V SA/Wa 2052/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. O. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. J. O. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Ministra Finansów z [...] października 2009r. złożył wniosek (uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z 24 lutego 2010r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z dorosłą, studiującą w W. córką, posiada dom o powierzchni 59 m2 w B., mieszkanie (spółdzielcze lokatorskie), dom w budowie (jako majątek dorobkowy z kredytem 600.000 złotych i nieruchomość gruntową o powierzchni 0,8511 ha. Utrzymuje się z renty strukturalnej w wysokości 1755,26 złotych. Oświadczył, iż nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał także, iż ponosi znaczne koszty na leczenie swoich dolegliwości. Do wniosku załączył faktury za leki na kwotę 39,47 złotych (20.02.2010r.), 180,20 złotych (29.01.2010r.), 85,46 złotych (6.10.2009r.), 46,20 zł (17.08.2009r.), 65,97 zł ( 7.04.2009r.). W dodatkowym oświadczeniu wyjaśnił, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: wyżywienie 450 złotych, leczenie – 200 złotych, opłata za mieszkanie – 473 złotych, gaz i energia elektryczna - 180 złotych, telefon - 35 złotych, Internet – 45 złotych, KRUS – 210 (kwartalnie). Wizyty u lekarzy specjalistów – 150 złotych. Wskazał, iż zarówno on jak i córka nie posiadają oszczędności pieniężnych, lokat, przedmiotów wartościowych itp. Stwierdził, iż córka sporadycznie dorabia w wakacje, jednakże skarżący dokładnie nie orientuje się w tym zakresie, ponadto zaciągnęła kredyty w wysokości 3145 [...] (2008 rok) i 3215 [...] (2009 rok). Dodatkowo podał, iż zarówno on, jak i brat córki częściowo pokrywa koszty utrzymania córki za granicą. Wyjaśnił, iż we wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy domach i mieszkaniu nikt nie mieszka, poza skarżącym i jego córką, która przyjeżdża do Polski co najmniej trzy razy w roku. Podał także, że nie składał zeznań podatkowych za lata 2008 i 2009 oraz, że obecnie umowa kredytu bankowego jest w formie ugody i obecnie jest negocjowana z bankiem. Do pisma załączył wyciągi z rachunku bankowego z saldem końcowym 42,13 złotych, 0,11 USD, 40,63 złotych oraz dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki w tym za energię elektryczną, gaz. Postanowieniem z 25 marca 2010r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., iż skarżący mimo wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów, ich nie nadesłał. W szczególności nie nadesłał umowy kredytu w wysokości 600 tys. złotych, aktualnego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Bank [...] S.A. (nadesłany posiadał datę 6.10.2003r.). W związku z powyższym nie można było ustalić, czy skarżący nadal posiada rachunek, a jeśli tak to jaki jest obecnie jego stan. Podobnie oceniono fakt nie nadesłania umowy kredytu w wysokości 600.000 złotych. W tym również przypadku nie można było ustalić, czy skarżący reguluje raty ww. kredytu, czy został on zaciągnięty przez samego skarżącego, czy nadal buduje dom, co w końcu stanowiło zabezpieczenie udzielonego kredytu. Oświadczenie skarżącego cyt. "umowa kredytu w formie ugody jest negocjowana z bankiem" nic nie wyjaśniała i nie pozwalała na dokonanie ustaleń odnośnie zdolności skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych. Dodatkowo referendarz sądowy podniósł, iż skarżący podaje, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z córką, jednakże z dodatkowego oświadczenia wynikało, że córka samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, gdyż zaciągnęła na swoje utrzymanie kredyty, a sam skarżący we wniosku nie podaje konkretnych kwot, które przeznacza na utrzymanie córki za granicą. W końcu zwrócił także uwagę na fakt, iż skarżący posiada bardzo duże możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu, których nie wykorzystuje. Mianowicie posiada bardzo duży majątek, w postaci nieruchomości gruntowych i domów, które mógłby np. wynająć lub wydzierżawić i z tego tytułu pokryć koszty sądowe i ustanowić profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z 28 kwietnia 2010r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego z 25 marca 2010r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, iż aktualna sytuacja materialna i życiowa wnioskodawcy przemawia za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwłaszcza, że skarżący [...] lutego 2010r. przebył kolejny [...]