V SA/Wa 2129/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA Irena Kudiura, Asesor WSA Danuta Dopierała, Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2007 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych skargę oddala Przedmiotem skargi z 2 lipca 2007 r. wniesionej przez P. K. (dalej "skarżący") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Zakład") przeniósł na skarżącego odpowiedzialność za część zobowiązań U. Sp. z o.o. w K. W spółce tej skarżący pozostawał członkiem zarządu. Pismem z dnia 28 listopada 2006 r. skarżący zwrócił się do Zakładu z wnioskiem o umorzenie w całości zadłużenia. Stwierdził, że w okresie powstania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek prezesem zarządu U. Sp. z o.o. był A. J. i to on odpowiadał za rozliczenia finansowe spółki. W momencie, gdy skarżący objął funkcję prezesa zarządu w marcu 2002 r. zaczął prowadzić prawidłową politykę finansową w spółce. Zauważył, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony przez następny zarząd już po jego odejściu ze spółki pod koniec 2003 r. W tym czasie spółka dysponowała majątkiem zdecydowanie większym niż powstała zaległość. Podkreślił również, iż za zobowiązania spółki odpowiada cały zarząd solidarnie i zasugerował uwzględnienie w tej kwestii pozostałych jego członków. Zaznaczył także, iż nie wypłacono mu należnego wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy w spółce. Podsumowując oświadczył, że nie dysponuje żadnym majątkiem osobistym, oszczędnościami, nieruchomościami, a jednocześnie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w wysokości [...] zł. Nie jest więc w stanie spłacać jakichkolwiek zobowiązań, ponieważ zabraknie mu środków na życie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności wynikających z decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. przenoszącej na skarżącego odpowiedzialność za zobowiązania Udee Sp. z o.o. z tytułu składek na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 02/2002-03/2002, 05-07/2002, 09/2002, 11/2002, 01/2003 w łącznej kwocie [...] zł. - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 09-10/2001, 12/2001-03/2002, 05-07/2002, 09/2002, 11/2002, 01/2003 w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając orzeczenie o takiej treści organ wyjaśnił, iż w świetle art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") po spełnieniu podstawowej przesłanki zawartej w ww. artykule może nastąpić umorzenie należności z tytułu składek. Przesłanką tą jest całkowita nieściągalność należnych składek. Wskazał także, iż umorzenie może nastąpić, jeżeli nie stwierdzono całkowitej nieściągalności składek. Jednakże ta możliwość uregulowana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia tzn. "opłacających składki sami za siebie". Instytucja ta nie ma jednak zastosowania do należności z tytułu składek za pracowników zatrudnionych w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Organ ustalił, że do grudnia 2002 r. skarżący był członkiem zarządu U. Sp. z o.o. z siedzibą w K. Spółka ta działała w branży budowlanej od 1 sierpnia 2001 r. Z dniem 1 kwietnia 2003 r. dokonano wyrejestrowania spółki nie wykreślono jej jednak z Krajowego Rejestru Sądowego. Następnie Zakład wskazał, że decyzjami administracyjnymi przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania spółki na członków jej zarządu - w tym na skarżącego. W wyniku prowadzonego przez Zakład postępowania egzekucyjnego oraz wpłat własnych dokonywanych przez osoby odpowiedzialne za zobowiązania spółki do uregulowania pozostały dłużne należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. Na dzień wydania decyzji zaległość z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wynosi [...] zł plus odsetki, a na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych [...] plus odsetki. Jak zauważył organ wysokość tego zadłużenia będzie ulegać zmniejszeniu z uwagi na przystąpienie do spłaty należności w układzie ratalnym przez jednego z członków zarządu. Zakład podniósł również, iż w trakcie postępowania umorzeniowego ustalono, że skarżący nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę w B. Sp. z o.o. na stanowisku dyrektora ds. rozwoju. Pracę tą wykonuje od 1 lipca 2006 r. za wynagrodzeniem miesięcznym [...] zł brutto. Natomiast w okresie od 1 czerwca 2004 r. do 1 grudnia 2004 r. był zatrudniony w S. s.c. za wynagrodzeniem brutto około [...] zł miesięcznie. Później podjął pracę w N. S.A. za średniomiesięcznym wynagrodzeniem w wysokości [...] zł. Dla udokumentowania dochodów skarżący dostarczył zeznanie podatkowe PIT-37, z którego wynika, że w 2005 r. osiągnął dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości [...], co daje średnio [...] zł miesięcznie. Podsumowując Zakład stwierdził, że zebrany materiał dowodowy potwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 u.s.u.s. Egzekucja wobec członków zarządu spółki okazała się skuteczna, a nadto do ratalnej spłaty zaległości spółki wobec ZUS przystąpił jeden z solidarnie ze skarżącym odpowiedzialnych członków zarządu. Nie zgadzając się z argumentacją przedstawioną w decyzji Zakładu skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po rozpatrzeniu ww. wniosku Prezes Zakładu decyzją dnia [...] czerwca 2007 r. [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu wyjaśnił, że uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy postępowanie wszczęte z wniosku skarżącego mogło być prowadzone tylko na podstawie przepisów art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Organ stwierdził jednak, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, ponieważ uzyskuje on dochody z tytułu zatrudnienia. Ponadto zaległe należności spłacane są w układzie ratalnym przez solidarnie odpowiedzialnego ze skarżącym byłego członka zarządu U. Sp. z o.o. W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł, że przez krótki okres pełnienia funkcji prezesa zarządu w U. Sp. z o.o. dokładał wszelkich starań, aby spółka działała prawidłowo i odprowadzała składki ZUS. Po odejściu ze spółki nie miał już na to wpływu. Zauważył także, iż w identycznej sytuacji znalazł się były prezes zarządu U. Sp. z o.o. A.J., na którego ZUS przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu zaległych składek. Po zaskarżeniu tej decyzji sąd administracyjny "uchylił ją jako bezzasadną". W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych [(Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej jako "u.s.u.s."] należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że skarżący jest zatrudniony w B. Sp. z o.o. w pełnym wymiarze czasu pracy i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około [...] zł miesięcznie. Ponadto zaległe należności spłacane są w układzie ratalnym przez solidarnie ze skarżącym odpowiedzialnym byłym członkiem zarządu U. Sp. z o.o. W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże jak słusznie wskazał organ przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Dotyczy bowiem możliwości umorzenia zaległych składek ich płatnikom będącym jednocześnie osobami ubezpieczonymi (dotyczy więc osób, które opłacają składki "same za siebie"). Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 roku w/s III RN 24/96), to zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie pozostaje on aktualny także w odniesieniu do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) -ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organ w sposób uzasadniony przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za umorzeniem należności. Wskazać należy przede wszystkim, iż skarżący uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia. Zatem organ słusznie przyjął, że spłata należności może zagrozić bytowi strony. Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.