V SA/Wa 22/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2012 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia ... października 2011 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. oddala skargę We wniosku z dnia ... lutego 2010 r. B. B. (zwana dalej skarżącą) zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2009 r. Uzasadniając wniosek wskazała na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Decyzją z ... maja 2010 r. ZUS odmówił wnioskowanego przez skarżącą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku z ... czerwca 2010 r. skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną, wyjaśniła, iż jej dochód stanowi emerytura w wysokości ... zł netto. Zaznaczyła, że po dokonaniu opłat związanych z utrzymaniem prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego pozostaje kwota ... zł, co uniemożliwia jej zakup wszystkich potrzebnych leków. Ponownie wskazała, iż z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia, które umożliwiłoby jej uzyskanie dodatkowego dochodu i spłatę powstałego zadłużenia, zaś obecnie uzyskiwany niewielki dochód, przy dotykowym obciążeniu, uniemożliwi jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Do pisma dołączyła kopie faktur wystawionych przez ... . S.A. oraz kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009 (PIT-36). Decyzją z ... sierpnia 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z ... maja 2010 r. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygnięcie. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2372/10 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z powodu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 11 i art. 8 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 3, k.p.a. Sąd uznał, iż przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadniała wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i wnikliwy, wskazując tym samym na dokonanie powierzchownej (uproszczonej) oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności. Zobowiązał Prezesa Zakładu do szczegółowego rozważenia całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym argumentację przedstawioną przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Zakładu decyzją z ... października o opisanym w komparycji numerze utrzymał w mocy decyzję z dnia ... maja 2010 r. Strona zaskarżyła decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca z uwagi na wiek, fakt samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Wskazała, że ponosi stałe koszty leczenia, a jej średni dochód w 2010 r. był jedynie o ... zł wyższy od minimum socjalnego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a.,), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy wskazać, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 9 lutego 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2372/10 uchylił zaskarżoną decyzję. Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie Sądu organ orzekający ponownie w sprawie uwzględnił wytyczne zawartych w powyższym wyroku i wydał decyzję, w której w pełni odniósł się do materiału dowodowego sprawy. Organ rentowy dokonał analizy możliwości płatniczych wnioskodawczyni oraz należycie rozważył przesłanki umorzenia należności. Zaskarżona decyzja zawiera ustalenia co do sytuacji materialnej i życiowej skarżącej. Stan finansowy skarżącej wskazuje, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek, o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podstawę materialnoprawną wydanej przez organ decyzji stanowił art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z nim należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w zacytowanym art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (przesłanki całkowitej nieściągalności należności) jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których należy uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Literalna wykładnia art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie pozostawia wątpliwości, że wymienione w tym przepisie okoliczności, jeżeli zaistnieją, samoistnie stanowią o całkowitej nieściągalności należności dłużnika. Okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają zatem dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności z tytułu składek lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności. Natomiast wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., daje możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. W myśl ust. 3a art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, zostały uregulowane w rozporządzeniu, wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 u.s.u.s., posługują się zatem sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. Organ słusznie stwierdził brak podstaw do uznania, iż w przypadku skarżącej zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności, określone enumeratywnie w treści przepisu art. 28 ust. 3 ustawy. Na podstawie obszernego i wnikliwie zbadanego materiału dowodowego prawidłowo ocenił, że trudności płatnicze dłużniczki nia mają charakteru stałego ani pogłębiającego się. Dodatkowo stwierdzono, że nie korzysta ona z pomocy opieki społecznej, co potwierdza że jej sytuacja nie uzasadnia przyznania pomocy szczególnej. Dokonana przez organ ocena sytuacji skarżącej stwarza przesłanki do uznania, że skoro pomimo uzyskanego przez nią umiarkowanego stopnia niepełnosprawności uzyskiwała ona przychód z tytułu prowadzonej działalności oraz z tytułu umowy zlecenia, to powyższe podstawy umorzenia nie mają zastosowania. Podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego jest bezpodstawny. Wszelkie czynności podjęte w toku postępowania przez organ mają podstawy w przepisach obowiązującego prawa. Organ poczynił, w oparciu o dostępne dowody uzyskane w toku własnych czynności oraz w oparciu o dowody przedstawione przez stronę, wyczerpujące ustalenia w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, ustalił, jakie normy obowiązują w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy, dokonał prawidłowej subsumcji faktów pod stosowne normy prawne oraz poczynił wiążące ustalenia - konsekwencji prawnych faktów uznanych za udowodnione. W celu zagwarantowania czynnego udziału w postępowaniu organ poinformował skarżącą o prawie wypowiadania się co zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz przedstawiania nowych dowodów i tym samym podjął wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W toku postępowania wyjaśniającego organ dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Wydanie decyzji zostało poprzedzone zebraniem obszernego materiału dowodowego i wyjaśnieniem okoliczności sprawy, co czyni zadość wymogom stawianym przez przepisy k.p.a. odnoszące się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Sąd stwierdza ponadto, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca pismem z dnia ... lipca 2011 r. (k. 64 akt administracyjnych) została poinformowana o możliwości wglądu do akt sprawy i wypowiadania się co do zebranych dowodów i materiałów, jednakże strona nie skorzystała z tego prawa. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.