V SA/Wa 218/12

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi J. O. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. J. O. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z 27 kwietnia 2012 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwoma synami, posiada dom o pow. [...] m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu pracy w wysokości 4.000 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż spłaca kredyt hipoteczny, zaś jego żona wychowuje dzieci i nie pracuje. Dodatkowo oświadczył, iż miesięczne wydatki na opłaty stałe wynoszą około 400 zł, zaś rata kredytowa wynosi 1.200 zł, w związku z czym jego rodzinie pozostaje kwota około 1.200 zł "na życie". Wnioskodawca wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia nadesłał pismo z dnia 30 maja 2012 r., do którego załączył rachunki za wodę, energię elektryczną, wydruk listy płac oraz wyciągi z dwóch rachunków bakowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie ewentualne koszty zastępstwa procesowego do wniesienia skargi kasacyjnej), z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Podnieść również należ, że w postępowaniu sądowym skarżący nie musi uiszczać żadnych opłat sądowych, bowiem sprawa jest wolna od kosztów z mocy art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania jego rodziny uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać przede wszystkim należy, że strona posiada stałe źródło dochodów z tytułu umowy o pracę. Z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynika, iż w okresie od marca do maja 2012 r. na rachunek przelewano wynagrodzenie oraz wyrównanie do wynagrodzenia, których łączna uśredniona wysokość w każdym miesiącu wynosiła około 2.880 zł. Już tylko ta okoliczność powoduje, iż nie można zaliczyć skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Zasadnicze jednak znaczenie dla odmowy przyznania prawa pomocy miało porównanie oświadczonych wydatków z uzyskiwanym dochodem. Wprawdzie wnioskodawca nie wykonał należycie wezwania i nie wskazał konkretnej kwoty wydatków niezbędnych dla utrzymania, tj. wydatki na mieszkanie, wyżywienie, ubranie czy leczenie, jednakże we wniosku wskazał, iż opłaty stałe wynoszą około 400 zł, zaś do pisma z 30 maja 2012 r. załączył rachunek za wodę, z którego wynika, że opłata miesięczna w tym zakresie wynosi około 26 zł oraz rachunek za energię elektryczną, z którego przyjąć należało miesięczną opłatę w wysokości około 160 zł. Zatem porównując te wydatki, które są niezbędne dla utrzymania z uzyskiwanymi dochodami nie sposób przyjąć, by poniesienie kosztów zastępstwa procesowego mogłoby spowodować uszczerbek w tym zakresie. W tym miejscu wyjaśnić należy wnioskodawcy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.