V SA/Wa 2128/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek, Sędzia WSA Małgorzata Rysz, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych; - uchyla zaskarżoną decyzję - Prezydent Miasta O. decyzją z [...] stycznia 2007 r. nr [...] orzekł wobec K. S. (zwanej dalej: Skarżącą) o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznanego na W. S. (tj. od 19 września do 31 października 2006 r.) w łącznej wysokości [...] zł (kwota główna plus odsetki na dzień wydania decyzji). Pismem z 16 lutego 2007 r. Skarżąca wniosła o umorzenie kwoty [...] zł nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych motywując wniosek trudną sytuacją materialną. Podniosła, iż jest samotną matką, nie pracuje, jest chora, bierze leki i pozostaje pod opieką wielu specjalistycznych poradni. Ponadto kontynuuje naukę w studium o kierunku opiekun w domu pomocy społecznej i opłaca czesne w wysokości 130 zł miesięcznie. Wyjaśniła, iż ani ona, ani jej matka – opiekun prawny jej córki (od 30 października 2006 r.) – nie otrzymują świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko wymagające stałej opieki i rehabilitacji, pomimo ciężkiej sytuacji materialnej. Prezydent Miasta O. decyzją z [...] marca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej zwaną: k.p.a.) oraz art. 16 ust. 1, art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) odmówił umorzenia powyższej kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji podał, iż Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną i pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł, a więc posiada stałe źródło utrzymania. Dodał, iż Skarżąca nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, a ponadto [...] października 2006 r. Sąd Rejonowy w O. wydał postanowienie o zawieszeniu władzy rodzicielskiej nad małoletnią W. S. na wniosek Skarżącej (sygn. akt III RNsa 273/06), a więc córka nie postaje na jej utrzymaniu. Dlatego też – w ocenie organu – nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny uniemożliwiające spłatę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie z 4 maja 2007 r. W odwołaniu zakwestionowała twierdzenia zaskarżonej decyzji, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Na dowód przedstawiła decyzje MOPR w O. z 19 marca 2007 r.: o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości 50 zł na zakup żywności oraz o przyznaniu zasiłku okresowego od 1 marca do 31 maja 2007 r. w wysokości 29,30. Przedstawiła także decyzję MOPR w O. z 19 marca 2007 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego na opłacenie czesnego z uwagi na brak środków finansowych MOPR. Ponadto podkreśliła, iż w zaskarżonej decyzji nie wzięto pod uwagę tego, iż jest osobą niepełnosprawną znajdującą się pod opieką wielu poradni specjalistycznych w W., na dowód załączyła część podsumowania opinii biegłych lekarzy sądowych Sądu Okręgowego w O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z [...] maja 2007 r. nr [...]wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skład orzekający SKO wskazał, iż poza sporem i wszelkimi dywagacjami jest kwestia, że pobrany przez Skarżącą w okresie od 19 września do 31 października 2006 r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (opieka nad dzieckiem niepełnosprawnym) jest świadczeniem nienależnym. Sporną w sprawie jest natomiast kwestia, czy w przypadku Skarżącej zachodzą przesłanki do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Materialno-prawną podstawą do rozstrzygnięcia tej kwestii jest art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. SKO podkreśliło, że wydawana decyzja w tym przedmiocie ma charakter decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, i które to decyzje – zgodnie z orzecznictwem NSA – winny opierać się na wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na jej wynik oraz winny być wyczerpująco uzasadnione, a szczególnie w przypadku decyzji odmownych. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że z karty informacyjnej sporządzonej 16 marca 2007 r. przez pracownika socjalnego wynika, że Skarżąca jest osobą bezrobotną ale ma stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, tak więc posiada stałe źródło utrzymania. Najważniejsze – według SKO – jest to, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej władza rodzicielska nad małoletnią córką W. S. została na wniosek Skarżącej zawieszona. Tak więc córka nie jest na utrzymaniu Skarżącej. Biorąc powyższe pod uwagę SKO stwierdziło, że w omawianym przypadku nie zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny uniemożliwiające spłatę nienależnie pobranych świadczeń. Na powyższą