V SA/Wa 2218/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Protokolant: - sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi A. G. – K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego: uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2016 r. Przedmiotem skargi A. G. jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia grzywny nałożonej na Skarżącą w drodze mandatu karnego kredytowanego w wysokości 200 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z 7 stycznia 2016 r. Skarżąca zwróciła się do organu z prośbą o umorzenie w całości grzywny nałożonej w drodze w drodze mandatu karnego kredytowanego. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Do wniosku dołączyła decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] grudnia 2015 r. o przyznaniu zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. GITD odmówił Skarżącej udzielenia wnioskowanej ulgi w spłacie należności. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że Skarżąca posiada 1/6 domu oraz uszkodzony samochód marki Volvo z 2000 r. Powołując się na przedstawione przez Skarżącą miesięczne wydatki dodał, że w jej budżecie domowym brak jest wolnych środków. Z faktu, iż Skarżąca pozostaje w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie wynika jednak, że jej położenie jest wyjątkowe, ponieważ tego rodzaju problemy dotykają wiele gospodarstw domowych na terenie kraju. Następnie organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że trudna sytuacja materialna dłużnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi. Dodał też, że ulga w postaci umorzenia nalezności ma charakter uznaniowy. Przy jej ewentualnym udzieleniu wierzyciel musi mieć na uwadze interes Skarbu Państwa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca stwierdziła, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Jedyne źródło jej dochodu stanowi zasiłek okresowy. Dodała też, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, jej mąż nie mieszka z nią od czterech lat, a Skarżąca oczekuje na wyrok w sprawie rozwodowej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy GITD decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. utrzymał własną decyzję z dnia [...] lutego 2016 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści podtrzymał w całości argumentację zaprezentowaną we wcześniejszej decyzji. Podkreślił zatem, że Skarżąca nie wykazała, że znajduje się w nadzwyczajnej sytuacji, która mogłaby uzasadniać umorzenie należności. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca oświadczyła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. Ze względu na zły stan zdrowia, który w sierpniu 2015 r. uległ dalszemu pogorszeniu, nie może podjąć zatrudnienia. Podkreśliła, że zapłata nałożonej na nią grzywny uniemożliwi jej zakup leków, co może zagrozić jej życiu. Do skargi dołączono decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] kwietnia 2016 r. o przyznaniu Skarżącej zasiłku okresowego na okres od kwietnia do czerwca 2016 r. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W przedmiotowej sprawie istotę sporu pomiędzy Skarżącą a organem administracji stanowi odmowa umorzenia grzywny w wysokości 200 złotych nałożonej mandatem karnym. za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Główny Inspektor Transportu Drogowego w oparciu o przepis art. 55, art. 56 ust. 1 pkt 5 oraz art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.) uznał, że w przypadku Skarżącej nie ma podstaw do umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji przypomnieć należy, że w ustawie o finansach publicznych ustawodawca przewidział możliwość m.in. umarzania w całości albo w części spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego (art. 55 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 60 pkt 7 u.f.p.). W art. 56 ust. 1 u.f.p. wymienione zostały sytuacje, w których należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne, a zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Przesłanki te są następujące: 1) osoba fizyczna zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6000 zł, 2) osoba prawna została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku (...), 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne, 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji, 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Zauważyć należy, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności zarówno całości jak i części należności działa w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, w tym wypadku należność z nałożonej w drodze mandatu karnego grzywny, nie oznacza jednak dowolności. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją takiego stanowiska jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazać należy, że Główny Inspektor Transportu Drogowego wydając zaskarżoną decyzję przeprowadził postępowanie z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co powoduje, że decyzja ta nosi znamiona dowolności. Zdaniem Sądu organ nie ocenił rzetelnie i wnikliwie faktycznych aktualnych możliwości płatniczych Skarżącej. Analiza sytuacji życiowej Skarżącej doprowadziła organ do konstatacji, iż jest ona osobą niepełnosprawną, której jedyny dochód stanowi zasiłek okresowy w wysokości 292 zł w całości pożytkowany na niezbędne utrzymanie. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, posiada za to 1/6 domu i kilkunastoletni uszkodzony samochód. Podkreślić należy, że żadnej z tych okoliczności organ nie kwestionował, przyjąć zatem należało, że uznał je za wiarygodne. Jednocześnie jednak GITD wskazał, że sytuacja Skarżącej nie jest "wyjątkowa", co mogłoby uzasadniać przyznanie jej wnioskowanej ulgi. Przez tę "wyjątkowość" organ rozumie natomiast sytuację, w której za udzieleniem ulgi przemawia ważny interes dłużnika "dotyczący ochrony powszechnie aprobowanych społecznie wartości, aprobując, że szczególne miejsce w tej hierarchii zajmuje życie i zdrowie ludzkie, możliwość zarobkowania...". W ocenie Sądu powyższe oznacza, że w zaskarżonej decyzji organ nie ocenił obiektywnie sytuacji finansowej Skarżącej, w kontekście jej aktualnych możliwości płatniczych i zarobkowych. Sąd zwraca również uwagę, że brak interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem grzywny nie został w sprawie w sposób dostateczny wykazany. Interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powodowałaby konieczność sięgania przez zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej formy pomocy państwa, z której Skarżąca i tak już de facto korzysta, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa Skarżącej jest trudna w stopniu uzasadniającym stwierdzenie, że jednorazowa spłata całości zadłużenia pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki. Biorąc pod uwagę już chociażby wykazaną przez organ okoliczność, że po uwzględnieniu kosztów z tytułu utrzymania mieszkania i kosztów zakupu lekarstw w budżecie domowym nie pozostaje żadna kwota wolnych środków, trudno przyjąć, że jednorazowa zapłata zaległości jest realna, a w szczególności, że może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Organ powołując się na posiadany przez Skarżącą majątek w postaci 1/6 domu i uszkodzonego samochodu z 2000 r. nie wskazał, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży ww. udziału w domu, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Podkreślić należy, że organ przytaczając jedynie treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisując – chociażby szczegółowo – zgromadzony materiał dowodowy bez przeprowadzenia jednak wnikliwej jego analizy, dopuszcza się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zauważyć też trzeba, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zbudowane w oparciu o schemat zawierający: przedstawienie sytuacji materialnej strony, treść przepisów regulujących kwestie umorzenia należności z tytułu mandatów karnych oraz przytoczenie uzasadnień wyroków zapadłych w stanach faktycznych znacznie odległych od tego, jaki istnieje w rozpoznawanej sprawie, bez wątpienia nie spełnia wymogów wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W tej sytuacji wydanie decyzji z 10 lutego 2016 r. nastąpiło z naruszeniem ww. przepisów k.p.a. Uchybienie to nie zostało dostrzeżone przez GITD przy ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z 23 czerwca 2016 r. przez co i ta decyzja obciążona jest taką samą wadą prawną. Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.