V SA/Wa 2207/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) czerwca 2016 r. Nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy T. K. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, małżonkowie posiadają dom o pow. 217,50 m. kw., nieruchomość rolną o pow. 6,2984 ha oraz budynki gospodarcze o powierzchni około 112 m.kw. Skarżący nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do miesięcznych dochodów zaliczył świadczenia emerytalne: własne w wysokości 1.220,59 zł oraz żony w wysokości 994,11 zł. Do miesięcznych wydatków rodziny zaliczył wydatki na energię elektryczną (80 zł/m.), gaz (95 zł/m.), wodę (52,60 zł/m.), węgiel (350 zł/m.), ubezpieczenie osób i mienia (400 zł/rocznie), podatek rolny (525 zł/rocznie), koszty leczenia (200 zł/m.). Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący przedstawił wyciągi z rachunku bankowego, decyzję ustalającą wymiar łącznego zobowiązania podatkowego na rok 2017, faktury dokumentujące wydatki z tytułu zużycia wody i energii elektrycznej, deklaracje w sprawie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT40A). Wyjaśnił, że nie posiadają z żoną innego rachunku bankowego niż przedstawiony Sądowi w związku z wezwaniem, małżonkowie nie korzystają z jakiejkolwiek pomocy społecznej oraz nie jest im udzielana pomoc przez rodzinę. Z małżonkami mieszka córka, ale nie partycypuje ona w kosztach utrzymania domu. Skarżący wskazał, że posiadany dom przedstawia wartość około 150.000 zł, nieruchomość rolna – około 30.000 zł, budynki gospodarcze - 25.000 zł. Dodał, że jest właścicielem bezwartościowego ciągnika rolniczego wyprodukowanego w 1976 zł, a w 2016 r. uzyskał dopłaty rolnicze w wysokości 1.300 zł. Wykazał również, że posiada bydło o wartości 1.800 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że Skarżący zapłacił wymagany wpis od skargi w wysokości 206 zł i jego sprawa może zostać rozpoznana przez sąd I instancji, ponieważ na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącym. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 103 zł, o ile Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Koszty postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, aczkolwiek zauważyć należy, że w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak przymusu radcowsko-adwokackiego. Ponadto wskazać należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Wskazać należy, że miesięczny dochód Skarżącego wykazany na urzędowym formularzu PPF z tytułu świadczenia emerytalnego wynosi 1.220,59 zł, a jego żony z tego samego tytułu 994,11 zł. Przedstawione koszty miesięcznego utrzymania, w tym energia, woda, gaz, węgiel oraz koszty leczenia stanowią kwotę 578 zł. Ponadto Skarżący oświadczył, że opłaca roczny podatek rolny w wysokości 525 zł oraz ponosi koszt ubezpieczenia w wysokości około 400 zł (rocznie). Skarżący przedstawił kserokopie faktur wystawianych z tytułu świadczenia na jego rzecz usług związanych z uzdatnianiem i dostarczaniem wody, związanych z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków oraz za energię elektryczną i usługi dystrybucji, ale nie udokumentował, że wydatki te rzeczywiście ponosi. Ponadto – pomimo, że przedstawił decyzję ustalającą wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2017, nie przedstawił dokumentów potwierdzających zapłatę podatku. Skarżący nie udokumentował również wydatków na leczenie, ubezpieczenie osób i mienia oraz kosztów zużycia gazu. W związku z nieudokumentowaniem części wykazanych kosztów, nie mogą one zostać uwzględnione jako rzeczywiście ponoszone, a tym samym obciążające miesięczny budżet Strony. Z przedstawionego rachunku bankowego wynika natomiast, że na konto bankowe małżonków wpływają jedynie świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 2.211,38 zł. Równocześnie realizowane są jedynie jednorazowe wypłaty gotówkowe, co uniemożliwia analizę dokonywanych wydatków. Wskazać również należy, że małżonkowie są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 6,2984 ha. Skarżący oświadczył, że nieruchomość przedstawia wartość około 30.000 zł. Nie wyjaśnił jednak, czy nieruchomość rolna stanowi źródło jakiegokolwiek dochodu i jak jest wykorzystywana. W tym zakresie Skarżący nie wykonał wezwania z 3 sierpnia 2017 r. Zauważyć natomiast należy, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem Skarżący otrzymał w 2016 r. "dotacje unijne z ARiMR" w wysokości 1.300 zł, a więc na posiadanej nieruchomości rolnej może być prowadzona działalność rolna. Podkreślić również należy, że posiadanie nieruchomości oznacza, że Skarżący posiada majątek. W skład majątku nieruchomego wchodzą również budynki gospodarcze (25.000 zł) oraz dom (150.000 zł). Chociażby z tego względu nie można uznać Skarżącego za osobę ubogą. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Odnosząc się do powoływanych okoliczności dotyczących stanu zdrowia Skarżącego i jego żony wskazać należy, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności S. K. zostało wydane do 8 czerwca 2017 r. Wydatki na leczenie i lekarstwa nie zostały natomiast udokumentowane. Mając na uwadze powyższe nie można uznać, że Skarżący i jego żona znajduje się w stanie ubóstwa, a więc przyznanie prawa pomocy nie jest zasadne. Małżonkowie posiadają bowiem majątek w postaci nieruchomości rolnych i budynków Posiadają również stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalnych. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.