V SA/Wa 21/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. P. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...] D. P." na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu D. P. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) skarżący D.P. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że ze środków pochodzących z dotacji na realizację projektu inwestycyjnego oraz pożyczek udzielonych mu przez rodziców rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej (w zakresie e-usług), która nie przynosi mu dochodów, ale zgodnie z umową dotacji musi prowadzić tę działalność przez okres 3 lat od zakończenia realizacji projektu. Wyjaśnił, iż PARP wstrzymał mu wypłatę środków w wysokości 96.000 zł za IV etap realizacji umowy, dopiero w listopadzie 2015 r. otrzymał część środków (32.906 zł), ale musiał spłacić pożyczkę udzieloną mu przez Bank [...] w kwocie 20.000 zł. Nadto skarżącemu pozostała do spłaty kwota 60.000 zł, na którą składają się pożyczki udzielone mu przez jego rodziców w latach 2013 – 2015. Rodzice skarżącego nie posiadają już środków, które mogliby mu pożyczyć; oboje są zarejestrowani w urzędzie pracy jako bezrobotni. Jednocześnie ciążą na nich następujące zobowiązania: kredyt mieszkaniowy w Banku [...] w wysokości 275.668,02 zł, kredyt odnawialny w ww. banku w kwocie 28.902 zł oraz pożyczka Banku [...] w wysokości 17.159,81 zł. Tymczasem jedynym dochodem rodziców skarżącego jest czynsz w kwocie 300 zł miesięcznie, który ojciec skarżącego uzyskuje z tytułu wynajmu jednego pokoju. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżący zatrudnił dwóch pracowników, w tym swoją siostrę w wymiarze 1/8 etatu (z uwagi na dzienne studia) za miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 196,32 zł netto. Drugi z pracowników aktualnie przebywa na urlopie macierzyńskim. Skarżący jest studentem trzeciego roku na Politechnice W.; studiuje w trybie dziennym. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami i siostrą. Jako składniki majątku rodziny wymienił: dwa mieszkania w W.: o powierzchni 55 m kw i 40 m kw (pierwsze o wartości ok. 360.000 zł, drugie – o wartości ok. 400.000 zł – vide oświadczenie rodziców skarżącego z 14 marca 2016 r. – karta 172 akt), mieszkanie w S. o powierzchni 42 m kw, nieruchomość rolną w S. o powierzchni 1,7 ha oraz motocykl marki Y. MT03 o wartości ok. 10.000 zł. Skarżący podał również, iż zgromadził oszczędności w kwocie 250 zł, a jego rodzice dysponują oszczędnościami w wysokości 1.350 zł. Według oświadczeń z dnia 14 marca 2016 r. zarówno skarżący, jak i jego rodzice, nie otrzymują (i nie otrzymywali) dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych ani innej pomocy finansowej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa bądź Agencji Rynku Rolnego (oświadczenia skarżącego i jego rodziców – karty 250 - 251 akt). Do swoich miesięcznych obciążeń skarżący zaliczył: składkę ZUS – 1.164 zł, koszty księgowości – 350 zł, usługi telekomunikacyjne – 345,13 zł, czesne 985 zł, usługi Google – 1.500 zł, wynagrodzenie pracownika – 196,32 zł. Natomiast do miesięcznych wydatków jego rodziców należą: rata spłaty kredytu mieszkaniowego – 1.523,04 zł, rata spłaty pożyczki bankowej – 1.385,29 zł, czynsz za jedno mieszkanie – 496,81 zł, czynsz za drugie mieszkanie 443,88 zł, opłaty za media – 275,96 zł, żywność dla czteroosobowej rodziny - 800 zł, bilety komunikacji miejskiej – 83 zł. Z dokumentów nadesłanych (w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego) wynika, że skarżący w roku 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "[...]." osiągnął dochód w wysokości 170,52 zł przy przychodzie w kwocie 207.501 zł. W roku 2015 odnotował z tego tytułu stratę w wysokości 94.644,91 zł przy przychodzie w kwocie 179.582,47 zł. Natomiast w miesiącach styczniu i lutym br. przy wydatkach w kwocie 7.387,55 zł poniósł stratę w wysokości 4.587,55 zł (vide zeznanie podatkowe skarżącego za 2014 r. – karty 43 – 46 verte akt, zeznanie podatkowe skarżącego za 2015 r. – karty 72 – 75 verte akt, księga przychodów i rozchodów za 2016 r. – karty 69 – 71 verte akt). W latach 2013 – 2015 ojciec skarżącego udzielił mu 8 pożyczek obejmujących łącznie kwotę 117.000 zł, z czego według oświadczenia skarżącego – do zwrotu pozostało mu 60.000 zł (vide umowy pożyczek, deklaracje w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych oraz polecenia przelewu – karty 146 – 171 akt). Skarżący przedłożył również wyciągi ze swoich czterech rachunków bankowych za okres obejmujący miesiące: grudzień 2015 r. oraz styczeń 2016 r. i luty 2016 r. Jak wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej [www.firma.gov.pl], ojciec skarżącego prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "P. J. P." w zakresie działalności portali internetowych, przy czym w dniu 4 września 2015 r. zawiesił wykonywanie tej działalności. Z tego tytułu w 2014 r. osiągnął przychód (po odliczeniach) w kwocie 519.793,11 zł (vide deklaracja PIT-28 i PIT-28/A za 2014 r. – karty 65 – 67 akt). Dodatkowo w tym okresie uzyskał przychody z tytułu: zatrudnienia/ ubezpieczenia społecznego (3.895,83 zł), najmu i dzierżawy (3.600 zł) oraz z tytułu działalności wykonywanej osobiście (700 zł) – vide deklaracja PIT-36 za 2014 r. (karty 59 – 61 verte akt). Natomiast w roku 2015 jego przychód z tytułu działalności gospodarczej (po odliczeniach) wyniósł 71.767,49 zł (vide deklaracja PIT-28 i PIT-28/A za 2015 r. – karty 97 – 99 verte akt). Podobnie jak w 2014 r., również w roku 2015 ojciec skarżącego osiągał przychody z tytułu: ubezpieczenia społecznego (11.604,78 zł), najmu i dzierżawy (3.600 zł) oraz z tytułu działalności wykonywanej osobiście (450 zł) – vide deklaracja PIT-36 za 2015 r. (karty 91 – 93 verte akt) i deklaracja PIT-11A (karta 96 – 96 verte akt). W okresie od 7 września 2015 r. do 14 lutego 2016 r. ojciec skarżącego był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy W. i z tego tytułu pobierał zasiłek (100%) – vide zaświadczenie Prezydenta W.z [...] lutego 2016 r. (karta 107 akt). Matka skarżącego od [...] października 2015 r. jest zarejestrowania jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (zaświadczenie Prezydenta W. z [...] marca 2016 r. – karta 104 akt). W roku 2014 r. uzyskała dochód (a zarazem przychód) w wysokości 7.698,89 zł z tytułu ubezpieczenia społecznego (zeznanie podatkowe za 2014 rok – karty 52 – 54 verte akt). Natomiast w roku 2015 z tytułu zatrudnienia osiągnęła dochód w kwocie 4.916,25 zł (przy przychodzie w wysokości 5.333,36 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 417,11 zł) - zeznanie podatkowe za 2015 rok – karty 84 – 86 verte akt). Siostra skarżącego studiuje na pierwszym roku studiów i jednocześnie (od 1 stycznia 2015 r.) jest zatrudniona przez brata (tj. skarżącego) w wymiarze 1/8 czasu pracy za wynagrodzeniem w kwocie 232 zł. W roku 2014 z tytułu stosunku pracy osiągnęła dochód w wysokości 1.185 zł, zaś w roku 2015 jej dochód - z tytułu stosunku pracy i działalności wykonywanej osobiście - wyniósł 5.590,84 zł (przy przychodach w łącznej kwocie 7.974,80 zł (zeznanie podatkowe za 2014 r. – karty 48 – 50 verte akt, zeznanie podatkowe za 2015 r. – karty 77 - 79 verte akt). Skarżący przedstawił także wyciągi z jednego rachunku bankowego należącego do obojga rodziców, z dwóch rachunków bankowych swojego ojca oraz z jednego rachunku bankowego swojej siostry. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, do osób bardzo ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem sam skarżący wydatkuje miesięcznie ponad 4.000 zł na koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jego rodzice spłacają raty kredytu i pożyczki w łącznej wysokości prawie 3.000 zł miesięcznie. Analiza transakcji na rachunkach bankowych wskazuje, że zarówno skarżący, jak i jego rodzice w zasadzie na bieżąco regulują wszystkie ciążące na nich zobowiązania finansowe, w tym koszty utrzymania lokali. Do majątku rodziny skarżącego należą bowiem (m.in.) trzy lokale mieszkalne (w tym dwa położone w W.). Zauważyć również wypada, iż samo odnotowanie przez skarżącego straty za 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie przesądza o niemożności pokrycia kosztów postepowania sądowego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10, publ. LEX nr 591133, w przypadku przedsiębiorców, a do takich niewątpliwie należy skarżący, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Tymczasem przychód skarżącego w roku ubiegłym oscylował wokół kwoty 180.000 zł, a w roku 2014 – przekroczył 200.000 zł. Nie sposób także pominąć faktu, iż ojciec skarżącego także jest przedsiębiorcą, który wprawdzie we wrześniu ubiegłym roku zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, ale w roku 2014 osiągnął z tego tytułu przychód przekraczający 500.000 zł. Ponadto na przestrzeni dwóch lat (2013 – 2015) udzielił swojemu synowi (tj. skarżącemu) 8 pożyczek w łącznej kwocie 117.000 zł, z czego 57.000 zł syn mu zwrócił. Należy też zwrócić uwagę, że nawet figurując w ewidencji osób bezrobotnych, ojciec skarżącego pożyczył synowi w sumie 30.000 zł (vide pożyczki udzielone w dniach 18 i 27 listopada 2015 r. – karty 146 i 150 akt). Natomiast umknęła skarżącemu okoliczność, iż jego ojciec pełni funkcję prezesa zarządu, a siostra – członka zarządu w U.C.M. Sp. z o.o. z siedzibą w W., tj. spółce, która zatrudniała matkę skarżącego w roku ubiegłym (vide deklaracja PIT-11 – karta 90 - 90 verte akt). W spółce tej ojciec skarżącego posiada 50 udziałów o łącznej wartości 2.500 zł, a siostra skarżącego – 20 udziałów o łącznej wartości 1.000 zł (vide https://ems.ms.gov.pl). Nie wiadomo, czy wyżej wymienieni otrzymują wynagrodzenie z tytułu sprawowania tych funkcji, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, nie sposób uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.