V SA/Wa 2114/13

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu [...] 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W. Z. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez całkowite bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada nieruchomość rolną o pow. 8 ha, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje dochody w łącznej wysokości 3.000 zł miesięcznie z tytułu: "stosunek pracy, działalność gospodarcza, gospodarstwo rolne". W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia [...] 2013 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismem z dnia [...] 2013 r. wnioskodawca wskazał, iż miesięczne dochody żony wynoszą około 2.500 zł, zamieszkuje w domu jednorodzinnym należącym do żony, miesięczne wydatki na mieszkanie wynoszą około 1.000 zł, zaś "wydatki bytowe w tym koszty leczenia" wynoszą około 3.500 zł. Jednocześnie poinformował, iż posiada wraz z żoną rachunki bankowe "związane z potencjalnymi zabezpieczeniami emerytalnymi", podnosząc dodatkowo, iż może nie spełniać kryteriów pomocy, "dlatego uprzejmie prosi o wezwanie do opłacenia kosztów złożonych skarg". Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, iż wnioskodawca udzielając odpowiedzi na zarządzenie z dnia [...] 2013 r., zwrócił się z prośbą o wezwanie go do "opłacenia kosztów złożonych skarg". Wskazał jednocześnie, iż z uwagi na posiadane zasoby pieniężne, zgromadzone na rachunkach bankowych, może nie spełniać wymogów przyznania prawa pomocy. Takie oświadczenie wnioskodawcy powoduje, że wniosek można potraktować jako bezprzedmiotowy, bowiem on sam ocenia swoją sytuacje majątkową jako pozwalającą na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Jednakże wobec tego, iż przepisy normujące instytucję prawa pomocy nie przewidują możliwości umorzenia postępowania z wniosku o prawo pomocy wobec jego cofnięcia, czy wobec jego bezprzedmiotowości, to oświadczenie o powyższej treści należało uznać jako przemawiające dodatkowo za oddaleniem wniosku, co nastąpiło z niżej wyłuszczonych względów. Zauważyć należy przede wszystkim, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia [...] 2013 r., którym został wezwany m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. W piśmie z dnia [...] 2013 r. wskazał jedynie, że posiada z żoną rachunki bankowe, jednakże nie załączył żądanych wyciągów z tych rachunków. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07; orzeczenia NSA są dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niezależnie od powyższego zauważyć należało również, iż wnioskodawca i jego żona posiadają stałe źródła dochodów, których miesięczna wysokość (wnioskodawca – 3.000 zł brutto; żona wnioskodawcy – około 2.500 zł brutto) nie pozwala zaliczyć go do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Dodatkowo należało mieć na uwadze, iż wnioskodawca oświadcza, że posiada wraz z żoną "rachunki oszczędnościowe związane z potencjalnymi zabezpieczeniami emerytalnymi". Można zatem przyjąć, że małżonkowie dysponują oszczędnościami pieniężnymi, co również wpływa negatywnie na udzielenie prawa pomocy, niezależnie od tego, że wnioskodawca nie ujawnia ich wysokości, co już umotywowano wyżej. Na koniec wskazać należy – wobec zawartej w piśmie z dnia [...] 2013 r. prośby wnioskodawcy o wezwanie do opłacenia kosztów złożonych skarg – iż wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego może nastąpić dopiero po zakończeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, co oznacza, że jeśli skarżący jest w stanie opłacić wpisy sądowe od złożonych skarg (w każdej sprawie wpis w wysokości 200 zł), to winien oczekiwać wezwania Sądu w tym zakresie, które zostanie wydane po upływie 7-dniowego terminu do złożenia sprzeciwu od niniejszego postanowienia. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.