V SA/Wa 2065/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J., A. J.wspólników spółki cywilnej Apteka Polopirynka s.c. na decyzję Ministra Pracy i polityki Społecznej z dnia (...) lipca 2013 r. nr(...) w przedmiocie odmowy prawa do ubiegania się o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. J, dalej "skarżący", wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Pracy i polityki Społecznej z dnia 25 lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy prawa do ubiegania się o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A. J. Do dochodów zaliczył własną emeryturę w wysokości 1.322,64 zł oraz emeryturę otrzymywaną przez żonę w wysokości 673,69 zł. Skarżący nie zadeklarował żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że apteka, którą prowadzi z żoną przynosi straty i nie stanowi źródła dochodów. Do kosztów miesięcznego utrzymania zaliczył opłatę za czynsz (300 zł), opłatę za energię elektryczną (200 zł), wodę i ścieki (180 zł), telefon (145 zł), telewizję (41 zł). Ponadto skarżący wydaje około 360 zł miesięcznie na leki i konsultacje lekarskie. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył PIT-36 za rok 2012, decyzje o waloryzacji emerytury, rozliczenie dochodu za okres od stycznia do września 2013 r., dokumenty "potwierdzające kredyt odnawialny w kwocie 91.000 zł". Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, pismem z 30 października 2013 r. skarżącego wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez Sąd. W odpowiedzi skarżący przedstawił wyciągi bankowe z rachunków bankowych (własnego oraz żony), dokumenty potwierdzające stan zdrowia skarżącego i jego żony, dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Oceniając zasadność zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych oraz przyznania mu prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto na skarżącym ciąży solidarny obowiązek zapłaty wpisu sądowego od skargi w innym zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym również w kwocie 200 zł. Zauważyć należy, że skarżący posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości netto 1.322,64 zł. Jego żona otrzymuje emeryturę w kwocie 673 zł. Skarżący oszacował, że miesięczny koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi 1.226 zł. Skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające dokonywanie opłat z tytułu zużycia energii elektrycznej (około 140 zł w dwumiesięcznych okresach rozliczeniowych), korzystania z telefonu i telewizji (150,30 zł, 129,30 zł i 131,08 zł), wody i odprowadzania ścieków (około 180 zł miesięcznie). Do składanych wyjaśnień skarżący załączył również liczne zaświadczenia lekarskie i karty informacyjne leczenia dokumentujące stan zdrowia skarżącego i jego żony oraz faktury dokumentujące zakup leków. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego miesięczny wydatki na leki i konsultacje lekarskie wynoszą około 360 zł miesięcznie. Przedstawione dokumenty potwierdzają, że miesięczne koszty utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą około 866 zł, a wskazana kwota nie obejmuje kosztów wyżywienia i nieudokumentowanej opłaty czynszowej. Skarżący wraz z żoną prowadzą również działalność gospodarczą, która według skarżącego nie stanowi źródła dochodu, ponieważ generuje straty. Z załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy deklaracji podatkowych wynika, że 2012 r. strata na działalności gospodarczej wyniosła 28.305, 15 zł, w tym 19.813,60 zł w części przypadającej na skarżącego. W 2013 r. za okres od stycznia do września działalność przyniosła stratę w wysokości 16.800,46 zł. Z nadesłanych wyciągów bankowych (skarżącego i jego żony) wynika, że na konto A. J. wpływają środki z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości 673,69 zł, a rachunek w dniu 31 października 2013 r. wykazywał saldo dodatnie w wysokości 178,24 zł. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, że na jego konto wpływają środki ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1.322,64 zł, a ponadto – co wynika ze złożonych wyjaśnień – kwoty przekazywane z tytułu refundacji. Rachunek bankowy w dniu 31 października 2013 r. wykazywał saldo dodatnie w wysokości 1.050,75 zł i został zasilony również środkami z kredytu gotówkowego w wysokości 7.600 zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, skarżący wraz z żoną posiadają również kredyt w koncie (kredyt odnawialny), a więc rachunek bankowy dający potencjalną możliwość pobierania środków pieniężnych do określonego limitu. W przypadku konta bankowego prowadzonego dla Apteki Polopirynka limit kredytu odnawialnego wynosi 91.000 zł, został wykorzystany w kwocie 90.993,87 zł i taki też jest wynik ujemnego salda na rachunku. Wskazane przez skarżącego informacje dowodzą, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, które jest wystarczające do uiszczenia stałych kosztów utrzymania. Prowadzi również działalność, która przynajmniej od 2012 r. przynosi stratę, ale nie oznacza to, że skarżący nie obraca środkami pieniężnymi, ponieważ ponosi w związku z tą działalnością koszty, ale uzyskuje również przychody. Z tych względów nie można uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w konsekwencji nie jest uzasadnione przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadne jest natomiast rozważenie, czy sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, co jest dopuszczalne, jeśli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powołane regulacje prawne, jak i stan faktyczny sprawy zasadne jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy, poprzez jej zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sadowego, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, a w dwóch sprawach, które zawisły przed tut. Sądem w związkami ze złożonymi skargami wynosi 400 zł. W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną stwierdzić należy, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, iż uzasadnia umożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem bez ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Rozpoznając wniosek skarżącego w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów lub braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11 oddalających zażalenia skarżącego na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 929/10 przyznające skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.