. Ponadto wskazał, iż poza czesnym za studia córki, ponosi inne wydatki na jej utrzymanie np. wyżywienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie: częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dodatkowym oświadczeniu i sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 28 kwietnia 2010 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż aktualne są rozważania referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z 25 marca 2010r. dotyczące nie nadesłania żądanych dokumentów. Mianowicie wnioskodawca mimo wezwania nie nadsyła umowy kredytu w wysokości 600 tys. złotych, nie nadsyła aktualnego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Bank [...] S.A. Ponadto wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza również w żaden sposób nie ustosunkował się do powyższego. W związku z powyższym nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez stronę skarżącą kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku możliwości weryfikacji złożonych oświadczeń poprzez posiadane ewentualnie środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, posiadany majątek. Należy bowiem zauważyć, iż skarżący został wezwany do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za okres trzech miesięcy. Nadesłał trzy wyciągi z rachunków, jednakże dwa były aktualne, natomiast trzeci odzwierciedlał dane na dzień 6 października 2003 rok. Składając oświadczenie w żaden sposób nie odniósł się do powyższego. W związku z powyższym nie można ustalić, czy skarżący nadal posiada ten rachunek, a jeśli tak to jaki jest obecnie jego stan. Podobnie należy również ocenić fakt nie nadesłania umowy kredytu w wysokości 600.000 złotych. W tym również przypadku nie można ustalić, czy skarżący reguluje raty ww. kredytu, czy został on zaciągnięty przez samego skarżącego, czy nadal buduje dom, co w końcu stanowiło zabezpieczenie udzielonego kredytu. Oświadczenie skarżącego cyt. "umowa kredytu w formie ugody jest negocjowana z bankiem" nic nie wyjaśnia i nie pozwala na dokonanie ustaleń odnośnie zdolności skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych. Należy wskazać, iż zażądano od wnioskodawcy dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku, a odnośnie umowy kredytu – każda ze stron tej umowy otrzymuje egzemplarz tej umowy. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Ponadto należy zauważyć jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Skarżący w sprzeciwie nie podniósł żadnych nowych okoliczności, wskazał jedynie, iż 18 lutego 2010r. przebył kolejny [...] oraz, że finansuje utrzymanie córki na studiach (poza czesnym, na które córka zaciąga kredyt). Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, iż skarżący ponownie w żaden sposób nie wykazał, mimo wezwania, w jakiej wysokości ponosi wydatki. Oświadczenia składane przez wnioskodawcę nadal budzą poważne wątpliwości. Skarżący częściowo podaje kwoty ponoszonych wydatków, jednakże nadesłane dokumenty nie potwierdzają ich wysokości. Dla przykładu należy podać koszty leków, które skarżący deklaruje w wysokości 200 złotych miesięcznie, natomiast żadna z nadesłanych faktur nie opiewa na kwotę wyższą niż 180,20 złotych (jest to kwota najwyższa, pozostałe kwoty opiewają na kwoty poniżej 100 złotych). Ponadto skarżący wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z córką, jednakże, ani z dodatkowego oświadczenia, ani sprzeciwu nie wynika, że córka prowadzi wspólne ze skarżącym gospodarstwo domowe. Należy bowiem zauważyć, iż sama córka zaciągnęła na swoje utrzymanie kredyty, a skarżący zarówno we wniosku, jak i sprzeciwie nie podaje konkretnych kwot, które przeznacza na utrzymanie córki za granicą. Na zakończenie Sąd zwraca także uwagę na fakt, iż skarżący posiada bardzo duże możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu, których nie wykorzystuje. Mianowicie posiada bardzo duży majątek, w postaci nieruchomości gruntowych i domów, które mógłby np. wynająć lub wydzierżawić i z tego tytułu pokryć koszty sądowe i ustanowić profesjonalnego pełnomocnika. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji postanowienia.