V SA/Wa 2065/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J. i A. J. - wspólników spółki cywilnej A. s.c. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... lipca 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy prawa do ubiegania się o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. J. (dalej: "skarżąca" lub "strona") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z 12 grudnia 2013 r. referendarz sądowy w wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie zwolnił skarżącą od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z 24 stycznia 2014 r. zatytułowanym "zażalenie" strona zawarła sprzeciw od powyższego postanowienia w zakresie nieprzyznania pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W orzeczeniu z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na fakt, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Do dochodów zaliczyła własną emeryturę w wysokości ... zł oraz emeryturę otrzymywaną przez męża w wysokości ...zł. Skarżąca nie zadeklarowała żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że apteka, którą prowadzi z mężem przynosi straty i nie stanowi źródła dochodów. Do kosztów miesięcznego utrzymania zaliczyła opłatę za czynsz (... zł), opłatę za energię elektryczną (... zł), wodę i ścieki (... zł), telefon (... zł), telewizję (... zł). Ponadto skarżąca wydaje około ... zł miesięcznie na leki i konsultacje lekarskie. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył PIT-36 za rok 2012, decyzje o waloryzacji emerytury, rozliczenie dochodu za okres od stycznia do września 2013 r., dokumenty "potwierdzające kredyt odnawialny w kwocie ...00 zł". Pismem z 30 października 2013 r. skarżącą wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez Sąd. W odpowiedzi skarżąca przedstawiła wyciągi bankowe z rachunków bankowych (własnego oraz żony), dokumenty potwierdzające stan zdrowia skarżącej i jej męża, dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie. Na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie ... zł solidarnie z mężem, wraz z którym wykonuje działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Ponadto na skarżącej ciąży solidarny obowiązek zapłaty wpisu sądowego od skargi w innym zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym - również w kwocie ... zł. Skarżąca posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości netto ... zł. Jej mąż otrzymuje emeryturę w kwocie ... zł. Skarżąca oszacował, że miesięczny koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi ... zł. Skarżąca przedstawiła dokumenty potwierdzające dokonywanie opłat z tytułu zużycia energii elektrycznej (około ... zł w dwumiesięcznych okresach rozliczeniowych), korzystania z telefonu i telewizji (... zł), wody i odprowadzania ścieków (około ... zł miesięcznie). Do składanych wyjaśnień skarżąca załączyła również liczne zaświadczenia lekarskie i karty informacyjne leczenia dokumentujące stan zdrowia skarżącej i jej męża oraz faktury dokumentujące zakup leków. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej miesięczny wydatki na leki i konsultacje lekarskie wynoszą około ... zł miesięcznie. Przedstawione dokumenty potwierdzają, że miesięczne koszty utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą około ... zł, a wskazana kwota nie obejmuje kosztów wyżywienia i nieudokumentowanej opłaty czynszowej. Skarżąca wraz z mężem prowadzą również działalność gospodarczą, która według skarżącego nie stanowi źródła dochodu, ponieważ generuje straty. Z załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy deklaracji podatkowych wynika, że 2012 r. strata na działalności gospodarczej wyniosła ... zł, w tym ... zł w części przypadającej na skarżącego. W 2013 r. za okres od stycznia do września działalność przyniosła stratę w wysokości ... zł. Z nadesłanych wyciągów bankowych (skarżącej i jej męża) wynika, że na konto A. J. wpływają środki z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości ... zł, a rachunek w dniu 31 października 2013 r. wykazywał saldo dodatnie w wysokości ... zł. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego Jerzego Jędrzejewskiego wynika, że na jego konto wpływają środki ze świadczenia emerytalnego w wysokości ... zł, a ponadto – co wynika ze złożonych wyjaśnień – kwoty przekazywane z tytułu refundacji. Rachunek bankowy w dniu 31 października 2013 r. wykazywał saldo dodatnie w wysokości ... zł i został zasilony również środkami z kredytu gotówkowego w wysokości ... zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, skarżąca wraz z mężem posiadają również kredyt w koncie (kredyt odnawialny), a więc rachunek bankowy dający potencjalną możliwość pobierania środków pieniężnych do określonego limitu. W przypadku konta bankowego prowadzonego dla A. limit kredytu odnawialnego wynosi ... zł, został wykorzystany w kwocie ... zł i taki też jest wynik ujemnego salda na rachunku. Wskazane przez skarżącą informacje dowodzą, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu, ale nie jest ono wysokie. Koszty utrzymania ponosi wspólnie z mężem, który otrzymuje świadczenie emerytalne w większej kwocie. Prowadzi również działalność, która przynajmniej od 2012 r. przynosi stratę, ale nie oznacza to, że skarżąca nie obraca środkami pieniężnymi, ponieważ ponosi w związku z tą działalnością koszty, ale uzyskuje również przychody. Z tych względów nie można uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w konsekwencji nie jest uzasadnione przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadne jest natomiast rozważenie, czy sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, co jest dopuszczalne, jeśli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powołane regulacje prawne, jak i stan faktyczny sprawy zasadne jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy, poprzez jej zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sadowego, który w niniejszej sprawie wynosi ... zł, a w dwóch sprawach, które zawisły przed tut. Sądem w związkami ze złożonymi skargami wynosi ... zł. W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną stwierdzić należy, że sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, iż uzasadnia umożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem bez ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Rozpoznając wniosek skarżącej w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego) w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów lub braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11. Odnośnie do określonego w sprzeciwie zakresu nieprzyznania pomocy prawnej Sąd wyjaśnia, iż nie jest istotne, w jakim zakresie strona zaskarża postanowienie wydane przez referendarza sądowego, gdyż orzeczenie to zawsze traci moc w całości (tak J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 642; R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2. wydanie, Warszawa 2013, s. 959). Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 należało postanowić jak w sentencji.