V SA/Wa 2207/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 września 2017 r. V SA/Wa 2207/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 7 września 2017 r. V SA/Wa 2207/16 o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy T.K. (dalej: "wnioskodawca" lub "skarżący") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, małżonkowie posiadają dom o pow. 217,50 m2, nieruchomość rolną o pow. 6,2984 ha oraz budynki gospodarcze o powierzchni około 112 m2. Skarżący nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do miesięcznych dochodów zaliczył świadczenia emerytalne: własne w wysokości 1.220,59 zł oraz żony w wysokości 994,11 zł. Do miesięcznych wydatków rodziny zaliczył wydatki na energię elektryczną (80 zł/m), gaz (95 zł/m), wodę (52,60 zł/m), węgiel (350 zł/m), ubezpieczenie osób i mienia (400 zł/rocznie), podatek rolny (525 zł/rocznie) oraz koszty leczenia (200 zł/m). Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji skarżący przedstawił wyciągi z rachunku bankowego, decyzję ustalającą wymiar łącznego zobowiązania podatkowego na rok 2017, faktury dokumentujące wydatki z tytułu zużycia wody i energii elektrycznej, deklaracje w sprawie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT40A). Wyjaśnił, że nie posiadają z żoną innego rachunku bankowego niż przedstawiony Sądowi w związku z wezwaniem, nie korzystają z jakiejkolwiek pomocy społecznej oraz nie jest im udzielana pomoc przez rodzinę. Z małżonkami mieszka córka, ale nie partycypuje ona w kosztach utrzymania domu. Skarżący wskazał, że posiadany dom przedstawia wartość ok. 150.000 zł, nieruchomość rolna ok. 30.000 zł, budynki gospodarcze ok. 25.000 zł. Dodał, że jest właścicielem bezwartościowego ciągnika rolniczego wyprodukowanego w 1976 zł, a w 2016 r. uzyskał dopłaty rolnicze w wysokości 1.300 zł. Wykazał również, że posiada bydło o wartości 1.800 zł. Postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz podał, iż skarżący nie nadesłał części dokumentów, do których został wezwany, natomiast analiza udzielonych informacji i złożonych dokumentów pozwoliła na uznanie, że nie spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, więc wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W ustawowym siedmiodniowym terminie wnioskodawca złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie mu prawa pomocy. Podniósł, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a sprawa przerasta jego możliwości intelektualne, więc nie poradzi sobie bez zawodowego prawnika. Wniósł także o udzielenie mu możliwości doręczenia dokumentów, które nie złożył na wezwanie referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że jest nią brak środków na poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie wnioskodawcy leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Przed przejściem do meritum należy zauważyć, na co zwrócił uwagę także referendarz, że skarżący zapłacił wymagany wpis od skargi w wysokości 206 zł i jego sprawa może zostać rozpoznana przez sąd I instancji, ponieważ na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na skarżącym. Ponadto w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak jest przymusu radcowsko-adwokackiego. W myśl bowiem art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem Sądu oceniając wniosek skarżącego referendarz prawidłowo uznał, że nie wykazał on spełnienia ustawowych przesłanki uprawniających do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że nie było konieczności ponownego wezwania skarżącego o informacje i dokumenty, których nie dostarczył na wezwanie referendarza. Posiadane przez referendarza dane były bowiem wystarczające do dokonania właściwej oceny spełnia przez wnioskodawcę przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wypada wyjaśnić, że wezwanie o dodatkowe informacje na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma pomóc stronie w wykazaniu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, dlatego należy je starannie wypełnić, a uchybienia w tym zakresie obciążają stronę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania referendarza lub sądu, nie ma podstaw by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem. Skarżący wiedział jakich danych nie przedstawił i pomimo oświadczenia w sprzeciwie, że załącza brakujące dokumenty, przysłał jedynie kserokopie pisma przewodniego Sądu z [...] września 2017 r. i odpisu postanowienia referendarza. Trzeba podkreślić, że to strona powinna wykazać się aktywnością w dowodzeniu spełnienia przesłanek, a nie oczekiwać na działanie sądu w tym zakresie, tym bardziej, że skarżącemu udzielono już niezbędnej pomocy w tym zakresie poprzez wezwanie referendarza. Jak ustalił referendarz miesięczny dochód wnioskodawcy wykazany na urzędowym formularzu PPF z tytułu świadczenia emerytalnego wynosi 1.220,59 zł, a jego żony z tego samego tytułu 994,11 zł. Przedstawione koszty miesięcznego utrzymania, w tym energia, woda, gaz, węgiel oraz koszty leczenia stanowią kwotę 578 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że opłaca roczny podatek rolny w wysokości 525 zł oraz ponosi koszt ubezpieczenia w wysokości około 400 zł (rocznie). Wnioskodawca wprawdzie przedstawił kserokopie faktur wystawianych z tytułu świadczenia na jego rzecz usług związanych z uzdatnianiem i dostarczaniem wody, związanych z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków oraz za energię elektryczną i usługi dystrybucji, ale nie udokumentował, że wydatki te rzeczywiście ponosi. Podobnie jest w przypadku zobowiązania pieniężnego na rok 2017 z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Skarżący złożył kopię decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania, ale nie przedstawił dokumentów potwierdzających zapłatę wynikającej z niej kwoty. Wnioskodawca nie udokumentował również wydatków na leczenie, ubezpieczenie osób i mienia oraz kosztów zużycia gazu, zatem prawidłowo referendarz nie uwzględnił ich jako rzeczywiście ponoszonych, a tym samym obciążających jego miesięczny budżet. O odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy przesądził fakt posiadania przez niego majątku nieruchomego. Skarżący i jego małżonka są właścicielami kilku nieruchomości, tj. domu o powierzchni 217,5 m2 i wartości ok 150.000 zł, nieruchomości rolnej o powierzchni 6,2984 ha i wartości ok 30.000 zł oraz budynków gospodarczych o wartości ok. 25.000 zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Instytucja prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest skierowana do osób ubogich, które nie tylko nie mają przychodu albo osiągają niewielki przychód, ale też nie mają oszczędności i majątku ruchomego lub nieruchomego, które mogłyby posłużyć do uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Po analizie sytuacji majątkowej wnioskodawcy Sąd podzielił stanowisko referendarza, że skarżącego i jego małżonki nie można uznać za osoby ubogie. Rozpoznawany wniosek nie zasługuje zatem na uwzględnienie, a rozstrzygnięcie referendarza jest prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.