V SA/Wa 2115/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2008r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007r. nr [...] Wnioskiem z [...] stycznia 2005 r. A. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuiszczonych składek. Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z [...] marca 2005 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia stronie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] kwietnia 2005 r., powtarzając rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wyrokiem z 5 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1489/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2005 r. W wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia [...] marca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2006 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wyrokiem z 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2337/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2006 r. Następnie decyzją z [...] listopada 2007 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zgodnie z zawartym w ww. decyzji pouczeniem, A. S. zwrócił się z wnioskiem o ponowę rozpatrzenie sprawy. Wobec powyższego, w dniu z [...] lutego 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, którą utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. S. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia [...] lutego 2008 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w związku z wydaniem obu ww. aktów z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wyrokiem z dnia 5 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. odmawiającej umorzenia należności z tytułu nieuiszczonych składek, a wydanej w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wobec stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r., organ obowiązany był do ponownego rozpatrzenia wniosku z dnia [...] marca 2005 r., tj. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W rezultacie rozpatrzenia ww. wniosku, decyzją z [...] marca 2006 r., odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wyrokiem z 30 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję z [...] marca 2006 r. Wobec powyższego organ zobowiązany był zatem do ponownego załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia [...] marca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W rozpatrywanej sprawie skarżący w dniu [...] marca 2005 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2005 r. Zatem na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydając decyzję winien uczynić to zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 138 § 1 k.p.a. w związku z treścią art. 127 § 2 i 3 k.p.a. Natomiast w niniejszej sprawie organ na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3 i 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. odmówił umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W komparycji ww. decyzji organ wskazał, że została ona wydana "po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...].01.2005 r.", zaś w pouczeniu wskazał, że od decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS. Następnie na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2008 r., którą utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2007 r. Zdaniem Sądu działanie organu było nieprawidłowe, bowiem winien był on rozpatrzeć wniosek z dnia [...] marca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydać decyzję w trybie odwoławczym przy zastosowaniu rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 k.p.a. Organ natomiast, ponownie rozpoznał wniosek z dnia [...] stycznia 2005 r., pomimo że w obrocie prawnym istnieje decyzja z [...] marca 2005 r. Przypomnieć bowiem należy, iż w wyroku z [...] października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził nieważności tej decyzji. Z obrotu prawnego wyeliminowano wówczas jedynie decyzję wydaną w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2005 r., tj. decyzję z [...] kwietnia 2005 r. Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2008 r. i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] listopada 2007 r. naruszają przepisy art. 127 i art. 138 § k.p.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2007 r. Jak już wyżej Sąd wskazał, stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. nastąpiło z uwagi na rażące naruszenie art. 127 oraz art. 138 k.p.a. i nie oznacza, że wniosek strony skarżącej uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny organu, który winien uwzględnić pogląd Sądu co do naruszenia omówionych powyżej przepisów. Zakład winien ustalić także, czy stan faktyczny ustalony w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie uległ istotnej zmianie, tj. wyjaśnić czy w sprawie - już po wydaniu zaskarżonej decyzji - nie wystąpiły okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3 oraz w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - dające podstawę do rozważenia możliwości umorzenia wnioskowanych należności. Zasady prowadzenia postępowania odwoławczego wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (Zakładu), ale też ustosunkowania się do wszystkich ewentualnie podnoszonych przez stronę okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy. Końcowo, odnosząc się do wniosku pełnomocnika organu zawartego w odpowiedzi na skargę Sąd zauważa, iż zwrot kosztów postępowania między stronami regulują przepisy art. 199 - 207 p.p.s.a. Postępowanie przed sądami administracyjnymi opiera się na zasadzie, zgodnie z którą zwrot kosztów postępowania (w tym zastępstwa procesowego) może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona (z wyj. sytuacji określonej w art. 201 p.p.s.a.). Zważywszy, iż w sprawie niniejszej stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (uwzględniono skargę), brak jest podstaw do zasądzenia kosztów postępowania na rzecz organu, którego działanie było przedmiotem skargi, od skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.