decyzję Skarżąca pismem z 12 lipca 2007 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Jak należy wnosić z żądania i uzasadnienia skargi Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niesprawiedliwej i niezgodnej z prawem. Wskazała – podobnie jak w odwołaniu – że organ nie wziął pod uwagę tego, iż jest osobą niepełnosprawną pozostającą pod opieką wielu specjalistycznych poradni w Warszawie do których musi systematycznie dojeżdżać i musi brać leki. Poza tym uczy się i z tego tytułu płaci 130 zł miesięcznie czesnego. Podkreśliła, że zasiłek dla bezrobotnych będzie pobierała tylko do października 2007 r. Zauważała także, iż sprawa jej córki wygląda inaczej niż jak to przedstawiono w zaskarżonej decyzji i wskazała, iż w tej sprawie toczy się sprawa w WSA w Warszawie pod sygn. akt I SA/Wa 462/07. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podtrzymało swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.). Kierując się powyższą regułą sąd stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem – organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie nie zostały należycie zbadane i ustalone. Organy orzekające w niniejszej sprawie zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, miały obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie przyznania ulgi Skarżącej w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 k.p.a. – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Miało ono także obowiązek należycie i wyczerpująco informować Skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 k.p.a. – spoczywał na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie oparło swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddało szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że Skarżąca ma stałe źródło utrzymania w wysokości [...] zł z tytułu zasiłku dla bezrobotnych oraz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponieważ jej władza rodzicielska nad małoletnią córką W. S. została na jej wniosek zawieszona i aktualnie nie jest na utrzymaniu Skarżącej. W ocenie Sądu organ nie wziął pod uwagę innych istotnych okoliczności dla sprawy i to okoliczności wyraźnie podnoszonych przez Skarżącą w odwołaniu, a następnie podtrzymanych w skardze. Po pierwsze – organ kompletnie pominął fakt, iż Skarżąca jest osobą niepełnosprawną (o czym świadczy znajdujące się aktach administracyjnych orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z 12 lipca 2004 r.), jak również nie wyjaśnił podnoszonej przez Skarżąca konieczności leczenia się i korzystania z poradni specjalistycznych w W., a więc poza miejscem jej zamieszkania. Po drugie – pominął fakt kontynuowania nauki w Towarzystwie Opieki Powszechnej w O. przez Skarżącą i związanej z tym konieczności uiszczenia comiesięcznego czesnego. Po trzecie – pominął fakt korzystania przez Skarżącą z opieki pomocy społecznej – a co zostało wyraźnie zakwestionowane w decyzji pierwszej instancji – i na dowód czego Skarżąca przedstawiła decyzje MOPR przyznające jej pomoc. Po czwarte – nie wziął pod tego – co trafnie podniesiono w skardze – iż stałe źródło utrzymania Skarżącej to okresowy zasiłek dla bezrobotnych przysługujący jedynie do października 2007 r. Po piąte – i co w opinii Sądu bardzo ważne – organy obu instancji pomimo tego, iż w aktach administracyjnych sprawy znajdują się pisma Skarżącej wyjaśniające przyczynę zawieszenia władzy rodzicielskiej nad córką na rzecz jej matki B. S. nie zbadały, czy Skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad córką i czy z tego tytułu ponosi wydatki. Powyższe braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powodują złamanie wszystkich ww. zasad postępowania administracyjnego, choć to samo Samorządowe Kolegium Odwoławcze – podkreślało w zaskarżonej decyzji – iż decyzja uznaniowa, a zwłaszcza odmowna, powinna opierać się na szczególnie wnikliwym wyjaśnieniu oraz rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na jej wynik oraz winna być wyczerpująco uzasadniona. Powyższy wywód organu – choć prawidłowy i słuszny – Sąd uznał za kuriozalny w kontekście sposobu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie i ubogiej treści zaskarżonej decyzji. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ są niewystarczające i wymagają przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego zgodnie z wyżej wskazanymi zaleceniami Sądu. Ponadto w zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do wszystkich zarzutów podniesionych przez Skarżącą w odwołaniu, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych m.in. w art. 7 – 9, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu