V SA/Wa 2160/10

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. M., J. G. wspólników spółki cywilnej A. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z 22 października 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. M., J. G. wspólników spółki cywilnej A. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2010r. M. M. wnioskiem z 4 grudnia 2010r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W ww. wniosku wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem i dwójką małoletnich dzieci, utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej męża w wysokości 1500 złotych brutto. Wyjaśniła, iż posiada mieszkanie o powierzchni 86 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,5 ha (łąki). Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych nie posiada. Dodatkowo podała, że posiada zadłużenie w postaci kredytów bankowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 10 grudnia 2010 r. wezwano skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 30 grudnia 2010 r. (data nadania) skarżąca nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym podała, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. 1.800 złotych. Wyjaśniła, iż zarówno ona jak i jej mąż prowadzą działalności gospodarczą, z tym że ona ze swojej w 2010r. nie osiągnęła żadnych dochodów, natomiast mąż na rozpoczęcie działalności otrzymał środki z Funduszu Pracy w wysokości 19.400 złotych, które przeznaczył na zakup niezbędnych maszyn. Wyjaśniła, iż w 2009 roku jej mąż pracował w jej spółce, od stycznia do maja 2010r. był osobą bezrobotną. Dodatkowo zmieniła poprzednie oświadczenia wskazując, iż mąż osiąga dochody w wysokości ok. 1800 złotych. Wskazała, iż wspólnie z mężem posiadają rachunek bankowy, na którym obecnie znajduje się kwota 82,58 złotych, nie posiadają oszczędności pieniężnych i lokat bankowych. Wyjaśniła, iż otrzymała dopłaty do gruntów rolnych w łącznej wysokości 24.820,61 złotych, posiada samochód marki M. z 1997r. Do pisma załączył m.in. umowę o przyznaniu środków z Funduszu Pracy, dokumenty dotyczące konserwacji rzeki S., dokumenty potwierdzające koszty i przychody z prowadzonych działalności gospodarczych, PIT 11 za 2009r. męża skarżącej, dwa wyciągi z dwóch rachunków bankowych w [...] S.A., zaświadczenie z banku potwierdzające wysokość zadłużenia, zestawienia dotyczące części posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (bez wskazania opisów operacji na rachunku), odpisy decyzji o przyznaniu dopłat do gruntów rolnych, umowy kredytowe. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o stanie majątkowym należało uznać, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, iż złożone oświadczenia są niewiarygodne. Skarżąca mianowicie dopasowuje swoją sytuację do zadawanych pytań. Pierwotnie twierdziła, iż mąż osiąga dochody w ok. 1.500 złotych brutto, następnie zmieniła wysokość dochodów na kwotę 1.800 złotych netto, w ten sposób dopasowując wysokość osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków, których wysokość określiła na kwotę 1 800 złotych. Dodatkowo i najważniejsze należy podkreślić, iż skarżąca mimo wezwania nie załączyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za trzy miesiące. Do części rachunków bankowych (prywatnego skarżącej i tzw. firmowego jej spółki) załączyła jedynie zestawienia obrotów na rachunkach. Brak jest natomiast tytułów operacji bankowych. Nadesłała także zaświadczenie, z których wynika jedynie, iż na dzień 15 grudnia 2010r. stan jej osobistego rachunku wynosi 0 złotych oraz w odniesieniu do rachunku spółki cywilnej, że wykazuje on saldo ujemne w kwocie 36.460,68 złotych i klient korzysta z kredytu, którego wysokość wynosi 640.000 złotych. Podkreślić należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Ma to również znaczenie np. przy badaniu wpływów na rachunek spółki cywilnej A., gdzie z dokumentów finansowych (rachunki nr [...]) wynika, iż płatności za sprzedane przez spółkę ryby mają być dokonane przelewem na rachunek spółki. Natomiast z nadesłanego zestawienia nie wynikają wskazane ww. płatności, które miały być dokonane na ten rachunek przez kupującego. Trzeba również zauważyć, iż skarżąca, mimo wezwania, nie nadesłała wyciągu ze swojego rachunku bankowego nr 32 1090......8250 (z tego rachunku dokonała przelewu na wspólny rachunek kwoty 340 złotych). Dodatkowo należy podkreślić, iż na dzień 3 grudnia 2010r. na wspólnym rachunku skarżącej i jej męża znajdowała się kwota ponad 15.000 złotych, natomiast z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego skarżąca wystąpiła dzień później tj. 4 grudnia 2010r. Podobna sytuacja dotyczy jej rachunku bankowego, na który wpływają dopłaty do gruntów rolnych (Bank [...]) i tak 4 grudnia 2010r. wpłynęła kwota ponad 5 tys. złotych, którą skarżąca w dniu 7 grudnia 2010r. wypłaciła. W tym miejscu należy wskazać, iż skarżąca mimo posiadania środków finansowych, których tylko część pozwoliłaby na ustanowienie radcy prawnego nie uczyniła tego, tylko wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z żadnych z przedstawionych dokumentów nie wynika, iż była konieczność rozdysponowania powyższych kwot w całości, co więcej należy zauważyć, iż z części tych środków skarżąca pokryła wydatki, które nie mieszczą się w kategorii wydatków koniecznych, np. dokonała zakupów w jednym ze sklepów elektronicznych (7 grudnia 2010r.). Na marginesie należy również zwrócić uwagę, iż decyzjami z [...] listopada i [...] grudnia 2010r. skarżąca uzyskała dopłaty do gruntów rolnych w wysokości ponad 24 tys. złotych. Część środków została już przekazana na rachunek bankowy skarżącej, o czym mowa wyżej, pozostała do przekazania kwota 19.459,56 złotych, albo już wpłynęła na rachunek, albo też wkrótce wpłynie i związku z tym również z tych środków skarżąca będzie mogła pokryć wydatek na ustanowienie radcy prawnego. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o wnioskodawczyni. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Na zakończenie należy również zauważyć, iż skarżąca wraz z ojcem prowadzą działalności gospodarczą o dużych rozmiarach, czego dowodem jest zadłużenie w bankach na kwotę 640.000 złotych. W związku z powyższym wobec braku współpracy ze skarżącą można przypuszczać, iż jej sytuacja materialna jest inna niż wykazywana. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, iż bank udzielając kredytu za każdym razem bada zdolność kredytową kredytobiorcy i tylko w wypadku, gdy podmiot ten jest w stanie spłacić w określonym czasie kredyt, taki kredyt udziela. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.