V SA/Wa 217/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska – Jóźków, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), , Protokolant sekretarz sąd. - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę. L. K. (zwany dalej: skarżącym) – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wnioskiem z [...] sierpnia 2011 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: ZUS) o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych w całości, ewentualnie o umorzenie odsetek od tych zaległości w całości. Wniosek został uzasadniony trudną sytuacją skarżącego oraz przedawnieniem części zobowiązań. Dodatkowo pełnomocnik podał, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej z powodu jej likwidacji, a obecnie nie posiada jakiegokolwiek majątku na zaspokojenie zaległości i nie ma możliwości do przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. ZUS decyzją z [...] października 2011 r. orzekł w punkcie I. o umorzeniu postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), w punkcie II. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1-3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że zgodnie z obowiązującym stanem prawnym umorzenie składek na ubezpieczenia, w części finansowanej przez ubezpieczonych, za zatrudnianych przez wnioskodawcę pracowników jest niedopuszczalne ze względu na przepis art. 30 cytowanej w sentencji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, który rozstrzyga kwestie umarzania należności z tytułu składek. Wobec powyższego, jak wskazał organ rozpatrujący sprawę postępowanie w sprawie wniosku w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia - w części finansowanej przez ubezpieczonych — za zatrudnianych pracowników, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 123 i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Odnośnie punktu II sentencji Zakład wyjaśnił, że zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 ustawy z dniu 3 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 209, poz. 1585. ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (do których stosuje się. odpowiednio przepisy dotyczące składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) przedawniają się z upływem 10 lat od daty ich wymagalności. Dziesięcioletni okres przedawnienia wprowadzony został ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne do 31 grudnia 2002 r., których bieg terminu przedawnienia nie został przerwany, stosowało się pięcioletni okres przedawnienia. W konsekwencji 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r. (o ile nie uległy przedawnieniu i nie wygasły przed dniem 1 stycznia 2003 r.), jak i zobowiązań powstałych od dnia 1 stycznia 2003 r. Wnioskiem z [...] listopada 2011 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał na zarzut dotyczący przedawnienia zaległych składek. A ponadto podniósł, ze działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego została zlikwidowana i obecnie nie ma on jakiegokolwiek majątku na zaspokojenie zaległości. ZUS decyzją z [...] grudnia 2011 r. – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2011 r. Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu przedawnienia wskazał, że z dniem 01.01.2003 r. ustawodawca wprowadził 10-cio letni termin przedawnienia należności z tytułu składek w stosunku do należności, które na dzień wprowadzenia zmiany nie uległy przedawnieniu na skutek upływu 5-cio letniego terminu przedawnienia. W niniejszej sprawie, co podkreślił ZUS 5-cio letni termin przedawnienia należności za okres [...], funkcjonujący do dnia 31.12.2002 r., upływał po dniu 01.01.2003 r. W związku z czym do tych należności stosuje się 10-cio letni okres przedawnienia, bez konieczności wystąpienia okoliczności o których mowa w ust. 5 art. 24 ustawy o sus w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2002r. W stosunku do ww. należności nie upłynął również 10-cio letni termin przedawnienia, bowiem bieg terminu został zawieszony, zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o sus, z dniem 06.10.2008 r. w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego ze świadczenia rentowego. Ponadto organ odwoławczy podał, że ustawodawca w treści art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sposób jasny i precyzyjny wskazuje sytuacje, w których Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog ustawowych przesłanek, w przypadku spełnienia których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zakład nadmienił również, że wnioskodawca posiada majątek nieruchomy opisany w [...] oraz uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości [...] brutto. Z przedmiotowego świadczenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego W., z którego uzyskiwane są kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. W skardze na powyższą decyzję skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – zarzucił naruszenie prawa tj. