej i na konieczność zajęcia przez organ stanowiska w tej mierze i oceny znaczenia dla sprawy treści uchwały wspólników z ...12.2004r. Nie wyjaśniono również, czy powstała kwota zadłużenia dotyczy także zatrudnionych pracowników, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., art. 28 nie ma zastosowania jedynie do części składek płaconych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, czyli do części płaconej przez pracowników. Należności zaś z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika podlegają umorzeniu na zasadach ogólnych. Z postanowienia sądu Okręgowego w P. z dnia ....08.2007r. (k-... akt adm.) wynika, że prowadzone jest również postępowanie przed sądem powszechnym przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, której stroną jest E. K., a przedmiotem sprawy jest ustalenie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Rozpoznając zatem ponownie sprawę, Prezes ZUS powinien także wyjaśnić, czy zawisła przed Sądem Okręgowym sprawa odnosi się do kwestionowanego w niniejszej sprawie okresu dotyczącego umorzenia zaległości wobec ZUS, czy jest niezależnym, innym toczącym się postępowaniem w sprawie. Oceniając powyższe, zdaniem Sądu koniecznym jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego (dowodowego) we wskazanym zakresie, bowiem powołane okoliczności mogą mieć istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Prezes ZUS jako organ II instancji może również prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Rolą bowiem organu jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie i bez względu na to, czy materiał dowodowy został wzbogacony w stosunku od daty orzekania przez organ pierwszej instancji, czy też jest taki sam. Analizując ponadto zaskarżoną decyzję należy dodać, że E. K. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z uwagi na przebyty [...] jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, (dowód: k-... akt adm. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia ... maja 2006r.). Nie posiada świadczenia rentowego, a wraz z żoną K. K. związany jest umową ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej. Jedynym źródłem dochodu dwuosobowej rodziny jest miesięczne wynagrodzenie za pracę małżonki K. K. w wysokości ... zł brutto, zaś miesięczne koszty utrzymania rodziny zobowiązanego (stałe wydatki) to około ... zł. Tym samym w ocenie Sądu nie jest pewne, czy środki jakimi dysponuje małżonka skarżącego są wystarczające do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych swoich i swojego męża, jak i do udzielanej mu pomocy, do świadczenia której obowiązana jest na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że zgodnie z powołanym art. 23 Kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozpoznając zatem ponownie sprawę organ drugiej instancji winien dokładnie ustalić możliwości finansowe E. i K. K. po odjęciu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem dwuosobowej rodziny. Winien również odnieść się do udokumentowanego (k. ... akt adm.) przez skarżącego poważnego i długotrwałego uszczerbku na zdrowiu w kontekście możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia i ewentualnych kosztów związanych z jego rehabilitacją. Ponadto Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) w oparciu o przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych winien również rozważyć, czy zachodzi okoliczność przedawnienia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, na co powołuje się skarżący zarówno w skardze jak i w piśmie procesowym z dnia ... marca 2008r. Powyższe winien ustalić, po wyjaśnieniu kwestii związanych z ustaleniem okresu i wysokości powstałego zadłużenia dotyczącego osoby skarżącego. Po ustaleniu bowiem wskazanych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszenia prawa w postaci pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w sprawie, tj. art. 10 Kpa. Zarówno organ I jak i II instancji informował skarżącego o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Świadczy o tym m.in. pismo ZUS z dnia ...05.2007. o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, które zostało doręczone skarżącemu E. K. ....05.2007r. (k-... akt adm.). Zawiadomieniem zaś z dnia ...09.2007r. oraz pismem z dnia ...10.2007r. (k. ... i ... akt adm.) skarżący ponownie został poinformowany o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów dowodowych oraz zgłoszonych żądań. Tym samym nie naruszono zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Z wyżej opisanych jednak powodów tj. z uwagi na naruszenie w toku postępowania administracyjnego art. 7, art. 8, art. 77 § 1 Kpa w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia spraw, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1