V SA/Wa 2065/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.i J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J., A. J. wspólników spółki cywilnej Apteka Polopirynka s.c. na decyzję Ministra Pracy i polityki Społecznej z dnia (...) lipca 2013 r. nr(...) w przedmiocie odmowy prawa do ubiegania się o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. J., dalej "skarżąca", wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Pracy i polityki Społecznej z dnia (...) lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy prawa do ubiegania się o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego. Z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem J. J. Do dochodów zaliczyła własną emeryturę w wysokości 673,69 zł oraz emeryturę otrzymywaną przez męża w wysokości 1.322,64 zł. Skarżąca nie wskazała żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że apteka, którą prowadzi z mężem przynosi straty i nie stanowi źródła dochodów. Do kosztów miesięcznego utrzymania zaliczyła opłatę za czynsz (300 zł), opłatę za energię elektryczną (200 zł), wodę i ścieki (180 zł), telefon (145 zł), telewizję (41 zł). Ponadto skarżąca wydaje około 360 zł miesięcznie na leki i konsultacje lekarskie. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca załączyła PIT-36 za rok 2012, decyzje o waloryzacji emerytury, rozliczenie dochodu za okres od stycznia do września 2013 r., dokumenty "potwierdzające kredyt odnawialny w kwocie 91.000 zł". Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, pismem z 30 października 2013 r. skarżącą wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez Sąd. W odpowiedzi skarżąca przedstawiła wyciągi bankowe z rachunków bankowych (własnego oraz męża), dokumenty potwierdzające stan zdrowia skarżącej i jej męża, dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Oceniając zasadność zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych oraz przyznania jej prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto na skarżącej ciąży solidarny obowiązek zapłaty wpisu sądowego od skargi w innym zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym również w kwocie 200 zł. Zauważyć należy, że skarżąca posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości netto 673 zł. Jej mąż otrzymuje emeryturę w kwocie 1.322,64 zł. Skarżąca oszacowała, że miesięczny koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi 1.226 zł. Skarżąca przedstawiła dokumenty potwierdzające dokonywanie opłat z tytułu zużycia energii elektrycznej (około 140 zł w dwumiesięcznych okresach rozliczeniowych), korzystania z telefonu i telewizji (150,30 zł, 129,30 zł i 131,08 zł), wody i odprowadzania ścieków (około 180 zł miesięcznie). Do składanych wyjaśnień skarżąca załączyła również liczne zaświadczenia lekarskie i karty informacyjne leczenia dokumentujące stan zdrowia skarżącej i jej męża oraz faktury dokumentujące zakup leków. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej miesięczny wydatki na leki i konsultacje lekarskie wynoszą około 360 zł miesięcznie. Przedstawione dokumenty potwierdzają, że miesięczne koszty utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą około 866 zł, a wskazana kwota nie obejmuje kosztów wyżywienia i nieudokumentowanej opłaty czynszowej. Skarżąca wraz z mężem prowadzą również działalność gospodarczą, która według skarżącej nie stanowi źródła dochodu, ponieważ generuje straty. Z załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy deklaracji podatkowych wynika, że 2012 r. strata na działalności gospodarczej wyniosła 28.305, 15 zł, w tym 8.491,55 zł w części przypadającej na skarżącą. W 2013 r. za okres od stycznia do września działalność przyniosła stratę w wysokości 16.800,46 zł. Z nadesłanych wyciągów bankowych (skarżącej i jej męża) wynika, że na konto A.J. wpływają środki z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości 673,69 zł, a rachunek w dniu 31 października 2013 r. wykazywał saldo dodatnie w wysokości 178,24 zł. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego J.J. wynika, że na jego konto wpływają środki ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1.322,64 zł, a ponadto – co wynika ze złożonych wyjaśnień – kwoty przekazywane z tytułu refundacji. Rachunek bankowy w dniu 31 października 2013 r. wykazywał saldo dodatnie w wysokości 1.050,75 zł i został zasilony również środkami z kredytu gotówkowego w wysokości 7.600 zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, skarżąca wraz z mężem posiadają również kredyt w koncie (kredyt odnawialny), a więc rachunek bankowy dający potencjalną możliwość pobierania środków pieniężnych do określonego limitu. W przypadku konta bankowego prowadzonego dla Apteki P. limit kredytu odnawialnego wynosi 91.000 zł, został wykorzystany w kwocie 90.993,87 zł i taki też jest wynik ujemnego salda na rachunku. Wskazane przez skarżącą informacje dowodzą, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu, ale nie jest ono wysokie. Koszty utrzymania ponosi wspólnie z mężem, który otrzymuje świadczenie emerytalne w większej kwocie. Prowadzi również działalność, która przynajmniej od 2012 r. przynosi stratę, ale nie oznacza to, że skarżąca nie obraca środkami pieniężnymi, ponieważ ponosi w związku z tą działalnością koszty, ale uzyskuje również przychody. Z tych względów nie można uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w konsekwencji nie jest uzasadnione przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadne jest natomiast rozważenie, czy sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, co jest dopuszczalne, jeśli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powołane regulacje prawne, jak i stan faktyczny sprawy zasadne jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy, poprzez jej zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sadowego, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, a w dwóch sprawach, które zawisły przed tut. Sądem w związkami ze złożonymi skargami wynosi 400 zł. W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną stwierdzić należy, że sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, iż uzasadnia umożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem bez ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Rozpoznając wniosek skarżącej w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów lub braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11 oddalających zażalenia skarżącego na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 929/10 przyznające skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.