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. w zw. z art. 23 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w wyniku czego nie uwzględniono faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenia społeczne powstałych przed 1 stycznia 2003 r. Nadto przedmiotowej decyzji zarzucił stronniczość, ponieważ pomimo udowodnienia w całości braku jakichkolwiek środków do życia oraz potwierdzeniu tej sytuacji w postępowaniu dowodowym przez ZUS odmówiono bezpodstawnie umorzenia zaległości. W związku z tym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie obydwu decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jedynie dla porządku Sąd wskazuje, że odnośnie umorzenia zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, które w części są finansowane przez płatnika, jak i w części finansowane przez ubezpieczonych - pracowników, to jak wynika z przepisu art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, postępowanie tym zakresie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, gdyż organ pozbawiony jest możliwości orzekania w tym zakresie. Przechodząc do głównego zarzutu podniesionego przez pełnomocnika dotyczącego przedawnienia zaległych należności składkowych, to Sąd stwierdza, iż zarzut ten jest chybiony. Zaległości obejmują miesiące: od [...] gdy L. K. prowadził działalność gospodarczą w zakresie obsługi i napraw pojazdów mechanicznych w S. Biorąc pod uwagę obowiązujący do 1 stycznia 2003 r. 5-letni okres przedawnienia, żadne zaległości nie przedawniły się przed 1 stycznia 2003 r. Oznacza to, że w momencie wejścia w życie nowych przepisów wprowadzonych ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) zobowiązania skarżącego nie były przedawnione. W opisanej sytuacji prawnej powstaje problem, czy należności, które nie uległy przedawnieniu do 31 grudnia 2002r. włącznie, podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003r. W ocenie Sądu odpowiedź na tak postawione pytanie jest pozytywna. Zauważyć bowiem należy, że ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń, w tym wydłużać terminy przedawnienia. Nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, która jest stała. Nie ma też podstaw do przyjęcia, że istnieje "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie. Skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu – wbrew zarzutowi skargi – do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, który już upłynął. W takim wypadku dochodziłoby do działania prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo. W kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (sygn. I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), który zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Do przytoczonego poglądu nawiązał Sąd Najwyższy w uchwale z 8 lipca 2008 r. sygn. I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17), w której przyjęto, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. sygn. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r. sygn. I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003r.". Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 22 listopada 2006 r. sygn. III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643) zauważył, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania.". Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 9 grudnia 2008 r. (II GSK/547/08), z 20 stycznia 2009 r. (II GSK651/08) i z 18 marca 2009 r. (II GSK 835/08) zajął jednolite stanowisko, iż do instytucji przedawnienia należy stosować przepisy nowe. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach. Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Zatem zarzut dotyczący nieuwzględnienia upływu przedawnienia jest nieusprawiedliwiony z uwagi na to, że należności skarżącego nie uległy przedawnieniu. Sąd badając sprawę w zakresie przesłanek dających podstawę do umorzenia zaległych należności składkowych wskazuje, że zaskarżone decyzje zawierają szczegółowe ustalenia co do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Stan finansowy skarżącego wskazuje, że w odniesieniu do niego, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek, o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s., co organ w sposób prawidłowy i dokładny wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim Sąd zwraca uwagę, że skarżący uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący posiada na zasadzie współwłasności z żoną mieszkanie o powierzchni [...] m² przy ul. [...] w W. oraz nieruchomość o powierzchni [...] m² w S. (hipoteka przymusowa na sumę [...] zł.). Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną J. K. (rozdzielność majątkowa), stałe wydatki związane z utrzymaniem, to jak wskazał skarżący miesięczne opłaty w kwocie 800 zł., leczenie 100 zł. oraz jedzenie i ubranie w kwocie 300 zł. Wnioskodawca nadmienił ponadto, że ze względu na wiek brak jest perspektyw na zgromadzenie środków niezbędnych do spłaty zaległości składkowych. Sąd wskazuje, że na obecnym etapie w sprawie w sposób oczywisty – wbrew zarzutom skargi – nie zachodzi sytuacja braku jakichkolwiek perspektyw na zaspokojenie zaległych zaległości składkowych wobec ZUS. Pełnomocnik wskazuje, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednak wskazać należy, że otrzymuje stały co miesięczny dochód, również zarzut braku jakiegokolwiek majątku na zaspokojenie zaległości jest niezasadny, co wyżej Sąd przedstawił. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się odręczna notatka sporządzona przez specjalistę B. G., który ustalił, że w dniu [...] grudnia 2011r. w ramach egzekucji prowadzonej przez Naczelnika US W. wyegzekwowano w miesiącu październiku 2011r. kwotę 463,03 zł, podobnie w listopadzie 2011r., zatem pomimo odmiennego zdania pełnomocnika postępowanie egzekucyjne okazało się skuteczne. W konsekwencji należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w sprawie nie zostały również spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów, z których wynikałoby, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Na końcu Sąd zauważa, że ewentualna zmiana sytuacji zobowiązanego (skarżącego) i wystąpienie w niej nowych okoliczności, uprawnia go do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej). Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.