V SA/Wa 2161/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2005 postanawia odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych W złożonym w dniu 24 października 2012r., na urzędowym formularzu (PPF), wniosku o przyznanie prawa pomocy M. J. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Opisując posiadany majątek wskazał dom, budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,5 ha. Podstawę utrzymania rodziny stanowią świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 6.128,74 zł. Skarżący wskazał ponadto, że pozostaje z żoną we wspólnocie majątkowej, nie posiada zasobów pieniężnych i wartościowych. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, referendarz sądowy wezwał go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie skarżący nadesłał zaświadczenia o dochodach za 2011 r. wystawione przez Urząd Skarbowy, zaświadczenia o dochodach uzyskanych w roku 2012 (decyzje ZUS z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie waloryzacji emerytur, umowa zlecenia zawarta przez skarżącego), wyciągi bankowe z ostatnich 3 miesięcy. Skarżący wyjaśnił, że posiadana nieruchomość rolna jest użytkowana rolniczo na powierzchni 1,03 ha, w tym ziemia rolna - 0,43 ha, łąka - 0,49 ha, pastwisko - 0,11 ha. Skarżący wskazał, że otrzymywał dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w następujących latach: rok 2004 – [...] zł, rok 2005 – [...] zł, rok 2006 – [...] zł, rok 2009 – [...] zł; rok 2010 – [...] zł. W latach 2007-2008 oraz w roku 2011 skarżący nie otrzymał dopłat. Skarżący opisał również wydatki stanowiące koszty utrzymania rodziny, eksploatacji domu i utrzymania działki rolnej w dobrej kulturze. Do kosztów tych zaliczył podatek od nieruchomości i podatek rolny w wysokości 226 zł, gaz z butli - 300 zł (6 sztuk x 50 zł), woda rocznie 396 zł (6 x 65,91 zł), dwa telefony - średnio miesięcznie 122,01 zł, energia elektryczna – 2881,80 zł za rok, ubezpieczenia na życie - 924,6 zł, ubezpieczenie budynków – 132 zł, ubezpieczenie samochodu - 292 zl, wywóz śmieci 460 zł, benzyna średnio miesięcznie - 126 zł, zakup węgla wg faktur – 6.866,41 zł, drobne naprawy eksploatacyjne domu i budynku gospodarczego - 1800 zł, wydatki na wyżywienie średnio rocznie: 12 x 2.100 zł = 25.200 zł, porady medyczne: 6 x 120 zł = 720 zł, leki rocznie wg zaświadczenia i faktury – 1.911,91 zł, leki bez recepty - 900 zł, zakup odzieży - 1800 zł, zakup nawozów sztucznych 500 zł, środki czystości - 1000 zł. Do wykazanych wydatków skarżący dodał wydatki na zakup gazet, książek i "na kościół" - razem rocznie około 3.000 zł. Nadwyżka dochodów nad wydatkami to rezerwa na wypadki losowe jak choroba, awarie w domu i konieczne remonty. Skarżący zamierza w następnym roku przeprowadzić remont dachu, co stanowić będzie kwotę około 8.000 zł. Innych dodatkowych dochodów, poza emeryturami, skarżący nie przewiduje. W wyniku rozpoznania wniosku, postanowieniem z dnia 6 grudnia 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż w sytuacji gdy uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Wnioskujący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Referendarz sądowy podkreślił, że sytuacji majątkowej skarżącego nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 10 stycznia 2013r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniósł m.in., że zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych nie tylko ze względów formalno-finansowych ale także ze względów moralnych i etycznych, ponieważ zarówno postępowanie urzędników jak i rozstrzygnięcia organu naruszają prawo. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 24 października 2012r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, Sąd uznał, iż wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Analizując złożone oświadczenia i przedstawione dowody wskazać należy, iż skarżący oraz jego małżonka posiadają stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości netto 5.041 zł i nie mają nikogo na utrzymaniu. Skarżący wskazał, że ponosi koszty utrzymania nieruchomości rolnej w dobrej kulturze rolnej, ale nie wskazał, czy posiadana nieruchomość rolna przynosi dochody, w jakiej wysokości i nie wskazał jaki rodzaj działalności rolnej jest prowadzony (rodzaj upraw, hodowla zwierząt). Skarżący dokładnie opisał koszty utrzymania gospodarstwa domowego, ale przedstawione wydatki nie w każdym przypadku dotyczą okresów miesięcznych i nie wszystkie z wykazanych wydatków można zaliczyć do kosztów niezbędnego utrzymania. W ocenie Sądu, do kosztów niezbędnego utrzymania nie można zaliczyć składek na ubezpieczenie na życie, jak również wydatków na zakup gazet, książek i "na kościół" (około 3000 zł rocznie), tym samym nie mogą one być uwzględnione przy ocenie zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Skarżący przedstawił wyciągi bankowe, własne i żony, z których wynika saldo dodatnie w wysokości 4.493,98 zł (rachunek skarżącego) oraz w wysokości 2.531,40 zł. (rachunek żony skarżącego). Na wyciągu z rachunku bankowego skarżącego zaewidencjonowano wpłaty z tytułu świadczenia emerytalnego, jak i wykonanej umowy zlecenia (4.416,45 zł). Analizując pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego wskazać należy, że rodzina skarżącego ponosi miesięczne wydatki na łączną kwotę około 3000 zł, a więc niewiele wyższą od świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez skarżącego ([...] zł). Zauważyć należy, że oprócz skarżącego, świadczenie emerytalne otrzymuje również jego żona ([...] zł), a ponadto, zgodnie z oświadczeniem skarżącego w budżecie rodzinnym przewidziana jest rezerwa na wypadki losowe jak choroba, czy awarie w domu i konieczne remonty, na które przeznaczane są nadwyżki dochodów nad wydatkami. Mając powyższe na uwadze, należało uznać, iż skarżący posiada wystarczające środki pieniężne na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wskazać należy, iż w sytuacji gdy uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w żadnym razie za zwolnieniem od kosztów sądowych, nie może przemawiać to, że zaskarżona decyzja jest w ocenie skarżącego sprzeczna z prawem – co będzie dopiero przedmiotem oceny Sądu w ramach merytorycznego rozpoznania skargi. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Reasumując należy podkreślić, iż uiszczenie wpisu sądowego jest obowiązkiem skarżącego i zwolnienie z tego obowiązku następuje w wyjątkowych sytuacjach udokumentowanych przez samego skarżącego. W ocenie Sądu, sytuacja materialna wykazana przez skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy - na podstawie art.246 § 1 pkt 2), art. 254 § 1 oraz art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.