V SA/Wa 2372/10
WyrokWSA w Warszawie2011-02-09
Skład orzekający: Michał Sowiński, Małgorzata Rysz, Jarosław Stopczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja organu odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne została wydana z naruszeniem prawa materialnego i proceduralnego, w szczególności czy organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i zdrowotną zobowiązanego?Ratio decidendi
Decyzja organu odmawiająca umorzenia należności została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i proceduralnego, ponieważ organ nie dokonał wszechstronnej i rzetelnej analizy sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej oraz nie odniósł się do wszystkich dowodów i argumentów strony. W konsekwencji decyzja ta została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia z obowiązkiem szczegółowego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych.Stan faktyczny
Skarżąca B.B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2009 r., wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Organ I instancji odmówił umorzenia, a Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Skarżąca podniosła, że organ nie dokonał rzetelnej analizy jej sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz nie odniósł się do wszystkich dowodów i argumentów.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z sierpnia 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z maja 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2011 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne; uchyla zaskarżoną decyzję
We wniosku z dnia [...] lutego 2010 r. B.B. (zwana dalej skarżącą) zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2009 r. Uzasadniając wniosek wskazała na trudną sytuację finansową i zdrowotną.
Decyzją z [...] maja 2010 r. nr [...] ZUS odmówił wnioskowanego przez skarżącą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż to na zobowiązanej ciąży obowiązek udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. W ocenie organu skarżąca wskazała wprawdzie na trudna sytuację materialną i zdrowotną nie wykazała jednakże, że nieopłacenie należności z tytułu składek było następstwem szczególnych okoliczności, czy też zdarzeń losowych oraz że ich opłacenie pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył, iż zgromadzona w sprawie dokumentacja nie potwierdza, istnienia przesłanek pozwalających na umorzenie zadłużenia, a wskazana we wniosku zła sytuacja materialna i zdrowotna nie stanowi podstawy do umorzenia zobowiązań.
We wniosku z [...] czerwca 2010 r. uzupełnionym pismem z [...] lipca 2010 r. skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną, wyjaśniła, iż jej dochód stanowi emerytura w wysokości [...] zł netto. Zaznaczyła, że po dokonaniu opłat związanych z utrzymaniem prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego pozostaje kwota [...] zł, co uniemożliwia jej zakup wszystkich potrzebnych leków. Ponownie wskazała, iż z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia, które umożliwiłoby jej uzyskanie dodatkowego dochodu i spłatę powstałego zadłużenia, zaś obecnie uzyskiwany niewielki dochód, przy dotykowym obciążeniu, uniemożliwi jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Do pisma dołączyła kopie faktur wystawionych przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w W., [...] Oddział Obrotu Gazem w W., RWE Polska S.A. oraz kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (...) w roku podatkowym 2009 (PIT-36).
Decyzją z [...] sierpnia 2010 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] maja 2010 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki, które umożliwiają w przypadku – gdy tak jak w niniejszej sprawie – brak całkowitej ich nieściągalności, tj. na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wskazując na treść ww. przepisu powtórzył argumentację wskazaną już uprzednio w decyzji ZUS i podkreślił, że zła sytuacja materialna i zdrowotna nie stanowią podstawy do umorzenia zobowiązań.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygnięcie Prezesa ZUS B.B. zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia z [...] maja 2010 r.
Uzasadniając skargę wyjaśniła, że z uwagi na otrzymywane od 1996 r. niskie świadczenie emerytalne – w celu uzyskania dodatkowego dochodu – w 2001 r. zdecydowała się na prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Jednakże działalność ta przynosiła dochód jedynie do 2003 r., później zaś przyczyniła się jedynie do powstania zadłużenia względem ZUS. W rezultacie, w dniu [...] stycznia 2010 r. skarżąca zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśniła, iż zwracając się do organu o umorzenie powstałego zadłużenia przedstawiła dokumenty potwierdzające jej sytuację materialną oraz zdrowotną. Podniosła, iż wśród złożonych dokumentów znalazły się deklaracje podatkowe potwierdzające wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów oraz dokumentacja medyczna, tj. orzeczenie o niepełnosprawności oraz faktury za zakup leków. Przedstawiła także rachunki wskazujące na wysokość kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Następnie skarżąca zauważyła, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że po dokonaniu comiesięcznych opłat dysponuje kwotą [...] zł, a dodatkowe obciążenie jej budżetu uniemożliwi zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, zaś z uwagi na wiek i stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia umożliwiającego uzyskanie dodatkowych dochodów. Wyjaśniła, iż nie kwestionuje stanowiska organu, który wskazał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, jednakże organ winien ocenić jej sytuację również w kontekście okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, które umożliwiają umorzenie zaległości nawet w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie skarżącej organ nie wywiązał się z powyższego obowiązku. Podsumowując zarzuciła, iż Prezes ZUS pomimo, że posiadał dokumenty potwierdzające jej trudną sytuację materialną i zdrowotną nie dokonał analizy dostarczonych przez nią materiałów i nie uzasadnił należycie wydanego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071).
Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej: u.s.u.s., uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w rozpatrywanej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja z [...] sierpnia 2010 r. wydana została przez organ orzekający z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz reguł postępowania administracyjnego i jest obarczona wadą skutkującą jej uchyleniem.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy pismem z [...] lutego 2010 r., B.B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2009 r. w wysokości [...] zł. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, w związku z art. 32 u.s.u.s.
Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast w myśl ust. 3a art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wymienionego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, jak również w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być umarzane", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".
Podkreślić zatem należy, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).
Dalej podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, które winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością.
Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę (v. wyrok z 11 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 703/99, LEX nr 51234).
Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana przez Prezesa Zakładu w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 11 i art. 8 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 3, k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Jak wskazano powyżej, fakultatywny charakter art. 28 u.s.u.s. nie usprawiedliwia odstąpienia organu od ustosunkowania się do dowodów, wniosków i zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Natomiast organ w niniejszej sprawie nie uznał za celowe odnieść warunków umorzenia należności określonych w wymienionych przepisach, w szczególności w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., do stanu faktycznego niniejszej sprawy pozostawiając poza rozważaniami dowody i argumenty podnoszone przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Dotyczy to w szczególności aktualnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącej, która w ocenie Sądu, nie dość rzetelnie i wnikliwie została przeanalizowana przez organ orzekający. Prezes Zakładu ograniczył się w zasadzie wyłącznie do wymienienia dokumentów zgromadzonych w toku postępowania i nie dokonał ich wszechstronnej analizy i wyczerpującego omówienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim nie rozważył w sposób należyty sytuacji materialnej skarżącej w zakresie pozyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania. Nie przeanalizował w szczególności argumentów zawartych w piśmie stanowiącym uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym nie wypełnił obowiązku spoczywającego na organie odwoławczym w zakresie ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich żądań, wniosków i zarzutów strony, zwłaszcza zawartych w odwołaniu (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Zauważenia wymaga, że brak w motywach decyzji należytego ustosunkowania się do zarzutów odwołania, pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji, uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania, określone w art. 15 k.p.a. (v. wyrok NSA z 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96, LEX nr 43290, wyrok NSA z 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 21/98).
Podkreślenia wymaga, że argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż skarżąca nie wykazała, że opłacenie należności pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu okoliczności faktyczne sprawy nie uzasadniają przyjęcia reprezentowanego przez organ stanowiska. W pierwszej kolejności zauważenia wymaga, iż skarżąca ma [...] lata i jest osobą niepełnosprawną. [...] stopień niepełnosprawności orzeczony został wobec skarżącej na stałe (orzeczenie z [...] marca 2009 r. – k. 117 akt administracyjnych). Jak wynika z karty informacyjnej Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Akademii Medycznej w W. skarżąca cierpi m.in. na [...] i [...] zaś w 1993 r. przeszła [...] (karta 118 akt administracyjnych).
Skarżąca utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł netto. Po uregulowaniu niezbędnych opłat, związanych z utrzymaniem prowadzonego przez skarżącą jednoosobowego gospodarstwa domowego do dyspozycji skarżącej pozostaje jedynie [...] zł. Powyższa kwota wystarczyć musi na zakup żywności, leków, środków czystości, odzieży i obuwia. Wobec powyższego skarżąca nie jest wstanie zakupić wszystkich potrzebnych jej leków, a tylko te niezbędne, tak aby kwota przeznaczona na ten cel nie przekroczyła [...] zł. Powyższe okoliczności zostały przez skarżącą przedstawione w piśmie z [...] lipca 2010 r., do którego dołączyła dokumenty potwierdzające ww. fakty.
Jak wynika z uzasadnienia wydanego w sprawie rozstrzygnięcia organ nie ustosunkował się do argumentacji skarżącej, podniesionej w ww. piśmie. Nie przeprowadził również analizy złożonej przez skarżącą dokumentacji.
Dodatkowo zaznaczenia wymaga, że przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie wymienia enumeratywnie w pkt 1 - 3 przesłanek uzasadniających umorzenie należności, lecz wskazuje przypadki wyjątkowe, które należy rozważyć w szczególności. Nie oznacza to prawa organu do pominięcia i pozostawienia poza rozważaniami innych okoliczności, które - jak w sprawie niniejszej - nie zostały wprawdzie wprost wymienione w powołanym wyżej przepisie, nie mniej jednak należą do szerokiego spektrum sytuacji o szczególnym stopniu wrażliwości życiowej i społecznej, które mogą mieć wpływ na przedmiotowe rozstrzygniecie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności nie dotyczy wszakże kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).
Mając na względzie powyższe, Sąd w składzie orzekającym uznał, iż przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i wnikliwy, wskazując tym samym na dokonanie powierzchownej (uproszczonej) oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności.
Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu jest zatem obowiązany szczegółowo rozważyć całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym argumentację przedstawioną przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Powyższe musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę. Uzasadnienie winno bowiem zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (nawet odmownej - z uwagi na jej fakultatywny charakter - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności). Organ, orzekając na podstawie przepisu opartego na uznaniu administracyjnym, tak jak w niniejszej sprawie, ma bowiem prawo wyboru rozstrzygnięcia, a to znaczy, że nawet w sytuacji uznania, iż strona spełnia przesłanki w nim wskazane, może wydać negatywne dla niej orzeczenie, przy czym, przed jego podjęciem winien rozważyć interes społeczny i słuszny interes strony, tj. w odpowiedni, wyczerpujący sposób przedstawić swoje argumenty również w tym zakresie.
Biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, organ - mając na względzie przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. wyżej rozporządzenia - winien poddać wnikliwej analizie, podnoszoną przez skarżącą, sytuację zdrowotną i materialną. Rozważając powyższe organ winien również wziąć pod uwagę wiek skarżącej oraz wysokość pobieranego przez nią świadczenia emerytalnego.
Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i - nie przesądzając wyniku sprawy niniejszej - ponowne jej rozpatrzenie w oparciu o wskazane powyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ww. rozporządzenia i dokonanie rzetelnej oceny uwzględniającej obiektywnie trudną sytuację materialną skarżącej. Uzasadnienie decyzji winno wyjaśniać w sposób wyczerpujący podjęte rozstrzygnięcie tak, aby strona mogła poznać, zrozumieć i - o ile to możliwe - zaakceptować argumenty i przesłanki, jakimi kierował się organ w myśl ww. podstawowych zasad postępowania administracyjnego.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 134 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło