V SA/Wa 2160/10

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. M., J. G. wspólników spółki cywilnej A. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z 22 października 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. M., J. G. wspólników spółki cywilnej A. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2010r. J. G. wnioskiem z 4 grudnia 2010r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W ww. wniosku wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów. Wyjaśnił, iż posiada dom o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 30 ha (łąki). Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych nie posiada. Wyjaśnił, że jest zadłużony w bankach z tytułu zaciągniętych kredytów. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 10 grudnia 2010 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 30 grudnia 2010 r. (data nadania) skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym zmienił poprzednie oświadczenia i wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Wyjaśnił, iż z prowadzonej działalności gospodarczej nie osiągnął w 2010r. żadnych dochodów oraz wszelkie koszty pokrywa z zaciągniętych kredytów bankowych. W odpowiedzi na pytanie z jakich środków finansowych spłaca kredyty stwierdził, iż część kredytów jest prolongowana, a na spłatę pozostałych zaciąga nowe kredyty. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą 1.500 złotych. Oświadczył, iż zarówno on jak i jego żona nie posiadają oszczędności, lokat bankowych oraz nie otrzymują pomocy finansowej od osób trzecich, ARR i ARiMR (dopłaty do gruntów i inna pomoc) i nie uzyskują dochodów z wynajmu sprzętu gospodarstwa rolnego. Wskazał, iż posiada samochody marki: M. z 1990 roku i L. z 1995r. Do pisma załączył m.in. pięć umów kredytowych na łączną kwotę ponad 1,5 mln złotych, zaświadczenia z banku potwierdzające wysokość zadłużenia, zestawienia dotyczące części posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (bez wskazania opisów operacji na rachunku), odpisy decyzji odmawiające przyznania dopłat do gruntów rolnych, PIT-40A żony, dokumenty potwierdzające koszty i przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o stanie majątkowym należało uznać, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, iż złożone oświadczenia są niewiarygodne. Skarżący mianowicie dopasowuje swoją sytuację do zadawanych pytań. Pierwotnie twierdził, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, następnie zmienił oświadczenie i wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Odnośnie dochodów początkowo wskazał, iż zarówno on jak i osoba prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe nie uzyskują żadnych dochodów, później zmodyfikował swoje oświadczenia wskazując, iż on nie osiąga żadnych dochodów z działalności gospodarczej, natomiast jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 16.576 złotych brutto rocznie i prowadzi gospodarstwo agroturystyczne. Dodatkowo skarżący stwierdził, że jego miesięczne wydatki kształtują się na poziomie ok. 1.500 złotych, jednakże nie wskazał źródła dochodów z których te wydatki pokrywa. Jedynym ujawnionym źródłem dochodów jest świadczenie emerytalne żony w wysokości 16.576 złotych brutto rocznie. Po porównaniu powyższych kwot dochody nie pokrywają wydatków, a skarżący innych źródeł osiąganych dochodów i ich wysokości nie ujawnił. Dodatkowo należy wskazać, iż skarżący mimo wezwania nie załączył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za trzy miesiące. Załączył jeden zestawienia obrotów na rachunkach i to nie wszystkich. Brak jest natomiast tytułów operacji bankowych. Trzeba również zauważyć, iż skarżący, mimo wezwania nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego nr 23 8653......0002, którego zgodnie z zaświadczeniem z banku jest właścicielem. Nadesłał jedynie zaświadczenie, z którego wynika, iż na dzień 15 grudnia 2010r. stan rachunku wynosi 0 złotych oraz że skarżący korzysta z kredytu, którego wysokość wynosi 14.800 złotych. Podkreślić należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Ma to również znaczenie np. przy badaniu wpływów na rachunek spółki cywilnej A., gdzie z dokumentów finansowych (rachunki nr [...]) wynika, iż płatności za sprzedane przez spółkę ryby mają być dokonane przelewem na rachunek spółki. Natomiast z nadesłanego zestawienia nie wynikają wskazane ww. płatności, które miały być dokonane przez kupującego na ten rachunek. Należy również zauważyć, iż skarżący wraz z żoną prowadzą bardzo szeroką działalność gospodarczą, począwszy od stawów rybnych, poprzez gospodarstwo agroturystyczne i usługi gastronomiczne, czego również dowodem to potwierdzającym jest zadłużenie w bankach na kwotę ponad 1,5 mln złotych. W związku z powyższym wobec braku współpracy ze skarżącym można przypuszczać, iż jego sytuacja materialna jest inna niż wykazywana. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, iż po pierwsze bank udzielając kredytu za każdym razem bada zdolność kredytową kredytobiorcy i tylko w wypadku, gdy podmiot ten jest w stanie spłacić w określonym czasie kredyt, taki kredyt udziela. Ponadto z akt sądowych oraz orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wynika, iż skarżący korzystał z pomocy radcy prawnego ustanowionego z wyboru oraz w związku z wydaniem orzeczeń dla niego korzystnych zostały na jego na rzecz zasądzone koszty postępowania sądowego obejmujące również wynagrodzenie radcy prawnego. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o wnioskodawczyni. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.